Oorlogsverslag: dinsdag 14 mei 1940

De geallieerden hebben nog steeds niet in de gaten dat het zwaartepunt van de Duitse aanval in het zuiden ligt. Het geallieerde opperbevel stuurt nog steeds zijn belangrijkste eenheden naar het noorden. Vandaag zou de dag van de Duitse Luftwaffe worden, zowel boven Nederland als boven Frankrijk.

Sedan

Bij Sedan hebben Duitse eenheden van de 1., 2. en 10. Panzerdivision gisteren een doorbraak bewerkstelligd. Om 7.20 uur rijden de eerste Duitse tanks van de genoemde divisies over de gebouwde noodbrug. Ze zijn op weg naar het plaatsje Bulson, 14 kilometer ten zuiden van Sedan. Dit dorpje is van strategisch belang om de doorbraak bij Sedan veilig te stellen en in de diepte, in het achterland van de Frankrijk door te stoten. Hiermee zou met andere woorden de tactische (kleine) doorbraak ook strategische (grote) gevolgen kunnen krijgen.
De oorlogsbrug is de achilleshiel van de Duitsers. 511 Franse en Engelse vliegtuigen zijn samengebracht om de brug kapot te schieten. Ter bescherming van de brug zetten de Duitsers opnieuw veel vliegtuigen (814 jagers!) en luchtafweergeschut (303 stuks) in. Hierdoor worden 165 geallieerde vliegtuigen kapotgeschoten door de Duitsers en de brug blijft intact. Dat is maar goed ook voor de Duitsers, want er is geen reservemateriaal om een nieuwe te bouwen.

Sedan op 14 mei 1940

Sedan op 14 mei 1940

De Franse tanks stonden op 2 kilometer van Bulson. Het duurt echter 17 uur (!) voordat ze het dorpje bereiken (met name door de stroperige bevelvoering, want de Franse generaals doen er 15,5 uur over om de aanval voor te bereiden). De Duitse brug lag op 15 kilometer van Bulson, maar de Duitse tanks zijn binnen 45 minuten in Bulson, net vóór de Fransen en nemen het dorpje in.
Een geplande Franse tegenaanval wordt afgelast, tot grote ergernis van de Franse tankexpert generaal Flavigny. Hij staat klaar met een compleet uitgeruste tankdivisie (300 Franse tanks tegenover 30 zware Duitse), maar wacht op de aanvalsorders van zijn meerdere en die komen niet. Vervolgens stelt Flavigny zijn divisie verdedigend op en versnippert hij zijn eenheden.
Om 12.30 uur krijgt Guderian de melding dat Malmy is veroverd, dat ligt naast Chémery (hoofdkwartier Lafontaine) . Guderian kan proberen dat dorpje te versterken, zoals elke krijgswet tot dan toe voorschrijft. Hij beslist echter om 14.00 uur tegen deze wetten en tegen al zijn orders in (zowel Hitler als von Kleist hadden hem verboden door te gaan met aanvallen) de tanks opdracht te geven om westwaarts te rijden en zoveel mogelijk terrein te veroveren.

Nederland

Voor het AHK begon de dag met de melding dat het Veldleger zich ongestoord terugtrok naar de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Veel uitrusting en wapens waren achtergelaten of verloren gegaan. Veel eenheden waren uiteen gevallen en de soldaten waren vermoeid. Het zou nog enige tijd duren voordat een effectieve verdediging georganiseerd kon worden. Ook bij Rotterdam had de Lichte Divisie zich teruggetrokken, samen met de daar aanwezige overige verbanden. De stad maakte zich op voor een confrontatie met de Duitsers. Winkelman besprak in de ochtenduren de situatie met Van Voorst tot Voorst. Ze kwamen tot de conclusie dat de situatie zeer ernstig doch niet geheel kansloos was. Beiden waren van mening dat er geen reden was om de overgave nu al aan te bieden. De bevolking moest wel op de hoogte worden gebracht van het vertrek van de koningin en het kabinet. Een proclamatie werd hiervoor opgesteld. Om 8.00 uur deelde vice-admiraal Furstner mee dat ook hij zou vetrekken naar Engeland.

