Projekt Riese en de jacht op de goudtrein

In augustus 2015 wordt in Polen een trein gevonden. Een legendarische Duitse nazitrein, misschien vol met goud. Maar hoe komt die trein daar en waar is hij verborgen?

Walbrzych, Polen, 2015. Andreas Richter en Piotr Koper melden zich bij de Poolse lokale overheid met de mededeling dat de een grote ontdekking hebben gedaan. Een ontdekking die misschien de geschiedenisboekjes wel zal gaan halen. De Poolse ambtenaar luistert aandachtig naar hun verhaal, maar wel met enige scepsis. De mannen beweren namelijk de locatie te weten van een Duitse trein die aan het einde van de Tweede Wereldoorlog in het gebied vermist raakte.

Vindersloon

De Poolse ambtenaar weet eerst niet goed wat hij ervan moet denken. Er zijn wel vaker schatzoekers geweest die beweerden een schat of zelfs een nazitrein te hebben gevonden, maar in alle gevallen was het loos alarm. De kans dat ook dit verhaal voortkomt uit de fantasie of de fles lijkt groot, zo moet de Poolse ambtenaar gedacht hebben. Toch zijn deze schatzoekers anders dan hun voorgangers. Ze weigeren de exacte locatie te onthullen, totdat er zekerheid is dat de Poolse overheid garant staat voor het wettelijk vastgelegde vindersloon van tien procent vindersloon. De juristen die de mannen hebben ingeschakeld, moeten ervoor zorgen dat alles zwart op wit staat. Als de legende klopt, dan zou er misschien tot 28 miljard euro in de trein kunnen liggen. De vinders van de trein zouden dan dus recht hebben op 2,8 miljard euro…..

Goudtreingekte

Na de bekendmaking loopt de goudtreingekte in snel tempo op. De beelden van een Ground Penetrating Radar, een radarapparaat waarmee de bodem gescand kan worden, lijken in eerste instantie weinig ruimte te laten voor twijfel. ,,De trein is 100 meter lang en zwaar beveiligd. Dat hij gepantserd is, wijst op een bijzondere lading. We weten nog niet wat er precies in zit. Wellicht militair materiaal, maar het kan ook om juwelen, kunstwerken en archieven gaan”, zegt de Poolse vice-minister van Cultuur Piotr Zuchowski.

Zijn bevestiging gaat als een schokgolf de wereld over. Overal is de goudtrein wereldnieuws en gelukszoekers vanuit de hele wereld trekken naar Walbrzych om te zoeken, bovenop het nieuws te zitten of alleen maar om ‘erbij’ te zijn.

Tunnels

Wekenlang gaat men ervan uit dat de trein geparkeerd staat in een nog niet ontdekte tunnel dat onderdeel zou zijn van een gigantisch bouwproject van de nazi’s. Namen duiken op in de media: Projekt Riese en Ksiaz, een kasteel dichtbij Walbrzych.

1024px-Osowka_0006
1024px-Osowka_0006
1024px-Osowka_0001
1024px-Osowka_0001
800px-Riese_Rzeczka_wywóz_gruzu_344
800px-Riese_Rzeczka_wywóz_gruzu_344
800px-Riese_Rzeczka_korytarz_344
800px-Riese_Rzeczka_korytarz_344
800px-Polska_Włodarz_002
800px-Polska_Włodarz_002
Osowka_0005
Osowka_0005
Komplex_Osówka_in_2014_(12)
Komplex_Osówka_in_2014_(12)

Projekt Riese (project Reus) was de Duitse codenaam voor een enorm groot en geheim bouwproject in Neder-Silezië, een gebied dat toen bij Duitsland hoorde. In dit gebied, dat na de oorlog bij Polen gevoegd werd, lieten de Duitsers door dwangarbeiders grote tunnels en ruimtes uitgraven. Waar dat precies voor nodig was is onbekend, omdat documentatie over het project bijna geheel ontbreekt.

Het einde van de oorlog zorgt ook voor het einde van Projekt Riese. Slechts enkele delen van tunnels zijn afgewerkt met beton. De andere half afgewerkte tunnels blijven achter, als stille getuigen.

Projekt Riese

In september 1943 vonden de eerste gesprekken over het Rieseproject plaats tussen de Duitse oorlogsminister Albert Speer en de Organisation Todt, de grote bouw- en constructieorganisatie van de Duitse overheid. In november van datzelfde jaar ging de bouw van start.

De eerste fase van het project bestond uit het aanleggen van de noodzakelijke infrastructuur. In hoog tempo legden dwangarbeiders, afkomstig uit in de omgeving gelegen concentratiekampen, een netwerk van spoorrails, bruggen, waterbekkens en afwateringssystemen aan.

Daarna werden de tunnels gegraven. Een buitengewoon zware klus, omdat het gneisgesteente waarin gegraven moest worden, bekend staat om zijn hardheid. Voor het gemak hadden de Duitsers ook een andere locatie kunnen kiezen met makkelijk uit te graven zandsteen, maar het was juist de bedoeling om de tunnels uit te hakken in zo hard mogelijk gesteente. Door de tunnels in het gneis uit te hakken, was alles wat zich in de tunnels bevond, veilig voor geallieerde luchtaanvallen. Bovendien kunnen er in harde steensoorten veel grotere ruimtes uitgegraven worden, dan in het zachte zandsteen.

