Maria van Gelre, Sporen in het landschap

In de middeleeuwse bronnen zijn sporen te vinden van Maria, hertogin van Gelre en Gulik en gravin van Zutphen. Johan Oosterman ging naar deze op zoek.

Maria van Gelre, haar naam is verbonden aan een prachtig middeleeuws gebedenboek. Met de naamsbekendheid van deze van oorsprong Franse prinses is het daardoor nog wel aardig gesteld maar wie zij zelf was, is zo goed als onbekend.

Hertogelijk paar

Om de vrouw achter het boek te leren kennen, onderzocht Johan Oosterman, hoogleraar Oudere Nederlandse letterkunde aan de Radboud Universiteit, met medewerking van Jan Kuys de nodige archiefbronnen. Dankzij rekeningen en verslagen kon hij het hertogelijk paar -Maria was in 1405 gehuwd met Reinald IV, hertog van Gulik en Gelre- volgen langs de plaatsen die een rol speelden in hun leven. Het boek Maria van Gelre 1380-1429, Sporen in het landschap is het resultaat van dit onderzoek.

Koninklijk bezoek

Een middeleeuws bestuurder kon zich met geen mogelijkheid verschuilen in een toren, al dan niet van ivoor. Hij moest zich laten zien aan de inwoners van zijn machtsgebied en met zijn medewerkers moest hij regelmatig overleggen hoe het stond met de landerijen en de financiën. Incidenteel stond hij in het middelpunt van de belangstelling, bijvoorbeeld op een moment dat hij hoog bezoek had, zoals Reinald die de Duitse koning Sigismund in Nijmegen mocht verwelkomen.

Reizen

Zowel de hertog als Maria reisden daarom intensief door Gelre dat destijds gebieden omvatte aan beide zijden van de huidige grens tussen Nederland en Duitsland. Zij bezochten onder meer Lobith, waar de Rijntol zich bevond; Nijmegen, met 10.000 inwoners verreweg de grootste stad in het hertogdom en het kleine plaatsje Beekbergen.

“We proberen zichtbaar te maken wat meestal over het hoofd wordt gezien, zowel op plaatsen die op het eerste gezicht heel authentiek historisch zijn als op plaatsen waar geen spoor van het verleden meer zichtbaar lijkt.”

Mist van de geschiedenis

Hoe zichtbaar Maria dan ook geweest moet zijn als zij met haar gevolg over Gelderse wegen reed of zich in stad of dorp toonde, met de dood van haar man Reinald (1423) kwam hier abrupt een einde aan. Er kwam een nieuwe hertog en Maria was niet meer welkom. Er is nog bekend dat zij hertrouwde maar daarna verdween zij in de mist van de geschiedenis. Waar zij is begraven, is onbekend.

Sfeervol

In het boek is zeker met evenveel zorg gewerkt aan het beeld als aan de tekst. Vergezeld door fotograaf Dick van Aalst is Oosterman alle beschreven plaatsen afgereisd. Een foto en een historische kaart, vanzelfsprekend niet eigentijds aan Maria’s leven, zetten aan het begin van iedere tussenstop een belevingsvolle sfeer neer. Ook de uitsneden uit het gebedenboek, dragen ertoe bij dat de vormgeving tot de verbeelding spreekt. Een kaartje aan het begin van het boek is een prettige toevoeging. Als je een historisch persoon uit de vergetelheid wilt halen dan is dit een geslaagde manier om dat te doen.

Terug naar de bron

Aan het onderwerp van het boek is een tentoonstelling gewijd in het Nijmeegse Museum Het Valkhof in Nijmegen. Deze is te zien van 13 oktober 2018 t/m 6 januari 2019.

Over het project heeft de Radboud Universiteit een aantrekkelijke site ingericht waar ook het gebedenboek is te zien: www.ru.nl/mariavangelre/

Oosterman, J.,

Maria van Gelre 1380-1429, Sporen in het landschap

(Nijmegen 2018)

ISBN 978 94 6004 377 2, € 14,50, 132 p.

Uitgeverij Vantilt

Leon Mijderwijk

Leon Mijderwijk (1975) studeerde voor Leraar Geschiedenis 2e graads aan de HU en deeltijd Geschiedenis aan de Universiteit van Utrecht. Zijn aandacht gaat uit naar de vroege middeleeuwen, in het bijzonder van Engeland. Hij schreef artikelen en recensies voor Westerheem, Archeologie Magazine, So British & Irish, Muntkoerier en Filatelie. Leon is redactiemedewerker van het Detectormagazine en Historiën-redacteur. Hij onderhoudt contact met diverse uitgeverijen, archeologen en historici.

More Posts

Historiën Twitter
Schrijf je in voor TOEN!