Mijn Europese familie geeft DNA een gezicht

Karin Bojs heeft de geschiedenis van de mensheid vermengd met haar persoonlijke geschiedenis. Dat klinkt pretentieus. De Zweedse wetenschapsjournaliste is er in Mijn Europese familie, De laatste 54.000 jaren subliem in geslaagd deze twee te laten samensmelten.

 

Bojs werkt haar stamboom uit aan de hand van DNA. Dankzij de snelle verbeteringen in het DNA-onderzoek is het mogelijk om de sporen van voorouders tot ver in de prehistorie te volgen. Die voorouders dragen geen familienaam. De gemeenschappelijkheid uit zich in een gedeelde haplogroep, “een groep individuen die allemaal drager zijn van een bepaalde set mutaties, en dus ergens in het verleden een gemeenschappelijke voormoeder of voorvader hebben gehad.”.

Haplogroep

Karin Bojs behoort tot haplogroep U5. Zij noemt de vrouw die aan het begin van deze tak staat Ursula. Ursula in plaats van het wetenschappelijke U5; het is een manier om de tastbaarheid van het verleden te vergroten. De leesbaarheid is er in ieder geval bij gebaat. De auteur heeft de wetenschappelijke begrippen ingebed in een doorlopend verhaal waarin de mogelijkheden van DNA voor archeologie en geschiedschrijving helder worden gemaakt.

Migratiestromen

Zo kunnen migratiestromen worden gevolgd. Gebeurtenissen zoals de komst van gereedschappen, gebruikmaking van bepaalde grondstoffen of de komst van landbouwgemeenschappen naast de jagers en verzamelaars kunnen worden gerelateerd aan haplogroepen. Archeologen kunnen aangeven of het inheemse ontwikkelingen waren of vindingen die mensen van buitenaf meebrachten. Vastgeroeste veronderstellingen over het verleden moeten worden bijgesteld:

“Die eerste keramiek heeft dus niets te maken met de opkomst van de landbouw. Landbouw en pottenbakken zijn twee beslissende sprongen in de technische ontwikkeling van de mens, die ooit totaal onafhankelijk van elkaar hebben plaatsgevonden.”

Hoe lang zal het nog duren voordat zulke nieuwe inzichten in het geschiedenisonderwijs en daarmee de populaire beleving door zal dringen? Dat moet toch lukken in de komende 54.000 jaren…

Verschil van inzicht

Bojs maakt duidelijk dat het laatste woord in wetenschappelijke kringen nog niet gesproken is. Zij vertelt over haar vele bezoeken aan onderzoekers in verschillende landen in Europa. Uiteraard is er het nodige verschil van inzicht en soms -onnodige- onenigheid. Het is immers moeilijk om oude standpunten zomaar te laten voor wat ze zijn.

Prehistorische mens

Voor mij was Mijn Europese familie een introductie tot dit machtig interessante onderwerp. Een betere introductie hoef je je niet te wensen: de journalistieke en persoonlijke aanpak, de vlotte schrijfstijl en het begrijpelijk maken van tal van wetenschappelijke begrippen maken het een boek dat je uit wilt lezen. Het doet beseffen -voor zover dat nog niet duidelijk is- dat de prehistorische mens niet verder van ons afstaat dan iemand uit de middeleeuwen of een paar generaties terug. De mensen toen hebben ons mede vormgegeven en maakten keuzes waar wij ook voor staan, zoals waar te wonen:

“Zoals zoveel andere woonplaatsen uit de ijstijd ligt Laugerie Haute op een paar meter afstand van de rivier. De mensen die hier verbleven hadden zowel avondzon als uitzicht over het water, net als tegenwoordig de meest begeerde objecten van vastgoedmakelaars.”

Zweeds

Het is van oorsprong een boek in het Zweeds en gezien het onderwerp en het persoonlijke vershaal van Bojs is het in de vertaling een Zweeds boek gebleven. Bij het kaartmateriaal had een kaartje van de regio met plaatsen die de auteur noemt wel handig geweest. Het boek sluit af met ‘Vragen en antwoorden over DNA’ (prettig voor naslag) en ‘Bronnen, leestips en reisadviezen’.

Karin Bojs

Mijn Europese familie, De laatste 54.000 jaren

(Amsterdam 2017)
ISBN 978 90 253 0280 1, € 24,99, 456 p.
Uitgeverij Athenaeum

Leon Mijderwijk

Leon Mijderwijk (1975) studeerde voor Leraar Geschiedenis 2e graads aan de HU en deeltijd Geschiedenis aan de Universiteit van Utrecht. Zijn aandacht gaat uit naar de vroege middeleeuwen, in het bijzonder van Engeland. Hij schreef artikelen en recensies voor Westerheem, Archeologie Magazine, So British & Irish, Muntkoerier en Filatelie. Leon is redactiemedewerker van het Detectormagazine en Historiën-redacteur. Hij onderhoudt contact met diverse uitgeverijen, archeologen en historici.

More Posts

Schrijf je in voor TOEN!