Opkomst en bloei Historisch Nieuwsblad

Historisch Nieuwsblad bestaat twintig jaar. Rob Hartmans schreef het levensverhaal van het populairste tijdschrift over geschiedenis in Nederland in Niet gehinderd door schroomvalligheid, Opkomst en bloei van Historisch Nieuwsblad.

De woordkeuze voor ‘levensverhaal’ is niet voor niets. Als een ding uit het verhaal blijkt, is dat het in stand houden van HN een organisch proces is; de groei en bloei kan niet verhullen dat het tijdschrift soms op de rand van leven en dood balanceerde.

Recente geschiedenis

De zeer recente geschiedenis van Historisch Nieuwsblad start in de jaren 1980 als historici zich verenigen om hun belangen te behartigen. Hun perspectieven op de arbeidsmarkt zijn ronduit droevig. Om het tij te keren roepen zij een stichting in het leven. En geen stichting zonder nieuwsblad. De redactie van dit blad neemt al spoedig een onafhankelijke positie in en, zeker niet zonder horten en stoten, een breuk volgt.

Gehekelde historici

Het tijdschrift richt zijn pijlen aanvankelijk op de academische wereld. Die pijlen zijn scherp, en soms op het giftige af. Ongeacht hun reputatie worden werk en/of houding van gevestigde historici gehekeld. Dit zet soms kwaad bloed, maar zet anderzijds het blad wel op de kaart. De titel Niet gehinderd door schroomvalligheid is, ondanks geringe marketingtechnische doeltreffendheid, goed gekozen. Dit is namelijk een uitspraak van gevestigd historicus A. Th. Van Deursen die zijn ambivalente gevoelens over het blad beschrijft; hij waardeert de openhartigheid, maar de stijl die wordt gebruikt, is niet de zijne.

Hoofdredacteur Frans Smits

Om levensvatbaar te blijven wordt aansluiting gezocht bij een professionele uitgeverij. Het wordt Veen Magazines. De oplagestijgingen blijven aanvankelijk uit. Na 2005 zet echter een groeispurt in, na het zogenaamde eureka-moment van hoofdredacteur Frans Smits.

Het Historisch Nieuwsblad moest gaan over wat je vroeger op school over geschiedenis kreeg, dus over de echte, de ‘grote geschiedenis’. Eerst een ‘’ aha-moment’ en dan ‘dat wist ik nog niet’ is wat HN de lezer biedt.

Dat aanbod van geschiedenis slaat aan. Het ledenaantal is eind 2010 24.000.

Van rebellenclub tot establishment

Auteur Rob Hartmans heeft het verhaal achter het tijdschrift geschreven. Een lastige klus. Praktisch gezien omdat het Historisch Nieuwsblad een archief heeft wat hij omschrijft als “Wat er min of meer toevallig is bewaard was gebleven bleek van grote afstand in een zestal verhuisdozen te zijn gesmeten.” Maar vooral ook omdat hij HN-medewerker is, en in hoeverre kun je in zo’n geval distantie en kritisch oordeel bewaren. Hartmans heeft dit ondervangen door vele anderen aan het woord te laten en die hun oordeel te laten spuien. Zijn conclusie luidt dat HN “van een rebellenclub die zich tegen het establishment keerde en zichzelf zodoende ‘op de kaart’ kon zetten, zich heeft ontwikkeld tot een intermediair tussen de wetenschap en publiek.” Een conclusie die Geschiedenis Magazine-columnist Ed Jonker in zijn oordeel zal bevestigen dat HN “zich nog steeds poseert als het kritische geweten van historisch Nederland” ook al is het volgens hem “nu een gewoon blad met interessante informatie over tal van historische onderwerpen” (Geschiedenis Magazine, september 2011). Hartmans beaamt overigens dat het Historisch Nieuwsblad inderdaad zelf tot het establishment behoort, “dus kan het geen kwaad als de boel weer eens wordt opgeschud.” Een mooie uitnodiging…

Vormgeving

De vormgeving van Niet gehinderd door schroomvalligheid is smaakvol. De harde kaft is zwart waarop een gedeelte van de tekst prijkt uit Van Deursens brief over Historisch Nieuwsblad. De foto’s geven de (ex-)medewerkers die het nodige werk hebben verzet tijdens opkomst en bloei van HN een gezicht. Hoewel in het HN een belangrijke rol is weggelegd voor visuele aspecten van de geschiedenis, zijn er verder geen illustraties van omslagen en dergelijke. Dit gemis vult Historiën.nl graag in Historisch Nieuwsblad in beeld.

Tijdens de Opening van de Maand van de Geschiedenis 2011 interviewt Hartmans de eerste en de huidige hoofdredacteur: Jos Palm en Frans Smits.

Meer over de geschiedenis van en feiten over Historisch Nieuwsblad in de Tijdschriftwijzer.

Rob Hartmans

Niet gehinderd door schroomvalligheid, Opkomst en bloei van het Historisch Nieuwsblad

(Diemen 2011)
ISBN  9789085710813, € 9,95
Uitgeverij Veen Magazines B.V.
VBK Media B.V., Utrecht

Naschrift 2017

In oktober 2017 verscheen de klassieker Het voorspel van de Tachtigjarige oorlog (1859) van Robert Fruin in hertaling. Het was de bedoeling dat het voorwoord door Frans Smits zou worden geschreven. Een van de grondleggers van het HN en degene die voor de enorme groei had gezorgd was overleden op 17 juni 2017. Als tweedehands lezer -met enkele maanden vertraging- van het Historisch Nieuwsblad had dit bericht me niet bereikt. Ik kende hem niet persoonlijk maar toch -mede door dit boek met de wonderschone titel Niet gehinderd door schroomvalligheid– kende ik hem een beetje. Het bericht zette me aan tot herlezen van Niet gehinderd door schroomvalligheid. Hoewel het HN uit de rebelse beginjaren met volop aandacht voor de historische wereld me meer aansprak dan de huidige versie, is het mede aan Frans Smits te danken dat velen zich in geschiedenis hebben verdiept. “Net als Fruin was Frans Smits een onvermoeibaar pleitbezorger van de geschiedschrijving.”

Frans Smits wordt herinnerd door historici.

  • Maarten van Rossem (lovend stuk met de strekking: “Zo heeft Frans stap voor stap mijn leven veranderd.”) Hij vertelt erover op OVT.
  • Wim Berkelaar (een openhartig en persoonlijk verhaal)
  • Martin Sommer (te lezen als abonnee van de Volkskrant)

Leon Mijderwijk

Leon Mijderwijk (1975) studeerde voor Leraar Geschiedenis 2e graads aan de HU en deeltijd Geschiedenis aan de Universiteit van Utrecht. Zijn aandacht gaat uit naar de vroege middeleeuwen, in het bijzonder van Engeland. Hij schreef artikelen en recensies voor Westerheem, Archeologie Magazine, So British & Irish, Muntkoerier en Filatelie. Leon is redactiemedewerker van het Detectormagazine en Historiën-redacteur. Hij onderhoudt contact met diverse uitgeverijen, archeologen en historici.

More Posts

1 Reactie op Opkomst en bloei Historisch Nieuwsblad

Geef een reactie

Schrijf je in voor TOEN!