Market Garden begint: woensdag weetje 17-09

Market Garden begint op 17 september 1944. De operatie bestaat uit twee delen: Market en Garden. Market is een grootschalige luchtlandingsoperatie en Garden een grondoffensief vanuit België. Wat gebeurt er op 17 september, de eerste dag van de operatie? Een overzicht.

Market Garden begint met een plan

Market Garden begint met een plan

Plan Market Garden 1944. Bron: wikimediacommons.

Operatie Market

Het plan van de Britse veldmaarschalk Montgomery houdt in dat Britse, Poolse en Amerikaanse luchtlandingstroepen belangrijke bruggen over de Waal, de Rijn en enkele Nederlandse rivieren in het zuiden van het land veroveren.

Operatie Garden

Vervolgens rukken grondtroepen over deze bruggen op vanuit België in de richting van het IJsselmeer.

Als deze doelstellingen slagen, worden de overgebleven Duitse troepen in het westen van Nederland afgesneden en is het mogelijk om naar het oosten door te stoten. Daar ligt het Ruhrgebied, ook nu nog het industriële hart van Duitsland. Op het moment dat operatie Market Garden begint, is snelheid essentieel.

Doelen van 17 september

Eindhoven

Volgens het plan van Market Garden begint de Amerikaanse 101e Luchtlandingsdivisie (Screaming Eagles), onder leiding van generaal Maxwell D. Taylor, met het veiligstellen van alle bruggen tussen Eindhoven en Veghel en maakt daarna contact met het oprukkende Britse 30e Legerkorps.

Het Britse 30e Legerkorps, onder bevel van luitenant-generaal Brian Horrocks, heeft drie dagen om vanuit België op te rukken en Arnhem te bereiken. Voorwaarde hiervoor is dat alle bruggen op de route al veroverd zijn. Het eerste doel van het 30e Legerkorps is om op 17 september in Eindhoven aan te komen.

Nijmegen

Brigade-generaal James Gavin heeft het bevel over de tweede Amerikaanse luchtlandingsdivisie: de 82e Luchtlandingsdivisie (All-American). Hij krijgt de opdracht om alle bruggen tussen Grave en Nijmegen te veroveren.

Arnhem

Aan de Britse 1e Luchtlandingsdivisie, aangevoerd door generaal-majoor Roy Urquhart, de taak om de bruggen over de Rijn bij Arnhem in te nemen. Vanaf 19 september zouden zij dan ten zuiden van Arnhem ondersteuning krijgen van de Poolse 1e Onafhankelijke Parachutistenbrigade, onder leiding van generaal Stanisław Sosabowski.

Operatie Market 17 september

Market Garden begint met paratroopers

Paratroopers landen tijdens Market Garden. Bron: wikipedia.

Deel 1 van operatie Market Garden begint om 09.45 uur. Dan stijgen de eerste vliegtuigen van luchtoperatie Market op van vliegvelden in Groot-Brittannië. De luchtvloot bestond uit 1073 troepentransportvliegtuigen en 500 zweefvliegtuigen met materiaal. Ter bescherming vlogen bovendien 1500 jagers mee. Na twee uur was het hele leger van 20.000 man, 511 voertuigen en 330 stukken geschut op weg door het luchtruim.

Landingen Eindhoven

Zodra de vliegtuigen van de Amerikaanse 101e Luchtlandingsdivisie de Belgisch-Nederlandse passeerden, werden zij behoorlijk onder vuur genomen. De langzaam en laagvliegende vliegtuigen waren een eenvoudig doelwit voor het Duitse afweergeschut. De divisie vloog dwars door het Duitse geweld naar de landingsgebieden, maar niet zonder verliezen:

  • Zestien van de 424 Dakota’s, met troepen er in, werden neergeschoten en ongeveer honderd raakten beschadigd.
  • Van de zeventig zweefvliegtuigen landden er drieënvijftig op hun bestemming.

De meeste vliegtuigen bereikten de juiste landingsplekken. Operatie Market Garden begint goed in het zuiden.

De Amerikanen slaagden er vrij snel in om de bruggen over de Aa, de Zuid-Willemsvaart en de Dommel te veroveren.

Het lukte het 101e echter niet om de brug over het Wilhelminakanaal bij Son, het hoofddoel, onbeschadigd in handen te krijgen. De Duitsers bliezen het op zodat de Amerikaanse genie troepen aan de slag moesten om een berijdbare brug voor tanks en ander zwaar materieel te maken.

Market Garden begint met flinke Duitse tegenstand

Amerikaanse soldaten rennen over een veld bij Nijmegen terwijl de Duitsers hen beschieten op 17-09-1944. Bron: Regionaal Archief Nijmegen, GN187.

Landingen Nijmegen

De 82e Luchtlandingsdivisie slaagde er grotendeels in om goed te landen. Een compagnie van het 504e regiment kreeg na een kort maar hevig gevecht een brug over de Maas bij Grave intact in handen.

