Pixar tentoonstelling in Bonn

De beroemde Amerikaanse Pixar-animatiestudio bestond vorig jaar 25 jaar. Ter ere daarvan is er nu een tentoonstelling te zien in het Duitse Bonn. In de Kunsthalle kan men zo’n 500 kunstvoorwerpen uit deze studio gaan bekijken. Een verslag.

25 jaar Pixar: Van ouderwetse Zoetrope tot 3D Artscape

Hoe zorgt men bij een 3D animatie-film voor een “Ghost in de machine”-effect ?

Van levenloze strepen, verfklodders en hars tot vitaal, bewegend kunstwerk

De beroemde Italiaanse beeldhouwer Michelangelo zei dat zijn beeldhouwwerken zich eigenlijk al in het blok marmer bevonden waar hij mee werkte en dat hij ze er slechts uit hoefde te halen. Elke kunstenaar zal daar andere gedachten over hebben, maar het blijft een intrigerende vraag hoe je uit brons en klei of een doods stuk marmer een kunstwerk kunt scheppen dat geestkracht bezit.?Of om de vraag anders te stellen: hoe creëer je een geheel nieuwe, eigen wereld vol leven uit een serie levenloze krabbels, lijnen, verfklodders en potloodstrepen? Kortom: hoe krijg je de ‘creatieve levensvonk’ in kunstwerken of om het specifieker te maken de ‘Ghost in the machine’ van bijvoorbeeld 3D computergeanimeerde tekenfilms? Dat is de vraag waar menig kunstenaar zijn hele leven mee bezig is.

Bezieling zien te krijgen in een kunstwerk is immers wat elke goede kunstenaar wil zien te bereiken. Zeker in de wereld van de animatiefilm is dit een uitdaging die van groot belang is. De digitale tekenfilm moet immers bij uitstek zorgen dat de kijkers echt in het verhaal worden meegesleept opdat ze echt in het bewegende beeld gaan geloven. Daarvoor is het tot leven brengen van de figuren van essentieel belang. Er dient echt geest en snelheid in de figuurtjes te zitten anders grijpt het verhaal de kijkers niet aan, wat een absolute doodzonde is in de wereld van de animatiefilm.

Hoe dit proces tot stand komt, valt nu te zien in de Bundeskunsthalle van Bonn waar momenteel een expositie van de legendarische Pixar animatiefilm studio te zien is. De succesvolle Pixar-studio bestaat thans 26 jaar, maar deze tentoonstelling is nog ter ere van het 25-jarige jubileum.

Wall-E

Vlak voor de Kunsthalle worden bezoekers opgewacht door een gigantische opblaaspop van het populaire Pixar-figuurtje Wall-E. Het ziet er indrukwekkend uit, maar het doet toch wat ouderwets aan om een high-tech bedrijf als Pixar hiermee te willen aanprijzen. Zou een video wall, lasershow of 3D film niet eigentijdser en gepaster geweest zijn voor deze futuristische studio?

Het begon voor Pixar allemaal in 1986 toen Steve Jobs net Apple Computers had verlaten en voor vijf miljoen dollar de Graphics Group van Star Wars-bedenker George Lucas opkocht. Jobs stak vervolgens nog eens vijf miljoen dollar in dit nieuwe bedrijf dat de naam Pixar meekreeg. Eerst handelde Pixar slechts in computer hardware, maar ter promotie van de producten werd ook al een filmpje gemaakt: Luxo Jr. Dit filmpje liet zien dat Pixar goed bleek te zijn in computergeanimeerde filmpjes. Deze Luxo Jr. is ook vandaag de dag nog het Logo van Pixar.

In Bonn kan men het echt bestaande lampje waarop Pixar de Luxo Jr.-animatie baseerde in ‘levende’ lijve zien. Deze real ‘life’ Luxo-lamp stond op het bureau van Pixar-oprichter John Lasseter. Het gaf hem de inspiratie tot het maken van de Luxo Jr. filmpjes.

Toy Story

Pixar werd negen jaar later (1995) wereldberoemd door het uitbrengen van de film Toy Story, de eerste volledig per computer geanimeerde film ter wereld. In 1991 had Pixar hiervoor al een deal afgesloten met Disney. Sindsdien is het alleen maar vooruit gegaan met Pixar. De studio won 14 Oscars, kreeg 36 Oscar-nominaties en Pixar-films als Ratatouille, Cars, Wall-E en Monsters en co. werden gaandeweg door miljoenen kijkers bezocht. De laatste Toy Story film van Pixar (Toy Story 3) bracht zelfs een miljard dollar op.

