Op de vlucht voor de guillotine

Over de  Franser émigrés in de Republiek der Verenigde Nederlanden is tot nu toe niet of nauwelijks geschreven. Het boek Op de vlucht voor de guillotine. Herinneringen van émigrés aan hun verblijf in de Republiek der Verenigde Nederlanden, 1793-1795 van de hand van Renaat Gaspar brengt hierin verandering.

Op de vlucht voor de guillotine
Herinneringen van émigrés aan hun verblijf in de Republiek der Verenigde Nederlanden, 1793-1795
In het laatste kwart van de achttiende eeuw liep de ontevredenheid van de Franse burgers hoog op. De bestorming van de Bastille op 14 juli 1789 vormde hiervan een gewelddadige uiting en markeerde tevens het begin van de Franse revolutie. Drie jaar later kwam er een eind aan het koningschap van Lodewijk XVI en werd Frankrijk een republiek. Veel edelen waren inmiddels gevlucht naar het buitenland om aan het dreigend lot van hen die achterbleven – sterven onder de guillotine – te ontkomen.

Emigrés in de Republiek der Verenigde Nederlanden
Over de émigrés in de Republiek der Verenigde Nederlanden is tot nu toe niet of nauwelijks geschreven. Het boek Op de vlucht voor de guillotine. Herinneringen van émigrés aan hun verblijf in de Republiek der Verenigde Nederlanden, 1793-1795 van de hand van Renaat Gaspar brengt hierin verandering. De uitgave verschijnt half april bij Uitgeversmaatschappij Walburg Pers te Zutphen.
Nederland heeft regelmatig zijn grenzen opengesteld voor allerlei vluchtelingen. Die werden hier gastvrij ontvangen en de geschiedschrijving heeft niet verzuimd onze tolerantie en hulpverlening te benadrukken.

Maar één groep asielzoekers, Fransen die voor de Terreur de wijk moesten nemen, heeft tot nu toe geen enkele aandacht gekregen. Toch was ook hun lot weinig benijdenswaardig. Omdat zij bijna nergens welkom waren, moesten zij na verloop van tijd uit pure armoede van hot naar her trekken. De gelukkigen onder hen kregen werk als dansleraar, huisonderwijzer of gouvernante. Minder fortuinlijke vluchtelingen, al waren zij van zeer hoge adel, konden alleen in zeer laaggewaardeerde beroepen aan de slag. De marquise de Virieu was naaister en de marquise de Jumilhac werd wasvrouw. De duchesse de Guiche werkte als ziekenverzorgster en de comte de Caumont verdiende de kost als boekbinder.

Maar wanneer de Franse revolutionaire legers de Republiek binnenvallen – zo blijkt uit de memoires en de dagboeken van de vluchtelingen – moeten ze allemaal hals over kop zien weg te komen. Sommigen lukt dat niet: zij worden gearresteerd. Anderen trachten zich onvindbaar te maken: zij duiken onder. Weer anderen hebben meer geluk: zij ontsnappen, hoewel onder barre omstandigheden en met grote lichamelijke ontberingen. Over hen allen handelt dit boek.
Drs. Renaat J.G.A.A. Gaspar (1947) verzorgde de editie van enkele oudere reisverhalen. Daarnaast schreef hij filologische artikelen, alle met cultuurhistorische raakvlakken.

Op de vlucht voor de guillotine. Herinneringen van émigrés aan hun verblijf in de Republiek der Verenigde Nederlanden, 1793-1795

Renaat Gaspar,
Uitgeversmaatschappij Walburg
Pers, geïllustreerd in zwart-wit, genaaid gebrocheerd,
ISBN 978.90.5730.671.6, prijs € 19,95
– 128 pagina’s.

• Column: Bij nader inzien
• Texelse oorlogsgeschiedenis op website
• Besturen op het Hollandse platteland: Cromstrijen
• Kooplieden & Kerkgangers, familie De Peyster
• Geschutsstelling in Vordere Wasserstellung onderzocht