Ontruiming

De dwangarbeiders uit de kampen werden als slaven ingezet, onder de slechtst denkbare omstandigheden. Het aantal slachtoffers was groot. In februari 1945 werden de meeste kampen vanwege het steeds verder oprukkende Russische Rode Leger ontruimd. Toch gingen de werkzaamheden door tot april 1945, waarbij de overgebleven dwangarbeiders werden ingezet. Toen het Russische leger in mei 1945 het gebied bezette, was er voor 9 kilometer aan tunnels gegraven.

Książ

het kasteel Ksiaz. bron: wikimedia commons

het kasteel Ksiaz. bron: wikimedia commons

Naast de tunnelcomplexen is er nog kasteel Książ, dat vroeger Fürstenstein heette. Het kasteel, dat in Wałbrzych ligt, was oorspronkelijk in handen van de familie Hochberg. Toen de familie financieel aan de grond dreigde te raken, namen de nazi´s het kasteel over. Dat de beide zoons van het echtpaar dienst hadden genomen in het Engelse en het vrije Poolse leger, zal bij wijze van strafmaatregel hebben meegespeeld in de overweging om het kasteel te onteigenen. Nadat het kasteel in 1944 onderdeel werd van Projekt Riese, werd het intensief verbouwd. Door het aanbrengen van liften en een nieuw trappenhuis werden de evacuatiemogelijkheden van het kasteel vergroot. Onder het kasteel werden tunnels gegraven en buiten op het terrein werden onder andere waterreservoirs en een waterzuiveringsinstallatie aangelegd.

Doel

Over het doel van Projekt Riese bestaat geen volledige duidelijkheid, want er is nauwelijks documentatie beschikbaar. Een van de theorieën is dat kasteel Książ bedoeld was als alternatief Führerhauptquartier, aangezien de Wolfschanze, Hitler´s hoofdkwartier in oostelijk gelegen Pruisen, door de Russen kon worden ingenomen. Naast het Führerhoofdkwartier moesten ook andere vertrouwelingen en topambtenaren van Hitler een onderkomen krijgen in het enorme complex, zoals de legerleiding, de minister van buitenlandse zaken en de Reichsführer van de SS.

Schematische weergave van Projekt Riese. bron: wikimedia commons

Schematische weergave van Projekt Riese. bron: wikimedia commons

Daarnaast lijkt het waarschijnlijk dat Projekt Riese ook bedoeld was om essentiële Duitse oorlogsindustrie, zoals wapenfabrieken, ondergronds te laten gaan. Op die manier kreeg de industrie waar er bescherming was tegen de massale geallieerde luchtaanvallen die Duitsland teisterden.

Een derde mogelijke bestemming is dat Książ en wellicht een deel van de tunnels gebruikt zijn of gebruikt zouden gaan worden voor de opslag van door de nazi’s geroofde waardevolle spullen.

Hoax?

Na weken van goudtreinkoorts komen Richter en Koper op de Poolse televisie, om nog eens duidelijk te maken dat ze zeker weten dat de trein bestaat. Ze laten daarvoor beelden zien die gemaakt zouden zijn met de ground penetrating radar. Verder onthullen ze dat de trein niet in een tunnel zou staan, wat tot dan toe werd aangenomen, maar dat het gevaarte in de grond begraven zou zijn.

Na hun televisieoptreden melden de eerste critici zich. De beelden die gemaakt zijn met de ground penetrating radar, worden door Hossein Tudeshki, een expert van de Clausthal Universiteit, vergeleken met een goedkope computeranimatie. Ook Tomasz Samsudin, van de lokale districtsoverheid, stelt dat niet met zekerheid gezegd kan worden dat er zich daadwerkelijk een trein onder de grond bevindt.

Goudzoekers

Ondanks de eerste kritische kanttekeningen wordt Walbrzych nog altijd overspoeld door goudzoekers vanuit de hele wereld, die maar al de graag een schep in de grond zouden willen zetten om alvast te beginnen met graven. Maar de Poolse overheid is niet van plan om halsoverkop een graafoperatie te beginnen. Als er al gegraven wordt, zal dat op zijn vroegst ergens tussen april en juni 2016 zijn. Toch dringen andere experts erop aan om toch zo snel mogelijk te beginnen met graven, om op die manier een einde te maken aan de horden goud- en gelukszoekers die nog altijd naar Walbrzych trekken, op zoek naar de legendarische trein.

Erik Sweers

Erik Sweers studeerde van 1997 tot 2004 geschiedenis aan de universiteit van Utrecht. Sinds 2008 is hij redacteur voor Historiën. Erik heeft in samenwerking met diverse uitgeverijen lesmateriaal voor het voorgezet onderwijs gemaakt, zoals GeschiedenisNU en de geschiedenislesmethode Columbus.

More Posts - Website