Oorlogsmisdadigers! Wie zijn ze?

Oorlogsmisdadigers uit de Tweede Wereldoorlog staan de laatste jaren weer volop in de schijnwerpers. Een aantal bekende en minder bekende oorlogsmisdadigers op een rij.

Johan Peter Hebel (1760 – 1826)

Rondom de meest recente rechtszittingen tegen John Demjanjuk en Heinrich Boere staan  oorlogsmisdadigers uit de Tweede Wereldoorlog weer volop in de schijnwerpers. Enkele andere  voorbeelden van de bekendste oorlogsmisdadigers van de afgelopen decennia waren onder andere Herbertus Bikker, Pieter Menten en de Drie van Breda:  Franz Fischer, Ferdinand aus der Fünten en Joseph Kotälla. Over de Drie van Breda, die vastzaten in gevangenis ‘De Koepel’,  ontstond in 1972 een felle maatschappelijke discussie  toen minister van justitie Dries van Agt wilde instemmen met hun gratieverzoek en bereid was hun vrij te laten.  Vanuit de samenleving ontstond zeer fel verzet en het gratieverzoek werd afgewezen.

Tijdens de processen in Neurenberg werden grote en kleinere oorlogsmisdadigers berecht. Links bovenin op de eerste rij Herman Goering, de Duitse luchtmachtchef, met naast hem Rudolf Hess, die lange tijd bekend stond als Hitlers opvolger (bron: Wikimedia Commons)

Tijdens de processen in Neurenberg werden grote en kleinere oorlogsmisdadigers berecht. Links bovenin op de eerste rij Herman Goering, de Duitse luchtmachtchef, met naast hem Rudolf Hess, die lange tijd bekend stond als Hitlers opvolger (bron: Wikimedia Commons)

Bij al deze zaken rijzen onwillekeurig toch de vragen: Wat zal er in de hoofden van deze mannen zijn omgaan? Zullen zij berouw hebben gehad van hun daden en beseften zij aan welk verschrikkelijk systeem zij hebben meegewerkt?  Eens waren zij jonge vitale mannen, die in de kracht van hun leven waren. Zullen zij wel of geen gewetenswroeging hebben gekend? Deze vragen zullen wel nooit echt afdoende beantwoord worden, want de enige mensen die op deze vragen antwoord kunnen geven, zwijgen meestal hierover in alle talen of zijn overleden. Zo op het eerste gezicht waren en zijn deze oorlogsmisdadigers hele gewone mannen, die gewoon werkten voor hun kost, getrouwd waren en een gezin hebben gesticht. Gold hierbij alleen maar het ‘Befehl ist befehl’? Ook zal er discussie kunnen ontstaan over het feit of het wel redelijk is om zulke oude en gebrekkige mannen alsnog te berechten en vast te zetten.

 Herbertus Bikker

Herbertus Bikker. Bron: Wikipedia

Herbertus Bikker. Bron: Wikipedia

Herbertus Bikker werd berucht als ‘de Beul van Ommen’ en kreeg zijn bijnaam vanwege zijn gewelddadige gedrag als kampbewaker in het werkkamp Erika bij Ommen. Maar wie was deze man, die na zijn ontsnapping in 1952 uit de Koepelgevangenis te Breda naar Duitsland vluchtte en daar jarenlang een onopvallend leven leidde?

Herbertus Bikker werd op 15 juli 1915 geboren en overleed op 1 november 2008 in Haspe. Hij stierf een natuurlijke dood en werd levenloos aangetroffen in zijn appartement. In 1949 werd Bikker veroordeeld tot de doodstraf vanwege zijn daden als kampbewaker in kamp Erika en twee moorden, waaronder die op de Nederlandse verzetsstrijder Jan Houtman in 1944. De dood

straf werd later omgezet in levenslange gevangenisstraf in de Koepelgevangenis van waaruit hij in 1952 ontsnapte samen met nog zes andere oorlogsmisdadigers Klaas Carel Faber, Willem Polak, Antoine Touseul, Jacob de Jonge, Willem van der Neut en Sander Borgers. In dezelfde gevangenis waren ook de beruchte Drie van Breda opgesloten. Na de ontsnapping uit de koepelgevangenis gingen de zeven mannen ieder hun eigen weg.  Bikker nam het Duitse staatsburgerschap aan waarop hij als oud SS-er recht op had en bleef buiten het bereik van Nederlandse justitie en leidde een onopvallend bestaan in Duitsland. In 1972 werd Bikker echter opgespoord door de journalist Ben Herbergs, die behalve Bikker ook enkele andere ontsnapte oorlogsmisdadigers had opgespoord. Bikker nam dit de journalist beslist niet in dank af en bedreigde hem zelfs met een bijl. Ondertussen was in Nederland grote commotie ontstaan over het plan van toenmalig minister van justitie Dries van Agt om de Drie van Breda vrij te laten.