Om leven in hun creaties te blazen doen de Pixar-kunstenaars veel onderzoek. Om zich goed voor te bereiden op het maken van hun bioscoop-hit Finding Nemo gingen de medewerkers aan de film bijvoorbeeld duiken onder leiding van zeebiologen zodat ze het onderwaterleven beter konden doorgronden. Ze probeerden o.a. te begrijpen waarom vissen zo’n kort geheugen hebben, hoe de zeeflora functioneert en wat lichtinval en lichtbreking allemaal met het zeewater doen.

Dat was nodig om de fictieve wereld van Finding Nemo een realistische basis te geven. Want als fictie geen basis heeft in de realiteit dan kan de kijker zich niet met de opgeroepen wereld vereenzelvigen en mist de film haar doel. Dan zou de film niet de ziel van de kijkers raken, hetgeen men uiteraard wil voorkomen. Pixar tracht immers steeds iets nieuws te presenteren aan het publiek zonder de kijkers van zich te vervreemden.

In de Kunsthalle kan men zien wat voor voorstudies er door de Pixar-artiesten geschilderd en gebeeldhouwd werden van de diverse vissen uit Finding Nemo vooraleer ze met computer-software tot leven werden gebracht.

Een film van Pixar kost ongeveer vier jaar om te maken en bestaat uit 60.000 à 80.000 tekeningen per film. Twee jaar daarvan is men bezig met het kunstzinnige handwerk (schilderijen tekeningen en beeldhouwwerken van o.a. hars). Deze handgemaakte kunst vormt de ziel van de film. Daarna is pas de computer aan de beurt.

Vissen

Vooral de zeer kleurrijke verzameling Nemo-vissen aan de muur van het museum spreekt tot de verbeelding. Geen enkele van deze vissen bestaat echt, maar elk type is wel gebaseerd op werkelijk bestaande exemplaren. De duikcursus heeft effectief nut gehad, kan men concluderen want de Finding Nemo-vissen zijn werkelijk prachtig. Bovendien hielp de cursus de artiesten om essentiële nuances aan te kunnen brengen in de film waardoor het realiteitsgehalte enorm steeg. Daardoor waren de animators bijvoorbeeld in staat de lichtinval en lichtbreking op en in zee ongeveer zo weer te geven in de film zoals het menselijk oog ze waarneemt, hetgeen een hyper-realiteit teweegbrengt die enorm goed past bij computergestuurde animatie-films.

Water is normaal namelijk moeilijk na te tekenen omdat het o.a. een heel eigen lichtinval en lichtbreking heeft, maar door de vele research is het toch gelukt. Zo krijgen toeschouwers het gevoel dat de illusoire Pixar-vissen echt kunnen zwemmen, spreken en ruziemaken De beelden geven althans de illusie dat wanneer vissen echt zouden kunnen spreken ze het zeker op deze manier zouden doen.

Te waarheidsgetrouw mocht het echter ook allemaal niet worden – wat soms toch gebeurde bij bepaalde tekeningen – omdat kijkers ook niet zitten te wachten op te veel realisme in een animatiefilm. De toeschouwer verwacht toch ook een beetje weg te kunnen dromen bij dergelijke films.

De Pixar-figuurtjes zien er om die reden soms van dichtbij ook wat eigenaardig en weinig realistisch uit. Dat komt doordat (een deel van) een tekening er in animatiefilms en schilderijen soms beter uit kan zien in een ‘verkeerde’  kleur waardoor de kracht en vitaliteit ervan wordt bevorderd. Paarse bomen kunnen er daardoor in een kunstwerk beter en echter uitzien dan groene of bruine exemplaren. Kijk bijvoorbeeld maar eens wat voor vreemde penseelstreken er zich bevinden in de baard van Van Gogh’s zelfportret ‘Van Gogh met vilthoed’. Daar zitten allerlei kleuren in die je normaal nooit in een baard zult aantreffen: groen, geel en blauw bijvoorbeeld. Toch ziet iedereen meteen dat het om een  baard gaat. Het geheel is zelfs levensechter dan wanneer Van Gogh die kleuren niet had aangebracht: een mooi voorbeeld van vroege “hyper-realiteit’ kan men zeggen.

