Nederlandse beeldvorming van Spanjaarden tijdens de Opstand

In Een ondraaglijk juk beschrijft Fernando Martínez Luna dat Nederlandse teksten uit de periode 1566-1609 een negatieve invloed hebben gehad op de beeldvorming van Spanje.

‘Bloedgierig en tiranniek, trouweloos en meinedig’, dat zijn toch niet de eerste woorden die je te binnenschieten bij het beschrijven van een Spanjaard. Spanje is voor veel Nederlanders vooral het land van zon en tapas, een exotisch land dat nog dichtbij is ook. Zelfs de verloren WK-finale van 2010 deed geen negatieve gevoelens opborrelen; de ‘tiki-taka’-speelstijl van de Spaanse voetbalploeg riep louter lof op.

Zwarte legende

Er heeft duidelijk een kentering plaatsgevonden in onze kijk op Spanje en het Spaanse volk want eeuwenlang was de beeldvorming ronduit negatief. Er was zelfs sprake van een ‘zwarte legende’, in heel Europa was er een anti-Spaanse stemming die samenhing met de wereldwijde machtsuitoefening van de koningen uit het Habsburgse Huis. In Een ondraaglijk juk beschrijft Fernando Martínez Luna op boeiende wijze dat Nederlandse teksten uit de periode 1566-1609 een grote invloed hebben gehad op deze stemmingmakerij.

Stereotypen

Auteurs deden er alles aan om de Spanjaarden in een kwaad daglicht te stellen. Met name in pamfletten werd fel van leer getrokken. In vijf hoofdstukken die volgen op een inleiding komen de stereotyperingen aan bod ten aanzien van:

  1. het land en zijn bewoners aan de hand van het pamflet ‘Aerdt ende eygenschappen van Seignor van Spangien’
  2. de Spaanse Inquisitie, die overigens nooit ingevoerd is in de Nederlanden
  3. individuele personen, onder wie de hertog van Alva, kardinaal Granvelle en koning Filips II
  4. het leger
  5. de Spanjaarden als wereldoverheersers.

Gruwelijkheden

Hoewel er het nodige valt af te dingen op de waarheidsgetrouwheid van de geschriften, hielp de retoriek om het vijandbeeld te versterken. Zo trok Marnix van Sint-Aldegonde, rechterhand van Willem van Oranje, de conclusie dat het Nederlandse volk ‘liever den doot kiesen dan in de Spaensche slavernye te vallen’, zodat zij niet het slachtoffer zou worden van allerlei gruwelijkheden.

Wetenschappelijk

Een ondraaglijk juk is een bewerking van een proefschrift. Het wetenschappelijke karakter is deels behouden wat te zien is aan de verwijzingen naar eerder historisch onderzoek, de samenvattingen in Spaans en Engels en het duiden van het nut van de studie:

“Dit boek behoort tot de categorie imagologische studies over vroegmoderne beeldvorming van Europese landen en nationaliteiten. De Nederlandse beeldvorming van Spanje en de Spanjaarden in deze periode is amper bestudeerd, terwijl ze, naar is gebleken, wel een belangrijke bijdrage heeft geleverd aan de visies die buiten Spanje op het karakter en de eigenschappen van de Spanjaarden ontstonden. Die visies hadden over het algemeen een propagandistisch doel.”

Toegankelijk

De expliciete aandacht voor de professionele geschiedbeoefening staat de toegankelijkheid van het boek niet in de weg. De auteur heeft een heldere structuur  neergezet, schrijft prettig en legt zaken goed uit waardoor dit boeiende onderwerp geheel tot zijn recht komt. De citaten (ondanks het zeer kleine lettergrootte) en paginagrote afbeeldingen dragen bij aan de levendigheid. Een ondraaglijk juk is een waardevolle aanvulling voor de boekenkast van iemand die zich interesseert voor de Opstand in de Nederlanden en de internationale gevolgen die dit conflict heeft gehad.

Luna, F.M.,

Een ondraaglijk juk, Nederlandse beeldvorming van Spanje en de Spanjaarden ten tijde van de Opstand 1566-1609

(Hilversum 2018)

ISBN 978-90-8704-673-6, € 25,-, 208 p.

Uitgeverij Verloren

Leon Mijderwijk

Leon Mijderwijk (1975) studeerde voor Leraar Geschiedenis 2e graads aan de HU en deeltijd Geschiedenis aan de Universiteit van Utrecht. Zijn aandacht gaat uit naar de vroege middeleeuwen, in het bijzonder van Engeland. Hij schreef artikelen en recensies voor Westerheem, Archeologie Magazine, So British & Irish, Muntkoerier en Filatelie. Leon is redactiemedewerker van het Detectormagazine en Historiën-redacteur. Hij onderhoudt contact met diverse uitgeverijen, archeologen en historici.

More Posts

Historiën Twitter
Schrijf je in voor TOEN!