Oorlogsverslag: zondag 12 mei 1940

Zowel in het noorden (Nederland) als in het zuiden (Frankrijk) beginnen de Duitsers flinke progressie te boeken. Het Duitse leger is flexibeler en gaat beter om met de steeds veranderende toestand op het slagveld. Hun Auftragtaktik (opdrachtgerichte tactiek) houdt in dat officieren en soldaten op een lager niveau meer initiatief mogen nemen. De geallieerde legers hanteren een veel hiërarchischere Befehlstaktik die erop gericht is bevelen te halen bij je meerdere voordat je actie onderneemt.

Inmiddels steken steeds meer Duitse eenheden de grens met Frankrijk over, bij Bouillon en Mouzaive. Om 1.00 ’s nachts krijgt generaal Heinz Guderian (bevelhebber van de drie tankdivisies die Sedan aanvallen) het bericht binnen dat de brug bij Mouzaive is ingenomen. Dat stond niet in de planning en de brug is eigenlijk bedoeld voor de 2. Panzerdivision, maar het komt de Duitsers uitermate goed uit om nu eenheden van de 1. Panzerdivision er overheen te sturen. De 2. Panzerdivision is immers nog niet ter plaatse.

De Duitse generaal Guderian in Boullion. bron: wikimedia commons

De Duitse generaal Guderian in Boullion. bron: wikimedia commons

De eerste goed gecoördineerde Duitse aanval op Bouillon deze ochtend slaat in het luchtledige, want de Franse verdedigers zijn al vertrokken in zuidelijke richting (de vorige avond). Het duurt nog tot 19.00 uur voordat de Duitse pioniers een nieuwe pontonbrug hebben gebouwd over de Semois.

De eerste Duitse eenheden van de 1. Panzerdivision bereiken (via Mouzaive) om 18.15 uur de oevers van de Maas ten noorden van Sedan, dat is nog geen 61 uur vanaf het begin van de aanval, tweeënhalve dag! Om 22.00 uur bereiken de eerste eenheden van de 10. Panzerdivision ook de Maas bij Sedan, en eenheden van 2. Panzerdivision zullen snel volgen.

Sedan is het zwakke punt in de Franse verdediging. Hier houdt de Maginotlinie op en de Maas loopt hier in een zogenaamde lus, zodat het gebied moeilijker te verdedigen is. Ook de Franse voorbereidingen bij Sedan laten te wensen over. Er zijn geen bunkers aan de noordkant (de enige 1,5 kilometer in de verdedigingswerken waar geen bunkers waren gebouwd!), antitankmijnen liggen niet in de grond (maar ten noorden van de Maas opgeslagen in een depot!), en de soldaten die het gebied moeten verdedigen zijn onvoldoende gemotiveerd en bekend met het terrein (bouwtroepen en geen gevechtstroepen).

Tot overmaat van ramp besloot het Franse opperbevel om op 10 mei nog een extra divisie (71e Infanteriedivisie) aan Sedan toe te wijzen. Sedan wordt verdedigd door de 55e Infanteriedivisie en nu worden de soldaten van die divisie ineens geconfronteerd met totaal onbekende nieuwe soldaten. Niemand weet nu precies wie waarvoor verantwoordelijk is… .

Nederland

Ook in Nederland verloopt de Duitse aanval voorspoedig. Uit Duitse luchtverkenningen blijkt dat de aanwezigheid van Franse troepen bij Antwerpen en Engelse troepen in Zeeland te verwaarlozen is. In België omtrokken eenheden van het 6. Armee de forten van Luik en mocht de achterhoede de forten uitschakelen. Verder besloot Von Bock in samenspraak met de opperbevelhebber van de Duitse troepen Von Brauchitsch dat het Duitse leger nu twee belangrijke taken had nu het Nederlandse leger afgesloten was van de andere geallieerde troepen. Ten eerste moest de Vesting Holland tot overgave gedwongen worden door een opmars via Moerdijk naar Rotterdam in het noorden en ten tweede moesten Zeeland, Antwerpen en de Schelde worden veroverd in het zuiden. De rest was bijzaak. De vorderingen in de Veluwe, de Grebbelinie en in het noorden van ons land werden niet of nauwelijks gevolgd.

