Piratenvlaggen: geschiedenis van schedels en sabels

Hang je piratenvlag uit! Het is 19 september, ofwel talk like a pirate day. Op deze onofficiële feestdag die 22 jaar geleden als grap bedacht werd door een stel Amerikanen tijdens een potje racketball, mogen we naar hartenlust als een filmpiraat praten. Op deze vrolijke met arrrrrs en yarrrs doorspekte dag wil ik echter stilstaan bij de geschiedenis van piratenvlaggen.

Skull & crossbones

Piratenvlaggen: schedel met gekruiste sabels van Jack Rackham

Piratenvlag van Jack Rackham (1682-1720). Bron: wikimedia commons.

Als we aan piraten denken, zien we waarschijnlijk meteen een witte schedel op een zwarte achtergrond voor ons. Onder of achter de schedel prijken twee gekruiste botten of sabels (zoals de vlag van Jack Rackham). Zo ziet een piratenvlag er meestal uit in onze populaire cultuur: in films, boeken en afbeeldingen. Zulke piratenvlaggen werden skull & crossbones genoemd. Er bestonden verschillende versies van afbeeldingen op piratenvlaggen naast elkaar, maar na 1730 hadden de meeste piraten een variant op de schedel met gekruiste botten.

Het is niet zeker wie de eerste was die de skull & crossbones voer, maar de Franse piraat Emmanuel Wynn is een kanshebber. Zijn vlag wordt in 1700 beschreven in een verslag van de Britse kapitein John Cranby. Hij zat achter Wynn aan, maar kreeg hem niet te pakken. Behalve een schedel met gekruiste botten stond er ook een zandloper op de vlag van Wynn. Een subtiele hint aan de beoogde prooien van deze piraat dat ze het alleen zouden overleven als ze zich snel overgaven.

Piratenvlaggen: Emmanuel Wynn

Piratenvlag van Emmanuel Wynn . Bron: wikimedia commons.

Meer beschrijvingen van skull & crossbones zouden volgen. Charles Johnson, de auteur van A general history of the pirates die zichzelf kapitein noemde, schrijft hoe Richard Worley in 1718 de volgende vlag maakte:

He made a black Ensign, with a white Death’s Head in the Middle of it, and other Colours suitable to it.
Johnson, p. 344

Zwarte piratenvlaggen

Naast vlaggen met een afbeelding erop hesen piraten ook vaak zwarte vlaggen zonder tekening of versiering. Volgens Charles Johnson deden Edward ‘Zwartbaard’ Thatch en Charles Vane dat ook.

Een zwarte vlag is het tegenovergestelde van een witte vlag, die voor vrede of onderhandelen staat. In de praktijk had een zwarte vlag zonder opdruk min of meer hetzelfde effect als een vlag met een grijnzend doodshoofd erop. Je wist niet wat je te wachten stond. In tegenstelling tot de meeste kapers en mariniers vermoordden piraten soms de opvarenden van een schip dat ze veroverden.

Valse vlaggen

Piratenvlaggen waren intimiderend en konden worden gebruikt om hun slachtoffers tot overgave te dwingen. Toch hesen piraten de piratenvlag lang niet altijd als ze een ander schip aanvielen. Soms gebruikten ze valse vlaggen om hun tegenstanders te verrassen. Bijvoorbeeld de Engelse vlag.

Zoek je je eigen piratenvlag? Bezoek de webshop van Vlaggenclub.

Piratenvlaggen heten Jolly Roger

Piratenvlaggen van Bartholomew Roberts

Bartholomew Roberts (1682-1722) met twee schepen voor de kust van Guinee. Op de vlag van het linkerschip lijkt een skelet met twee gekruiste botten te staan. Op de andere vlag staat de kapitein symbolisch op de schedels van de inwoners van Barbados en Martinique. Verder voert hij als echte Brit ook het Engelse kruis. Gravure door Benjamin Cole (1695–1766) Bron: wikimedia commons.

Behalve blanco zwarte vlaggen of vlaggen met gekruiste botten waren er piratenvlaggen met andere versieringen. Van een dansend skelet tot een bloedige speer. Als het de bemanningen van beoogde prijzen maar angst aanjoeg. Voor deze vlaggen én de skull & crossbones bestond een verzamelnaam: de Jolly Roger. Zo heten de piratenvlaggen die piraten in het Caribische gebied gingen gebruiken in de eerste helft van de achttiende eeuw.