Diepgaande studie

De Pixar-studio gaat altijd zo te werk. Er worden immer diepgravende studies gemaakt van het decor waarin de film zich afspeelt, of dat nu een landschap, een dorp of een stad is. Zo was bijvoorbeeld Schotland met al zijn sagen en legendes een grote inspiratiebron voor de film Brave. De kostuums en kastelen uit het verhaal konden door middel van de grondige research van dit land beter tot uitdrukking worden gebracht dan wanneer men gewoon in de studio was blijven zitten.

Directeur

De directeur van de Kunsthalle, Herr Robert Fleck, had toen hij voor het eerst Pixar bezocht, verwacht dat er alleen maar computers en beeldschermen te zien zouden zijn in deze animatiestudio. Groot was zijn verbazing toen hij zag hoeveel schilderijen, tekeningen en beelden er nodig waren om een animatiefilm te maken. Het leek wel of hij een museum betrad, zoveel kunstwerken stonden er bij Pixar. Zijn visie op het maken van een moderne tekenfilm draaide daardoor helemaal om en hij was dan ook zeer vereerd dat hij de Pixar-tentoonstelling naar Bonn kon halen.

In de Bundeskunsthalle worden nu zo’n 500 schetsen, schilderijen, animaties, maquettes en gouaches uit de Pixar-studio ten toon gesteld. Een indrukwekkend aantal, zeker voor mensen die denken dat alles bij Pixar uit de computer komt.

Creatief genie

De drijvende kracht achter de tentoonstelling in Bonn, Pixar University-directeur en curator, Elyse Kleidman, wijst er in dit verband fijntjes op dat “computers zelf niet in staat zijn om computer-animaties te maken, net zo min als potloden in staat zijn zelfstandig tekeningen te vervaardigen.”

Kleidman: “Computer-animatie wordt door kunstenaars gemaakt. John Lasseter, het creatieve genie achter Pixar, heeft een grote liefde voor goede kunstenaars met veel talent en geeft hen daarom de vrije ruimte om te scheppen. Dat laat hij niet aan computers over. Lasseter heeft over de wisselwerking tussen kunst en techniek eens gezegd: ‘Kunst daagt de techniek uit en technologie inspireert de kunst’. Veel duidelijker kan men het niet stellen.”

Techniek beïnvloedt inderdaad ook de kunst. Zo is er tegenwoordig bijvoorbeeld bijna geen schilder meer te vinden die niet werkt met computers en 3D animaties om zijn werk te volbrengen.

Techniek

Kleidman kan het zich niet voorstellen dat in de toekomst animatiefilms ooit volledig zelfstandig door computers gemaakt zullen worden. Kleidman: “Animatiefilms gaan tenslotte meestal over menselijke gevoelens en die bezit een computer niet. Ik acht het dan ook onmogelijk dat computers zoiets ooit zullen kunnen. Maar helemaal zeker weet je het natuurlijk nooit …”

Volgens Kleidman is de vervaardiging van een Pixar-film een team-prestatie waarbinnen iedereen zijn eigen inbreng heeft. “Het is een groepsproces waarbij de regisseur echter wel de baas is en het laatste woord heeft. Samen schrijven de kunstenaars het verhaal, maar de regisseur neemt uiteindelijk de ultieme beslissing. Anders zou de film waarschijnlijk een grote puinhoop worden. Meerdere kapiteins op een schip leidt immers vaak tot problemen en dat moeten we niet hebben.”

Kleidman: “Deze expositie is voornamelijk bedoeld om deze anoniem werkende kunstenaars van Pixar te eren en hun werk aan het publiek te tonen. Normaal is hun werk immers niet voor het museum bestemd en ziet niemand buiten Pixar hoe mooi en interessant het er uit ziet, wat eigenlijk jammer is.”

Digital Painting

Ondertussen staat de ontwikkeling bij Pixar niet stil. Zo is men bezig met digital painting waarbij kunstenaars zonder tussenkomst van penselen, potloden, krijt of stiften, direct op de computer kunnen tekenen. Papier of canvas wordt op die manier overbodig, maar de creativiteit van de kunstenaars gaat daarbij niet verloren. Hoe dergelijke moderniteiten uitpakken, kan men mooi zien op een groot langwerpig scherm in de Kunsthalle. Deze zogenaamde Artscape is een van de hoogtepunten van de expositie. Kunstenaar Andrew Jimenez ontwierp dit instrument om driedimensionale beweging in traditionele kunstwerken als gouaches en houtskooltekeningen aan te brengen. Het resultaat is zeer fascinerend. Het is werkelijk alsof men zweeft of drijft in een kunstwerk of door een 3D schilderij loopt, zo veel diepte zit er in. Zeer bijzonder als men bedenkt dat de kijker hiervoor niet eens een 3D bril hoeft op te zetten. De Artscape creëert vreemd genoeg op dit tweedimensionale  scherm zelfs meer dieptewerking dan de beste 3D film in de bioscoop. Erg indrukwekkend.

