Onderzoek Rooswijk gouden tijd voor onderwaterarcheologie

Het is een vreemde tegenstelling dat we veel te danken hebben aan de mislukkingen uit de VOC-geschiedenis.

De schepen die de veilige haven niet hebben bereikt, spreken niet alleen tot de verbeelding maar zijn daarnaast ook de rijkste bron die we hebben. Het VOC-schip de Rooswijk verging in 1740. Bijna 300 jaar later geeft het enkele geheimen prijs.

Munt slaan uit de Rooswijk

Zilveren munt (mexicaan) van VOC-schip de Rooswijk, gezonken bij Goodwin Sands in 1740. Foto Leon Mijderwijk, 2015.

Ordelijk maar ongesorteerd zijn meubels en curiosa gepresenteerd in de antiekhal in Chipping Norton, Engeland. Eén vitrinekast springt eruit. Deze staat vol archeologische vondsten zoals Romeinse munten en middeleeuwse pijlpunten. Maar de eyecatcher in de vitrine is niet Engels. In het midden, op ooghoogte staat een stille getuige van de geschiedenis van de Republiek der Verenigde Nederlanden, een Spaanse munt, geslagen in Mexico City. Herkomst: het VOC-schip de Rooswijk, gebouwd in Amsterdam in 1737, die in 1740 uitvoer voor de tweede reis.

Reddeloos verloren

Het certificaat van echtheid verklaart waarom het niet zo vreemd is dat ik deze munt in 2015 juist in Engeland aantref. Op de tweede dag van de tweede reis naar Indië, liep de Rooswijk vast op een zandbank, op slechts 8 kilometer van het Engelse vasteland: Goodwin Sands in Kent. De bemanning van ongeveer 250 man was reddeloos verloren. De lading verdween ook onder de golven. Het scheepswrak werd rond 2000 gevonden. Een berger verkreeg van de Nederlandse staat bergingsrechten en bracht een deel van de vracht boven water (2005), dit betrof ook een aantal van de 36.000 munten die oorspronkelijk aan boord waren.

VOC-mentaliteit

Aan de verkoper vraag ik of ik een foto mag maken van de munt uit het VOC-schip dat met man en muis verging. Hij staat het toe, ruimt een tafel leeg en zorgt voor een uitgelichte setting. Als hij het weer terugzet in de vitrine, vraagt hij nog: “Ik kan je niet overtuigen om het te kopen?” Deze Engelsman is zowaar gezegend met de VOC-mentaliteit. Het aanbod sla ik af.

Een paar jaar later gaat het verhaal van de Rooswijk verder…

Rooswijk als coverstory

In 2017 verschijnen twee nieuwe archeologietijdschriften voor het eerst: Archeologie in Nederland en ARCH magazine. Beide magazines schenken aandacht aan het onderzoek naar de Rooswijk.

In 2016 voeren archeologen een verkennend onderzoek uit. Daar is uit op te maken dat het gevaar van erosie en duikers groot genoeg is om snel op te moeten treden. Het onderzoek vindt in de zomer van 2017 plaats. Het wrak wordt in kaart gebracht en vondsten opgegraven en geborgen.

Schoolvoorbeeld onderwaterarcheologie

Archeologie in Nederland-hoofdredacteur William ten Brink geeft aan dat de onderwaterarcheologie ergens onderaan de politieke agenda bungelt met alle gevolgen van dien. Onderwaterarcheoloog en programmaleider maritiem erfgoed bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed Martijn Manders geeft aan dat de Rooswijk voor een positieve kentering kan zorgen:

“De opgraving van de Rooswijk is een schoolvoorbeeld van de manier, waarop we ook in Nederland met onderzoek naar en behoud van maritiem erfgoed aan de slag moeten: door samenwerking en door regelgeving die samenwerking accommodeert.”

De Rijksdienst voert het project in samenwerking met Historic England. Ook studenten, young professionals en sportduikers zijn bij het onderzoek betrokken.

Media-aandacht

Manders doet in een rijk geïllustreerd artikel in ARCH verslag van het onderzoek. De media-aandacht voor de Rooswijk is sowieso groot. Manders houdt een videolog bij maar doet ook zijn verhaal bij RTL Late Night, toen er nog naar werd gekeken. Als de onderzoeksresultaten zijn uitgewerkt, wordt het verhaal ongetwijfeld vervolgd.

Op het maritiem platform ‘Maritime heritage’ van de RCE vind je een dossierpagina over de Rooswijk, waar tal van video’s en artikelen staan.
Volg de activiteiten van de onderwaterarcheologen en onderzoekers via #Rooswijk1740.

Bekijk hier de virtuele tentoonstelling over de Rooswijk.

Dank aan Martijn Manders en Willemien van de Langemheen (RCE) voor hun vriendelijke medewerking en het ter beschikking stellen van foto’s.

Onderwaterarcheoloog Martijn Manders staat de pers te woord. Bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (mag ook RCE) en Historic England (2017).

Artikelen in archeologietijdschriften

  • William ten Brink, ‘Gebrek aan daadkracht voor scheepswrakken bedreigender dan erosie’, Archeologie in Nederland (Utrecht, september 2017) nr. 4, 54-57. Uitgeverij Matrijs.
  • Martijn Manders, ‘Het raadsel van de Rooswijk’, ARCH magazine (Den Bosch, oktober 2017) nr. 3, 30-35. Pronk Producties.

Vondst van de Rooswijk. Bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (mag ook RCE) en Historic England (2017).

Dit artikel is een bewerking van de bijdrage die eerder verscheen in Toen!. Lees Toen! #2 VOC (2018) hier.

Leon Mijderwijk

Leon Mijderwijk (1975) studeerde voor Leraar Geschiedenis 2e graads aan de HU en deeltijd Geschiedenis aan de Universiteit van Utrecht. Zijn aandacht gaat uit naar de vroege middeleeuwen, in het bijzonder van Engeland. Hij schreef artikelen en recensies voor Westerheem, Archeologie Magazine, So British & Irish, Muntkoerier en Filatelie. Leon is redactiemedewerker van het Detectormagazine en Historiën-redacteur. Hij onderhoudt contact met diverse uitgeverijen, archeologen en historici.

More Posts

Historiën Twitter
Schrijf je in voor TOEN!