Piratenvlag van Bartholomew Roberts die op de schedels van de inwoners van Barbados en Martinique staat.

Piratenvlag van Bartholomew Roberts die op de schedels van de inwoners van Barbados en Martinique staat. Door Orem via creative commons.

De meeste afbeeldingen op piratenvlaggen waren ruwe schetsen, omdat kunstenaars nogal schaars waren aan boord van piratenschepen. Piraten lieten vlaggen naar eigen smaak ontwerpen. Zo gaf Bartholomew Roberts, ofwel ‘Black Bart’, via een van zijn vlaggen weer hoezeer hij de inwoners van Barbados en Martinique minachtte. Op de afbeelding staat hij op hun schedels. De bewoners van die eilanden hadden namelijk gewapende schepen uitgerust om hem te pakken. Daarom zwoer hij wraak!

Met de Jolly Roger gaven piraten aan dat ze de wetten van God en mens trotseerden en dat dood en geweld deel uitmaakte van hun cultuur. En dat ze bereid waren om tot het uiterste te gaan. Zelf hadden piraten weinig te verliezen want als ze gevangen zouden worden genomen, werden ze opgehangen.

Varen onder de vlag van de duivel

Old Roger met glas, speer en drie druppels bloed

De vlag lijkt op die van Quelch, maar deze Jolly Roger wordt aan Zwartbaard toegeschreven. De zandloper in de rechterhand wordt dan ook wel gezien als een glas drank waarmee deze kwaadaardige man met de duivel proost. Bron: wikimedia commons.

Jolly Roger verwijst mogelijk naar ‘joli rouge’, omdat rode vlaggen veel gebruikt werden in de achttiende eeuw. De rode kleur van de zogenaamde bloedvlag betekende dat tegenstanders gedood zouden worden als ze zich verzetten.

Toch is dit niet de enige verklaring voor de naam Jolly Roger: met Roger werd ook de duivel bedoeld. De Jolly Roger is een vrolijke duivel. Verwant aan Old Roger: de oude duivel. In een rechtbankverslag uit 1702 tegen John Quelch en zijn bemanning wordt hun vlag de Old Roger genoemd. Er staat een skelet op met een zandloper in de ene hand en een spies waarvan drie druppels bloed vallen in de andere. Deze beschrijving komt overeen met de Jolly Roger die volgens Johnson zowel Ned Low als Francis Spriggs voeren:

A day or two after they parted, Spriggs was chose Captain by the rest, and a black Ensign was made which they called Jolly Roger, with the same Device that Captain Low carried, viz. a white Skeliton in the Middle of it, with a Dart in one Hand striking a bleeding Heart, and in the other, an Hourglass; when this was finished and hoisted, they fired all their Guns to salute their Captain and themselves, and then looked out for Prey.
Johnson, p. 411-412.

Piratenvlaggen verbonden piraten in een soort broederschap met eigen wetten en regels. En ze joegen hun slachtoffers angst aan. Dankzij die onheilspellende reputatie spreekt de grijnzende schedel nog steeds tot de verbeelding.

Piratenpraat

Voor wie als een piraat wil praten: talklikeapirate.com

Of put inspiratie uit de vertolking van Long John Silver door Robert Newton in 1954:

Bronnen

Brugge, Jeroen ter en Schokkenbroek, Joost, ed, Kapers & piraten: schurken of helden? (Zutphen 2010)

Johnson, captain Charles, A general history of the pirates. The classic account of the most murderous and felonious exploits from the golden age of piracy (Herdruk New York 2013/ origineel: 1724)

Snelders, Stephen, Het grijnzend doodshoofd: Nederlandse piraten in de Gouden Eeuw (Amsterdam 2006)

Talk like a pirate day: oorsprong

Wikipedia/ Bartholomew Roberts

Wikipedia/ Emanuel Wynn

Wikipedia/Jolly Roger

Tim Wachelder

Tim Wachelder studeerde geschiedenis aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Tijdens zijn studie specialiseerde hij zich in Europese Expansiegeschiedenis. Behalve over koloniale geschiedenis schrijft hij ook over militaire, culturele en Nijmeegse geschiedenis. Sinds 2007 is hij webredacteur bij Historiën.

More Posts

Schrijf je in voor TOEN!