Moerdijk

Om 7.50 uur was de 9. Panzerdivision reeds bij Loon op Zand (boven Tilburg!) en op weg naar Geertruidenberg (15 kilometer van Moerdijk). Om 9.05 uur dringt Von Bock er bij de commandant van het 18. Armee (Von Küchler) op aan vandaag contact te maken met de luchtlandingstroepen bij Moerdijk (de 9. Panzerdivision viel onder het 18. Armee). Als dat zou lukken, was het Nederlandse leger afgesneden van de overige geallieerden. Andere  Duitse eenheden van het 18. Armee moesten een eventuele geallieerde aanval vanuit Antwerpen op West-Brabant opvangen.

Bij Loon op Zand heeft de tankdivisie een merkwaardige ontmoeting. Ze komen namelijk toevallig de commandant van de Peeldivisie, Schmidt tegen. Die is op weg naar Tilburg en had, omdat hij een luchtaanval wilde ontwijken, een verkeerde afslag genomen. Hij rijdt zo in de armen van de Duitsers omdat hij denkt dat het Franse tanks zijn.

Om 15.20 uur maakte de 9. Panzerdivisie contact met de Duitse luchtlandingstroepen bij Moerdijk en om 16.45 waren de eerste Duitse tanks bij de bruggen gearriveerd!

Het AHK is in verwarring. Het krijgt vandaag diverse meldingen binnen van tanks in de buurt van Moerdijk. De generaals gaan ervan uit dat het Franse tanks zijn.

Sinds het telefoongesprek van gisteren is niks meer van Schmidt of andere commandanten uit Noord-Brabant vernomen. Winkelman stuurt drie man vanuit het AHK richting Brabant om het contact met de plaatselijke commandanten te herstellen. Het AHK gaat er nog steeds vanuit dat de Fransen samen met de overgebleven Nederlandse troepen een verdedigingslinie zullen bouwen in West-Brabant en dat de Fransen Moerdijk zullen heroveren. Ondertussen komen er steeds meer verontrustende berichten binnen van vluchtende Nederlandse troepen… .

Vesting Holland

Het AHK dacht greep op de zaak te hebben en hoopte vandaag beslissende vorderingen te maken. De Lichte Divisie meldde echter dat de Duitse troepen bij Dordrecht niet verslagen waren en dat van een opmars naar Waalraven geen sprake kon zijn. Bij Dordrecht was de bevelsstructuur onduidelijk, zodat de commandanten elkaar tegenwerkten. Hiervan profiteerden de Duitsers. Van Andel schiep orde in de bevelsstructuur en besloot dat de Lichte Divisie in de vroege ochtend van 13 mei (morgen) toch echt een aanval op vliegveld Waalraven moest plaatsen.

De situatie binnen de Vesting was nog als die op 10 mei. De versterkingen die naar Rotterdam gestuurd waren, hadden de Maasbruggen nog niet heroverd op de Duisters. De commandant van de plaatselijke troepen, Scharroo, had het zo druk met de extra troepen dat hij hulp, in de vorm van extra stafofficieren kreeg toegestuurd vanuit het hoofdkwartier.

Grebbelinie

De strijd  bij de Grebbeberg was inmiddels losgebarsten. De Nederlandse tegenaanval op de voorposten was voortijdig afgebroken  door de slechte voorbereidingen, te weinig informatie over de vijand en derhalve te weinig of ondoelmatige artilleriesteun. Voor morgen stond een groter opgezet Nederlands tegenoffensief op het programma. Die werd bemoeilijkt door de slechte coördinatie van de legereenheden. Alleen bataljonscommandanten hadden een telefoonverbinding met lagere eenheden. Die lagere eenheden (compagnie en regiment) moesten hun acties coördineren per ordonnans. Dat was niet efficiënt.

Enkele Duitse eenheden waren inmiddels tot de hoofdlijn van de Grebbelinie doorgedrongen, die ook door de Duitse artillerie onder vuur werd genomen. De beschietingen leidde tot angst bij de Nederlandse soldaten, die werd verergerd door soms in paniek terugtrekkende soldaten uit de voorpostenstrook en de slechte communicatie (waardoor opnieuw eigen artilleriesteun beperkt bleef). In de avond lukte het de Duitsers om eenheden achter de Nederlandse linies te krijgen (bij Rhenen), waardoor ze de Grebbeberg van twee kanten konden aanvallen.

