Moeder en zoon staan terecht wegens incest #9

Den Briel 1716. De rechtszaak tegen Barbera Philips (46) en Jan Jansse Fijngesel (25) begint. Moeder en zoon staan terecht wegens incest. Het verhaal over hun relatie is nummer 9 in de reeks van 11 artikelen over incestueuze relaties uit de geschiedenis.

moeder en zoon?

Omhelzing bij een raam (1863). Prent van Willem Steelink naar een ontwerp van Johan Michaël Schmidt Crans. Bron: Rijksmuseum.

Moeder en zoon staan terecht

Weduwe Barbera Philips en haar zoon Jan Jansse Fijngesel staan op 25 augustus 1716 voor de rechtbank van Den Briel omdat zij verdacht worden van incest. Hoe verweren zij zich tegen de aanklacht?

Om te beginnen bekent moeder dat zij toen de winter begon in hetzelfde bed had geslapen als haar zoon, die bij haar inwoont. Het was namelijk koud! Nu is dat een redelijk verweer, maar een dat in soortgelijke zaken wel vaker werd gebruikt.

Er bleek meer aan de hand. Moeder Barbera moest toegeven dat zij:

haar soon voorgeslagen en door liefkozing bewogen heeft om met haar vleeselijk te converseren

dood aan wurgpaal

Terechtgestelde aan de wurgpaal, Francisco José de Goya y Lucientes, 1778 – 1780. Bron: Rijksmuseum.

Volgens haar zoon had zij hem verschillende nachten op rij geprobeerd te verleiden. Jan gaf aan dat hij haar bij de derde poging had afgewezen vanwege de “gruwelheid die hij quam te begaan”. Daarna hadden moeder en zoon een tijd onenigheid gehad.

In juni van het daaropvolgende jaar kreeg zij last van weeën. Vervolgens kreeg zij een miskraam, waarna zij haar dienstmeid de vuiligheid met behulp van een pot buiten liet uitgieten.

Straf

De schepenen van de rechtbank concludeerden waarschijnlijk dat dit het resultaat van incest tussen moeder en zoon was, want zij bevonden het stel schuldig. Zij veroordeelden:

  • moeder tot de dood aan de wurgpaal;

  • zoon tot ophanging.

Toch kregen de veroordeelden deze straffen niet, maar kwamen ze er levend vanaf.

Waarom?
Omdat in een eerdere zaak (uit 1612) waarin een moeder incest zou hebben gehad met haar zoon ook geen doodstraf was opgelegd. Bovendien was er wel sprake van incest, maar niet van overspel. Dat was een verzachtende omstandigheid. Moeder en zoon kregen de op één na zwaarste reeks straffen:

  • Geseling op het schavot met een strop om de hals. Een duidelijke waarschuwing dat ze een volgende keer ter dood zouden worden gebracht.

  • Ze werden gebrandmerkt.

  • Hun goederen werden in beslag genomen.

  • Ze werden voor vijftig jaar verbannen uit de provincies Holland, Zeeland en Friesland.

Hoe het met ze afgelopen is weten we niet.

Nederlandse rechtbanken in de zeventiende en achttiende eeuw maakten bij zaken betreffende incest onderscheid tussen een incestus juris civilis en een incestus juris gentium.

Incestus juris civilis

Incestus juris civilis gaat om incest tussen aanverwanten, bijvoorbeeld tussen:

  • stiefvader en stiefdochter

  • zwager en schoonzuster

Incestus juris gentium

Incestus juris gentium gaat om incest tussen bloedverwanten, bijvoorbeeld tussen:

  • broer en zus

  • moeder en zoon

De straffen voor incest tussen bloedverwanten waren zwaarder. Alleen dan kon de doodstraf gegeven worden. De zaak tegen deze moeder en zoon viel dus onder incestus juris gentium.

Meer schandalige seks op Historiën?

11 incestueuze relaties uit de geschiedenis (overzicht en inleiding)

Schandalige seks special

Bron:

Roodenburg, H., Een verfoeilijke misdaad: incest in het gewest Holland tijdens de 17e en 18e eeuw, in: Tijdschrift Holland (1993) (tijdschriftholland.nl)

Tim Wachelder

Tim Wachelder studeerde geschiedenis aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Tijdens zijn studie specialiseerde hij zich in Europese Expansiegeschiedenis. Behalve over koloniale geschiedenis schrijft hij ook over militaire, culturele en Nijmeegse geschiedenis. Sinds 2007 is hij webredacteur bij Historiën.

More Posts

3 Reacties op Moeder en zoon staan terecht wegens incest #9