Naast dergelijke futuristische gadgets is er in Bonn ook oog voor het verleden van de animatiefilm. Zo is er in de Kunsthalle een replica van een zogenaamde Zoetrope machine te zien. De eerste Zoetrope was al in 1833 in staat om een illusie van 3D te creëren bij de toeschouwer. Door middel van een snelle rotatie van stilstaande figuurtjes die beschenen werden door een stroboscoop, wist men via dit apparaat een illusie van beweging en levendigheid te creëren die zeer echt aandoet. In Bonn heeft men een Zoetrope nagebouwd die de moderne Toy Story figuurtjes op deze ouderwetse Zoetrope-manier tot leven brengt. Erg leuk, amusant en fascinerend om te zien.

Disney

Het is duidelijk dat Pixar sterk beïnvloed is door Disney. Dat kan ook bijna niet anders omdat de meeste Pixar-tekenaars vroeger als kind, zoals bijna iedereen, vaak naar Disney films hebben gekeken en daardoor is geïnspireerd. Daar komt nog bij dat vroeger beide studio’s al eens een tijd aan elkaar gelinkt waren en Disney tegenwoordig zelfs de distributie van de Pixar-films doet. Er is dus duidelijk een sterke relatie tussen deze ‘twee’ grootmachten (of toch één macht?) binnen de animatiefilmwereld.

Mickey Mouse

Ondertussen is er veel tijd verstreken tussen het ontstaan van Mickey Mouse (1928) en de productie van Toy Story en andere Pixar-films. De computer heeft veel veranderd, maar nog steeds komen massa’s mensen naar animatiefilms toe. Deze filmsoort is kortom nog lang niet dood. Hoe de toekomst van de animatiefilm er precies uit gaat zien, weet echter niemand. Wat gaat de technologie allemaal veranderen is de vraag? Zal de geestkracht in de visuele machine van de animatiefilm stand houden of ontsnapt zij op een goede dag, net als Aladdin’s dienaar, als een geest uit de wonderlamp en worden tekenenfilms dan weer geheel getekend zonder tussenkomst van computerprogramma’s? Of krijgen we juist naargeestige en hersendode computerfilms zonder ziel of vitaliteit die meer om de special effects draaien dan om een goed verhaal? Niemand die het weet Voorlopig valt de computer echter niet meer weg te denken uit de animatiefilm. Zo lang de creatieve levensvonk niet uit dergelijke animatiefilms verdwijnt, is dat verder geen probleem. Bij Pixar zit dat voorlopig wel goed. Bij hun films is het verhaal namelijk nog steeds het meest belangrijke onderdeel en niet de techniek. Daarbij ligt de nadruk vooral op de karakters in de film. Dat is voor de toeschouwers ook het meest interessant.

Het wachten is nu op de eerste Pixar 3D-nano-hightech-Artscape film voor gevorderden. Dan kunnen we zien wat de nieuwste film-technologie oplevert en krijgen we wellicht een kijkje in de toekomst van de animatie-film. Welcome in space….

Zoetrope:

http://www.bundeskunsthalle.de/

Kunst- und Ausstellungshalle der Bundesrepublik Deutschland
Friedrich-Ebert-Allee 4 53113 Bonn
Tel: +49 (0)228 9171–0

Meer artikelen door Paul Prillevitz:

• Prora: Hitler’s Toren van Babel
• Interview met achternicht Himmler
• Montaigne en Fabergé op Tefaf
• Timman’s ontdekking van de hemel
• Interview Gouden Olympiër Van Galen
• Pandemonium van Expressionisme in Essen
• Interview gouden Olympiër Booij
• 007 Rubens: schilder en geheim agent
• F1-coureur Jacky Ickx
• Interview met ontvoerder van baron Empain

No related posts.

Related posts brought to you by Yet Another Related Posts Plugin.