De chaos bij de opperbevel van het Nederlandse veldleger was groot. Generaal Harberts en zijn baas Van Voorst tot Voorst (opperbevelhebber van het veldleger) mochten elkaar niet. Van Voorst tot Voorst gaf bevelen aan ondergeschikten van Harberts, zonder deze hierover in te lichten. Hiermee passeerde hij Harberts, die hem woedend opbelde met de mededeling dat hij de bevelen had geannuleerd.

Harberts liet vandaag een 22-jarige sergeant (Chris Meijer) executeren voor desertie. De doodstraf werd niet uitgevoerd volgens de voorschriften en had ook niet het gewenste effect. Harberts was zijn zenuwen niet de baas. Hij schold diverse ondergeschikten in het bijzijn van anderen de huid vol (“…lafaards(!)… “) en eiste een tegenaanval. Dit was onrealistisch en leidde alleen zijn ondergeschikten alleen maar af van wat ze moesten doen: een adequate verdediging organiseren. Want om 13.00 uur begon een groot Duits offensief op de Grebbelinie.

Noord-Nederland

In het noorden braken de Duitsers door de Wonsstellling (bij de Afsluitdijk). Een aanval op de Afsluitdijk kon niet uitblijven. De Nederlandse marine formeerde een IJsselmeervloot om Duitse pogingen om Noord-Holland te bereiken via het water tegen te gaan.

De Duitse opmars tot en met 16 mei; in roze de terreinwinst van de 15e en de 16e tot ongeveer 12:00. bron: wikimedia

De Duitse opmars tot en met 16 mei; in roze de terreinwinst van de 15e en de 16e tot ongeveer 12:00. bron: wikimedia

Drama!

De dag eindigt in een drama voor het Nederlandse leger! Om 23.00 uur hoort het AHK, nota bene op de Duitse radio, dat Duitse tanks Moerdijk hebben bereikt en de Vesting Holland binnendringen!!! Dit betekent een aanzienlijke verslechtering van de strategische situatie. De Vesting Holland kan niet meer verdedigd worden en de bondschappelijke samenwerking lijkt op een fiasco uit te lopen.

Nieuwe maatregelen zijn noodzakelijk om het tij te keren. Winkelman geeft opdracht de Moerdijkbruggen met artillerie onder vuur te nemen. Kolonel Scharroo krijgt de opdracht de Maasbruggen te heroveren en ze vervolgens op te blazen. Bovendien gaat ’s nachts het codewoord Irene uit. Dit is het sein voor de vernietiging van de olievoorraden in Pernis.

Ook denkt Winkelman aan de veiligheid van de Koninklijke familie. Kan die nog langer gegarandeerd worden? Op deze avond vertrekken prinses Juliana, prins Bernhard  en de prinsessen Beatrix en Irene per schip vanuit IJmuiden naar Londen. De koningin blijft achter voorlopig.

Lees ook de verslagen van:

[bol_product_links block_id=”bol_5551c43bc34a3_selected-products” products=”9200000036222392,9200000039855108,9200000036516299,9200000006899852,1001004011858907,9200000036299586″ name=”mei 1940″ sub_id=”” link_color=”E94C00″ subtitle_color=”E94C00″ pricetype_color=”000000″ price_color=”E94C00″ deliverytime_color=”C20318″ background_color=”FFDF80″ border_color=”E94C00″ width=”600″ cols=”3″ show_bol_logo=”undefined” show_price=”1″ show_rating=”1″ show_deliverytime=”1″ link_target=”1″ image_size=”1″ admin_preview=”1″]

Erlend van Ark

Erlend van Ark is historicus, docent en schrijver. Hij is geboren in 1977 en opgegroeid in het Noord-Hollandse Middelie. Na de middelbare school heeft hij eerst een bachelor Bank- en Verzekeringsleer gehaald en daarna is hij in 2000 Geschiedenis gaan studeren (UvA) en heeft hij de eerstegraads docentenopleiding (VU) afgerond. Na een aantal jaren gewerkt te hebben als geschiedenisdocent en docent Bestuurskunde kwam de uitgever I-Publish op zijn pad. Inmiddels is zijn eerste boek, over de Eerste Wereldoorlog, gepubliceerd en werkt hij aan zijn tweede, over de Tweede Wereldooorlog. Daarnaast is hij als freelance docent verbonden aan diverse onderwijsinstellingen en heeft hij werk als content schrijver en blogger. Erlend heeft een relatie met Irene Buzzoni en woont in Purmerend.

More Posts

Schrijf je in voor TOEN!