Pornografie en erotica in de Nederlanden

Onder de toonbank toont de ontwikkeling van de pornografie en erotica in de Nederlanden van de zestiende eeuw tot nu.
Toegegeven, Onder de toonbank is niet een boek dat je op je gemak in de trein zit te lezen of achteloos rond laat slingeren als je bezoek krijgt (hoewel, het is wel aardig om te zien hoe gasten reageren). De subtiele voorkant met een uitgesneden X mag dan verhullend zijn maar binnenin komt de geschiedenis van de pornografie in Nederland en België niets verhullend aan bod.

Toch, dit is een klasseboek. Prachtig vormgegeven, met ruim 450 full colour afbeeldingen en met negen interessante bijdragen over uiteenlopende thema’s, waaronder:

  • Homo-erotica
  • Lesbische pornografie
  • Koloniale pornografie
  • Porno in strips

‘Pornokoning’ Peter Muller verwoordt het beeldend:

“Alsnog krijgen de duistere handelaren in walgelijke geschriften, de zwijnen die schreven voor de zwijnen, door de culturele elite een dik verdiende veer in de reet gestoken. […] Ik wens u veel lees- en kijkgenot, want, met alle respect voor de wetenschappelijk verantwoorde duiding, dit is door de eeuwen heen de enige bedoeling van pornografie: om ervan te genieten.”

Verzamelaar Bert Sliggers

Het boek is verschenen naar aanleiding van de overdracht van een grote collectie van Bert Sliggers naar de Koninklijke Bibliotheek. Ongeveer 1.500 titels, zo’n 20 meter. Het is een weerslag van de uitzonderlijk hoge productie pornografische boeken en bladen die Nederland kende. Sliggers sprak in het NOS Journaal dat de ontwikkeling een goed inzicht geeft in de maatschappelijke ontwikkelingen. Hoewel daar lacherig over gedaan werd -alsof je daarvoor die boekjes koopt!- is het wel waar.

Dubbele moraal

Dat pornografie een weerspiegeling is van wat er leeft in de samenleving, komt het beste naar voren in de drie hoofdstukken die de historische ontwikkeling van pornografische literatuur en lectuur in beeld brengt. Een daarvan is van de hand van Marita Mathijsen. Natuurlijk gaat die over de negentiende eeuw. Dit is bij uitstek de eeuw van de dubbele moraal. Seks, daar praatte je niet over.

“Zelfs in de pornografie wordt er niets onbedekt direct beschreven: ook hierin draagt de werkelijkheid een masker.”

Anderzijds was de belangstelling voor porno zeker aanwezig. Schrijft Mathijsen hier al boeiend over, een aanrader over dit onderwerp is het boek van Ronald Pearsall over de wereld van de Victoriaanse seksualiteit, The worm in the bud.

Pulp

Een veelvoorkomende conclusie is dat de kwaliteit van de pornografische van een slechte kwaliteit is. Je vraagt je af of auteurs zich alleen achter een pseudoniem verschuilden om niet in verband te worden gebracht met vieze boekjes. De seksuele revolutie van de jaren 1960-70 haalde de pornografie voor een deel uit de underground. Voor degenen die toen opgroeiden, is Onder de toonbank mogelijk een trip down memory lane.

Verpreutsing

Je zou kunnen zeggen dat er nu weer sprake is van een dubbele moraal. Porno is gemakkelijker toegankelijk dan ooit tevoren. Vooral in beeld, tekst heeft afgedaan.

“Ondanks deze pornoficatie van de samenleving van de maatschappij is er ook sprake van verpreutsing. […] Als de verpreutsing, die diametraal tegenover de porno op het internet staat, zich doorzet: zou een boek als dit dan in de toekomst nog kunnen verschijnen?”

Tentoonstelling

De tentoonstelling ‘Porno op papier. Taboe en tolerantie door de eeuwen heen’ is te zien in Museum Meermanno in Den Haag van 22 maart tot en met 24 juni 2018.

Sliggers, B. en Waterschoot, J. van,

Onder de toonbank, Pornografie en erotica in de Nederlanden

(Amsterdam 2018)
ISBN 9789028280359, € 49,99, 288 p.
Uitgeverij Van Oorschot

Leon Mijderwijk

Leon Mijderwijk (1975) studeerde voor Leraar Geschiedenis 2e graads aan de HU en deeltijd Geschiedenis aan de Universiteit van Utrecht. Zijn aandacht gaat uit naar de vroege middeleeuwen, in het bijzonder van Engeland. Hij schreef artikelen en recensies voor Westerheem, Archeologie Magazine, So British & Irish, Muntkoerier en Filatelie. Leon is redactiemedewerker van het Detectormagazine en Historiën-redacteur. Hij onderhoudt contact met diverse uitgeverijen, archeologen en historici.

More Posts

Schrijf je in voor TOEN!