Van het verzet hoorden de geallieerden dat veel Duitsers uit Nijmegen vluchtten en dat de Waalbrug slecht werd verdedigd. Toch besloot commandant James Gavin pas in de avond om Nijmegen binnen te gaan. Twee compagnieën trokken de stad binnen. Daar stuitten de Amerikanen op hevig verzet van een verkenningseenheid van de 9e SS-Pantserdivisie. De brug van Nijmegen bleef onder controle van de Duitsers. Deze vertraging zou de geallieerden later in de problemen brengen en bijdragen aan het mislukken van Market Garden.

Landingen Arnhem

Voorafgaand aan de landingen vielen jachtvliegtuigen het Duitse luchtafweergeschut in Arnhem aan. Het stadscentrum liep hierbij aanzienlijke schade op.

De parachutisten en zweefvliegtuigen van de Britse eerste luchtlandingsdivisie onder generaal-majoor Roy Urquhart wisten zonder tegenstand te landen bij Heelsum en Wolfheze.

Een deel van de divisie wierp een verdedigende ring rondom de landingsplaats op, omdat de volgende dag meer troepen zouden komen. Het andere deel rukte op richting Arnhem, maar niet snel. De Engelsen werden namelijk vertraagd door aanvallen van een paar honderd Duitse SS soldaten onder leiding van Sepp Krafft.

Het 2e parachutistenbataljon onder bevel van luitenant kolonel John Frost schoot wel op, omdat het minder tegenstanders tegenkwam. Frost en zijn mannen bereikten Arnhem op het moment dat de Duitsers de spoorbrug opbliezen. Zo bleef alleen de verkeersbrug over als mogelijke doorgang. Daar aangekomen boden de Duitsers zoveel tegenstand dat Frost tot de conclusie kwam dat hij versterkingen nodig had om de brug in te nemen. De Duitse verdediging hield op 17 september stand.

Operatie Garden 17 september

Het Britse 30e Legerkorps beschikte over ruim 50.000 manschappen en ongeveer 22.000 voertuigen. Al deze manschappen en bijbehorend materiaal moesten via één weg naar Arnhem komen. Dat maakte de grondoperatie kwetsbaar voor tegenaanvallen. Daarom werden nog twee legerkorpsen ingezet om de flanken te beveiligen. Het Britse 8e Legerkorps aan de rechterkant en het 12e op de linkerflank.

Opmars vanuit België

Deel 2 van operatie Market Garden begint om 14.00. Toen vlogen de Amerikaanse vliegtuigen over de lange colonnes van het Britse 30e Legerkorps. Dit was het startsein voor operatie Garden. Eerst openden ongeveer 350 kanonnen het vuur op de Duitse stellingen. Daarna, om 14:35 uur gingen tanks en infanterie voorwaarts, met luchtondersteuning.

Onderweg stuitten zij op verzet van de Duitsers. De Britten schakelden verschillende tanks uit.

Het kostte hen enkele uren om de Duitse stellingen volledig op te rollen en de weg vrij te maken. Toen de avond viel, waren zij niet verder gekomen dan Valkenswaard, terwijl ze volgens plan al in Eindhoven hadden moeten zijn. Operatie Market Garden begint aan een lange helse weg.

Market Garden brug Arnhem

Brug over de Rijn bij Arnhem 19 september 1944. Bron: wikimediacommons.

Einde van Market Garden

De geallieerden gaven de strijd om de brug van Arnhem na 25 september 1944 op. Hoewel Nijmegen bevrijd werd, mislukte operatie Market Garden. De Arnhemse brug over de Rijn bleek echt ‘te ver’. Het zou nog een half jaar duren voordat heel Nederland vrij was.

Wist je dat

Ter ere van 70 jaar Market Garden begint in Wijchen op het moment dat een stoet authentieke legervoertuigen uit de Tweede Wereldoorlog door Alverna trekt een orkest big band muziek te spelen van Glenn Miller. De band speelt op 20 september.

Glenn Miller

Glenn Miller (1904-1944) was een Amerikaanse big band leider, die opzwepende swing jazz maakte. In 1942 nam hij dienst in het Amerikaanse leger om met zijn muziek de soldaten een hart onder de riem te steken. Hij kwam om in december 1944 toen hij in een vliegtuigje boven het Engelse Kanaal vloog op weg naar Amerikaanse troepen in Frankrijk. Waarschijnlijk een ongeluk als gevolg van gevaarlijk weer. Voordat operatie Market Garden begint, treed hij gedurende de zomer van 1944 met zijn band 800 keer op in Engeland.

http://www.youtube.com/watch?v=FAQgXPTekOU

Meer Market Garden?

Meer weten over operatie Market Garden? Lees op Historiën verder over:

Tim Wachelder

Tim Wachelder studeerde geschiedenis aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Tijdens zijn studie specialiseerde hij zich in Europese Expansiegeschiedenis. Behalve over koloniale geschiedenis schrijft hij ook over militaire, culturele en Nijmeegse geschiedenis. Sinds 2007 is hij webredacteur bij Historiën.

More Posts

Historiën Twitter
Schrijf je in voor TOEN!