In 2003 zou Bikker alsnog in Duitsland aangeklaagd worden vanwege de moord op Jan Houtman op 17 november 1944. Bikker hield echter vol uit noodweer te hebben gehandeld. De rechtszaak tegen Bikker werd echter op 2 februari 2004 gesloten omdat neurologen vaststelden dat Bikker vanwege gezondheidsredenen niet kon deelnemen aan de zittingen. Op 21 september 2005 werd uiteindelijk bevestigd dat Bikker geen gevangenisstraf hoefde uit te zitten. Uiteindelijk overleed Bikker 1 november 2008 op 93 jarige leeftijd en werd hij anoniem begraven in Haspe.

Heinrich Boere

Heinrich Boere. Bron: Bild.de

Heinrich Boere. Bron: Bild.de

Ook Heinrich Boere werd bij verstek veroordeeld tot de doodstraf, maar hij wist te ontkomen. Later zou hij aan journalisten toegeven dat hij drie moorden op Nederlandse burgers had gepleegd.

Heinrich Boere werd op 27 september 1921 geboren in de Duitse plaats Eschweiler als zoon van een Duitse moeder en een Nederlandse vader, maar verhuisde op twee jarige leeftijd met zijn ouders naar Maastricht. Daar werkte Boere als jongeman in een fabriek werkte totdat hij, gelokt door een propagandaposter, een politieopleiding in München ging volgen.  Hij trad toe tot de Waffen-SS en in 1941 meldde hij zich om te gaan vechten aan het Oostfront, maar hij werd een jaar later afgekeurd voor verdere dienst bij de SS vanwege een nierbekkenontsteking. Vervolgens kreeg hij van de Maastrichtse NSB-burgemeester Louis Peeters een aanstelling als meteropnemer.

In 1944 werd Heinrich Boere opgeroepen voor het moordcommando Feldmeijer, dat personen vermoordde die als anti-Duits bekend stonden. Boere doodde drie personen: Fritz Bicknese, Teun de Groot en Frans Kusters. Vlak na de oorlog werd Boere krijgsgevangen genomen, verhoord en tewerkgesteld in een kolenmijn in de Zuid-Limburgse plaats Valkenburg. Uit vrees voor een lange gevangenisstraf ontsnapte Boere in 1947 tijdens een transport, en hij vluchtte eerst naar zijn tante en later naar zijn moeder. Daar verstopte hij zich, volgens zijn wisselende verklaringen, vijf of zeven jaar in een kast. Daarna vluchtte hij naar zijn tante in Eschweiler, waar hij zich vestigde en in het nabijgelegen Alsdorf in de mijnbouw werkte tot 1976.

In 1949 werd Boere bij verstek ter dood veroordeeld wegens moord in dienst van de vijand, het verlenen van hulp aan de vijand en deelname in vreemde krijgsdienst. Door de Nederlandse autoriteiten, die zijn woonplaats achterhaalden, werd in 1983 om zijn uitlevering verzocht. Daarna gaf Heinrich Boere zichzelf aan en hij verklaarde bij de rechtbank in Keulen dat hij niet wilde worden uitgeleverd aan Nederland. Dit gebeurde ook niet omdat Boere onder bescherming van een Führererlass stond, een door Hitler ingestelde wet die buitenlanders in dienst van het Duitse leger de Duitse Nationaliteit gaf, en bovendien leverde Duitsland geen staatsburgers uit. Later werd deze Führererlass door Europese wetgeving nietig verklaard.

Opsporing en vervolging van Heinrich Boere

In 2000 werd Boere door de journalisten Rob van Olm en Jan Louter opgespoord in zijn woonplaats en geïnterviewd voor de documentaire ‘De Silbertanne-moorden.’  In deze documentaire bekende Heinrich Boere de drie moorden, waarvoor hij in Nederland al veroordeeld was. Aanvankelijk werd door de Duitse justitie in januari 2007 besloten om Boere en nog drie in leven zijnde Nederlandse oorlogsmisdadigers niet meer strafrechtelijk te vervolgen. In een reactie in het Algemeen Dagblad verklaarde Boere dat hij ‘sinds de laatste jaren berouw had van zijn daden’, en de executies destijds als werk te hebben gezien en daarbij ‘niets’ te hebben gevoeld, dit onder het motto: ‘Het was werk, bevel is bevel.’ Maar de vrijstelling van vervolging was van korte duur, want op 23 februari 2007 werd door de rechtbank van Aken besloten dat Boere de opgelegde straf alsnog in Duitsland moest uitzitten, maar in juli 2007 werd door het gerechtshof in Keulen geoordeeld dat Boere wegens een vormfout vrijuit ging.

