Plakkaat van Verlatinge

Het Plakkaat van Verlatinge verdient een veel belangrijker plaats in de Nederlandse geschiedenis bepleit Anton van Hooff in zijn boek,  het was immers de eerste onafhankelijkheidsverklaring ter wereld.

Met het Plakkaat van Verlatinge namen op 26 juli 1581 de Staten-Generaal  afstand van de regering van koning Filips II van Spanje. In het document, in slechts enkele dagen opgesteld door griffier Jan van Asseliers, werd onderbouwd waarom zij dat deden. De tekst is in drie gedeelten opgebouwd:

  • In de overwegingen staat wat er van een vorst verwacht mag worden en hoe Filips II hierin tekortschoot.
  • Daarna volgt een overzicht van de gebeurtenissen tijdens de regering van Filips.
  • Ten slotte is er de conclusie waarin de heerschappij van de koning vervallen verklaard wordt.

Tekst verklaard

In Plakkaat van Verlatinge van Anton van Hooff zijn de volledige tekst en een verkorte moderne versie als bijlage te vinden. In de hoofdstukken die eraan voorafgaan, behandelt hij de inhoud van het document en bepleit hij dat er meer aandacht moet zijn voor het Plakkaat.

In de eerste drie hoofdstukken staan per paragraaf, veelal hertaalde, zinnen die vervolgens door Van Hooff van commentaar worden voorzien. Hoe pakt deze aanpak uit? Het voordeel is dat je als lezer direct in contact bent met de tekst. Er kleeft ook een nadeel aan. Het geheel krijgt namelijk het karakter van een tekstverklaring die in kleine eenheden is opgeknipt, in plaats van een samenhangende beschouwing van de strekking van het document in de hsitorische context.

Spaanse huichelachtigheid

Van Hooff verklaart de tekst maar is niet altijd even kritisch ten aanzien van de stellingen die de opstandelingen poneerden. Het Plakkaat diende immers een politiek doel en zodoende niet een weergave van de historische werkelijkheid. Als de samenstellers het hebben over ‘Spaanse huichelachtigheid’ is het wel op zijn plaats om het perspectief van de Spanjaarden te belichten. Naast de uitleg van de motivatie van de Staten-Generaal, heeft Van Hooff meer aandacht voor terzijdes in de voetnoten.

Declaration of Independence

Nadat de tekst in zijn geheel is doorgelopen, gaat hij in op de invloed die het Plakkaat in later tijden heeft gehad. In veel gevallen komt het erop neer dat de tekst eerder in geest is nagevolgd dan dat het als blauwdruk is gebruikt voor andere onafhankelijke geesten. Ook de Declaration of Independence kent slechts een indirecte link maar dat weerhield de Amerikaanse president Barack Obama er niet van om zich breed glimlachend over het Plakkaat te buigen tijdens zijn komst naar Amsterdam.

“We vinden geen passages die direct of indirect naar het Plakkaat verwijzen.”

Over de Declaration of Independence

Onafhankelijkheidsdag

In Nederland heeft het Plakkaat in de geschiedschrijving in de schaduw gestaan van bijvoorbeeld de Pacificatie van Gent (1576) en Unie van Utrecht (1579) en het vredesverdrag van Münster van 1648 (voor zover die nu nog tot het collectief geheugen behoren). De classicus Van Hooff wil daarin verandering brengen gezien ook zijn lidmaatschap van het Comité Nederlandse Onafhankelijkheidsdag, ‘dat zich al enkele jaren inzet voor de erkenning van het Plakkaat van Verlatinghe als sleuteldocument in de geschiedenis van Nederland’.

“Het hoort een plaats te hebben in de nationale canon voor het geschiedenisonderwijs en burgerschapskunde.”

In hoofdstuk 5 stelt de auteur de vraag ‘Wat te doen met het plakkaat?’. Het antwoord is een pleidooi. De strekking van de onafhankelijksverklaring van 1581 zouden we  allemaal moeten kennen en daartoe zou ook een samenvatting dienen voor de schooljeugd, die zij op ‘mooi, geschept papier’ moeten krijgen. Tevergeefs zocht ik naar de ironische toon achter deze Sybrand Buma-achtige opmerking, maar dat zegt uiteindelijk meer over mij dan over de auteur. Dat het hem ernst is om het Plakkaat een belangrijke plaats te geven in het geheugen van Nederland is op zich lovenswaardig, alleen dit boek kon mij eerlijk gezegd niet overtuigen.

Hooff, A. van,

Het Plakkaat van Verlatinge, De eerste onafhankelijkheidsverklaring

(Utrecht 2018)

ISBN 9789401913119, € 18,99, 192 p.

Uitgeverij Omniboek

In 2018 werd het Plakkaat door televisiekijkers gekozen tot het ‘Pronkstuk van Nederland’, mede dankzij het enthousiaste pleidooi van neuropsycholoog Erik Scherder. Het Plakkaat wordt bewaard in het Nationaal Archief in Den Haag.

 

Leon Mijderwijk

Leon Mijderwijk (1975) studeerde voor Leraar Geschiedenis 2e graads aan de HU en deeltijd Geschiedenis aan de Universiteit van Utrecht. Zijn aandacht gaat uit naar de vroege middeleeuwen, in het bijzonder van Engeland. Hij schreef artikelen en recensies voor Westerheem, Archeologie Magazine, So British & Irish, Muntkoerier en Filatelie. Leon is redactiemedewerker van het Detectormagazine en Historiën-redacteur. Hij onderhoudt contact met diverse uitgeverijen, archeologen en historici.

More Posts

Historiën Twitter
Schrijf je in voor TOEN!