Rotterdam

De dag begint voor de Duitsers met de focus op de situatie in Rotterdam, dat midden in de frontlinie lag. Na inleidende artilleriebeschietingen zal om 13.20 uur vanmiddag een aanval vanuit de lucht op de stad aanvangen. Vervolgens zullen de Duitse troepen de Vesting Holland binnendringen. Voorafgaand aan de beschietingen zal een parlementair onderhandelaar de overgave van de stad eisen. De Duitsers gaan ervan uit dat de Nederlanders wel inzien dat zij verslagen zijn en dat verder verzet geen zin heeft. Aan Nederlandse zijde verkeert men nog in onwetendheid. Om 10.30 uur treedt de bevelhebber van Rotterdam, Scharroo in contact met het AHK. Scharroo heeft een ultimatum (waarin de overgave van de stad werd geëist) gekregen van de Duitsers, met een bedenktijd van twee uur. Als Scharroo zich niet overgeeft dan zouden de Duitsers maatregelen nemen die tot de vernietiging van de stad kunnen leiden. Onduidelijk is van welke autoriteit het stuk afkomstig is. Hierdoor hecht Scharroo weinig waarde aan het document. Het kan een krijgslist zijn van de Duisters, want de stad is nog volledig in Nederlandse handen. Winkelman draagt Scharroo op een nieuw ultimatum te vragen waaruit blijkt wie en op grond van welke functie de overgave wordt geëist. Het is inmiddels 12.15 uur.

Panzer IV

Panzer IV

Als Winkelman twee uur later contact zoekt met Scharroo, is de verbinding verbroken. Even later, om 15.00 uur hoort de opperbevelhebber dat Rotterdam is gebombardeerd en dat het centrum van de stad in brand staat. De luchtaanval was om 13.30 uur begonnen, vlak nadat het tweede ultimatum was gestuurd. Door de trage Nederlandse reactie en een misverstand aan Duitse zijde is de stad gebombardeerd. Toen de Duitsers het bombardement wilden uitstellen, vanwege de eventuele onderhandelingen over een overgave (om 12.00 uur), was het al te laat: de bommenwerpers waren al in de lucht. Met de bemanning van de bommenwerpers kon ook geen radiocontact meer worden gelegd. Met lichtkogels is nog geprobeerd om de bommenwerpers te doen omkeren en dat is ten dele gelukt: een deel van de bommenwerpers keerde om. Een ander deel heeft de stad gebombardeerd. Dit was overigens ook geen ondubbelzinnige overtreding van het geldende oorlogsrecht, omdat Nederland van tevoren was gewaarschuwd en de stad was een frontgebied geworden.

Wellicht hebben de Duitsers wel ‘excessief geweld’ gebruikt, waar ook burgers het slachtoffer van zijn geworden. Bij de bombardementen zijn 650-900 mensen omgekomen en 80.000 mensen dakloos geworden. Voor de commandant van Rotterdam was het duidelijk wat hem te doen stond. Scharroo zal de capitulatie van de stad aangaan, tenzij Winkelman tegenorders zou geven. Winkelman keurt echter de capitulatie goed. Verder dan de capitulatie van Rotterdam wil Winkelman nog niet gaan. Want bij Delft en Den Haag ligt een pantserafweerfront en het Hollandse polderlandschap maakt een Duitse aanval vanuit Rotterdam ook niet makkelijk. Alleen het landleger bij de Grebbelinie loopt nu het gevaar ingesloten te worden.