In april 2008 werd door de Duitse officier van justitie Ullrich Maass een nieuwe poging gedaan om Boere te veroordelen door te verklaren dat hij alsnog voor de rechter moest verschijnen. Eind 2008 werd Boere voorgeleid voor de rechtbank te Aken, maar door medici werd bepaald dat zijn gezondheid te zwak zou zijn en in januari 2009 werd door de rechtbank geoordeeld dat de vervolging definitief werd gestaakt. Ook dit was van korte duur, want op 7 juli 2009 werd door het hof van beroep bepaald dat Boere alsnog berecht mocht worden en het constitutionele hof in Karlsruhe bekrachtigde dit besluit op 8 oktober 2009. Uiteindelijk begon op 2 november 2009 het proces tegen Heinrich Boere,  waarbij advocaten van Boere vergeefs het proces wilden stopzetten omdat Boere niet twee maal voor hetzelfde veroordeeld mocht worden. Na een korte onderbreking om Boere de gelegenheid te geven een gehoorapparaat aan te schaffen, is het proces op 23 november 2009 voortgezet.

De SS 

Deze paramilitaire organisatie (SchutzStaffel, waarvan Boere en Bikker lid waren, was binnen de Duitse Nazi partij (NSDAP)) een elite-eenheid met eigen uniformen, kentekens en militaire rangen, en was aanvankelijk  opgericht  als lijfwacht van Adolf Hitler. De  in 1925 opgerichte SS gold als de meest wrede tak binnen de Nazi-organisatie en had vanaf 1934 als SS-Totenkopfverbände,  met als hoofd Theodor Eicke,  de leiding over alle concentratiekampen. Bij de processen van Neurenberg werd de SS officieel bestempeld als een misdadige organisatie.

De Aufseherinnen

Irma Grese. Bron: Wikipedia

Irma Grese. Bron: Wikipedia

Behalve mannelijke waren er ook vrouwelijke oorlogsmisdadigers, maar hun aantal was aanzienlijk kleiner. Zij werkten doorgaans als kampbewaaksters (Aufseherinnen)  in concentratiekampen zoals Ravensbrück en Auschwitz-Birkenau.  In sadisme en wreedheid deden deze vrouwen echter niet onder voor hun mannelijke collega’s en ze waren alom berucht en gevreesd. Ook zij waren doorgaans hele ‘gewone’ vrouwen, waarvan de meesten zonder de Tweede Wereldoorlog heel gewoon en onopvallend deel uitgemaakt zouden hebben van  de samenleving,  gewerkt en een gezin gesticht zouden hebben. Een aantal  vrouwen meldde zich aan als vrijwilligster bij de SS en in 1942 werd het SS-Helferinnenkorps opgericht. Behalve als administratieve medewerksters werden de SS-vrouwen ook ingezet als kampbewaaksters in verschillende concentratiekampen, waarbij zij hun mannelijke collega’s assisteerden.

Enkele beruchte  voorbeelden van deze aufseherinnen waren: Herta Bothe, Irma Grese alias ‘Het mooie Beest’ en ‘de hyena van Auschwitz’, Elizabeth Lupka, Hermine Ryan-Braunsteiner  bijgenaamd ‘Schoppende Merrie’  en Hildegard Lächert alias ‘Bloedige Brigitte’.  De meesten van hun werden na de Tweede Wereldoorlog ter dood veroordeeld of tot lange gevangenisstraffen. Een overlevende van concentratie Ravensbrück omschreef Irma Grese als volgt: ‘Irma Grese was beeldschoon en ze was buitengewoon slecht.’ Op de vraag ‘wat deze vrouwen tot hun verschrikkelijke daden heeft gedreven’ zal ook nooit meer een antwoord kunnen worden gegeven, omdat de meesten van hun allang zijn overleden.

Herta Bothe is momenteel de langst levende vrouwelijke oorlogsmisdadiger.  Zij is getrouwd en woont onder de naam Herta Lange in Noord-Duitsland. Tijdens een interview in 2000 motiveerde Herta Bothe haar beslissing om kampbewaakster te worden als volgt: ‘Wat bedoel je, een fout gemaakt? Nee, ik ben niet geheel zeker of ik dat moet beantwoorden. Heb ik een fout gemaakt? Nee, de fout was dat het een concentratiekamp was, maar ik moest er heen, anders was ik er zelf in weggestopt. Dat was mijn fout’.

Bronnen

https://www.youtube.com/watch?v=J190EDUhji0

[bol_product_links block_id=”bol_556ec40b0aa46_selected-products” products=”9200000034372785,1002004006499279″ name=”oorlogsmisdadigers” sub_id=”” link_color=”E94C00″ subtitle_color=”E94C00″ pricetype_color=”000000″ price_color=”E94C00″ deliverytime_color=”C20318″ background_color=”FFDF80″ border_color=”E94C00″ width=”250″ cols=”1″ show_bol_logo=”undefined” show_price=”1″ show_rating=”1″ show_deliverytime=”1″ link_target=”1″ image_size=”1″ admin_preview=”1″]

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Schrijf je in voor TOEN!