Rotterdam op 14 mei 1940, en na het bombardement

Rotterdam op 14 mei 1940, en na het bombardement

Algehele capitulatie

Een paar minuten later verslechtert de situatie echter. De commandant van Utrecht zoekt contact met het AHK. Ook Utrecht heeft een ultimatum ontvangen… . Als Utrecht zou capituleren, dan zou een tweede bres zijn geslagen in de Vesting Holland en de algehele capitulatie zou dan niet lang meer op zich wachten. Winkelman belt met diverse commandanten om hun mening over de situatie te peilen. Allen komen ze tot dezelfde conclusie: de algehele capitulatie is onvermijdelijk! Winkelman laat om 17.00 uur een telex uitgaan met het bericht van de capitulatie naar alle onderbevelhebbers. Als aanleiding hiervoor wordt het bombardement van Rotterdam en het dreigende bombardement van Utrecht opgevoerd en de gevolgen hiervan voor de Nederlandse bevolking. In de slotbepaling staat nog dat alle wapens, munitie en ander krijgsmaterieel onbruikbaar moest worden gemaakt. De oorzaak voor het bezwijken van ’s lands verdediging is volgens het bericht: “wanverhouding in het bezit van materieele middelen (…) een enkel maal gepaard aan verraad”. Maar aan de soldateneer is “ten volle voldaan”. In het begin van de avond licht Winkelman de overgave toe via de radio aan de Nederlandse bevolking.

Duitse zijde

Door de gebrekkige verbindingen was von Küchler echter niet geïnformeerd over de situatie bij Rotterdam. Om 16.20 uur hoort hij van de capitulatie van de Maasstad en niet veel later van de capitulatie van Utrecht. Pas door het horen van de proclamatie op de Nederlandse radio, om 20.30 uur, hoorde hij van de algehele capitulatie van het Nederlandse leger. Von Küchler krijgt de opdracht om met Winkelman te onderhandelen en de Nederlandse soldaten moeten als krijgsgevangen worden beschouwd. Toen von Bock de overwinning aan von Brauchitsch rapporteerde, reageerde de opperbevelhebber nogal koeltjes. Zijn gedachten waren waarschijnlijk bij de aanval op Frankrijk…
Hiermee komt dus een einde aan het verzet van het Nederlandse leger in de Tweede Wereldoorlog. Het definitieve einde van de strijd op Nederlands grondgebied kwam op 27 mei. Toen namen de Duitsers de laatste verzetshaard, westelijk Zeeuws-Vlaanderen in. Morgen vinden onderhandelingen plaats over de overgave.

Lees ook de verslagen van:

[bol_product_links block_id=”bol_5554596f54823_selected-products” products=”9200000011366785,9200000026961745,9200000035796405,9200000006899852,1001004002620942″ name=”Tweede Wereldoorlog” sub_id=”” link_color=”E94C00″ subtitle_color=”E94C00″ pricetype_color=”000000″ price_color=”E94C00″ deliverytime_color=”C20318″ background_color=”FFDF80″ border_color=”E94C00″ width=”250″ cols=”1″ show_bol_logo=”undefined” show_price=”1″ show_rating=”1″ show_deliverytime=”1″ link_target=”1″ image_size=”1″ admin_preview=”1″]

Erlend van Ark

Erlend van Ark is historicus, docent en schrijver. Hij is geboren in 1977 en opgegroeid in het Noord-Hollandse Middelie. Na de middelbare school heeft hij eerst een bachelor Bank- en Verzekeringsleer gehaald en daarna is hij in 2000 Geschiedenis gaan studeren (UvA) en heeft hij de eerstegraads docentenopleiding (VU) afgerond. Na een aantal jaren gewerkt te hebben als geschiedenisdocent en docent Bestuurskunde kwam de uitgever I-Publish op zijn pad. Inmiddels is zijn eerste boek, over de Eerste Wereldoorlog, gepubliceerd en werkt hij aan zijn tweede, over de Tweede Wereldooorlog. Daarnaast is hij als freelance docent verbonden aan diverse onderwijsinstellingen en heeft hij werk als content schrijver en blogger. Erlend heeft een relatie met Irene Buzzoni en woont in Purmerend.

More Posts

Schrijf je in voor TOEN!