Publicaties RMO Archeologie van Nederland

Bij het Rijksmuseum voor Oudheden (RMO) in Leiden zijn door tal van gidsen en boeken verschenen over de collectie Nederlandse archeologie. Hier een overzicht langs enkele uitgaven die de moeite waard zijn.

Het RMO is gesticht door Caspar Reuvens, de eerste hoogleraar archeologie aan de Leidse universiteit. Zijn ideaal was om een museum te realiseren op het niveau van het British Museum in Londen en het Louvre in Parijs. Zoals nog steeds te zien is in RMO, richtte de aandacht zich vooral op de Grieks-Romeinse oudheid, Egypte en het Nabije Oosten.

Maar ook de archeologie van Nederland heeft een plaats binnen het Leidse grachtenpand. In 2011 werd hiervoor de afdeling Archeologie van Nederland geopend door –toen nog: prins- Willem-Alexander. Veel Nederlandse topvondsten zijn vanuit de oorspronkelijke vindplaatsen overgebracht. Om er een aantal te noemen: het vorstengraf van Oss, de Peelhelm, de gouden broche van Dorestad en de Vikingschat van Wieringen.

Vaste collectie

rmo1 gidsAl in de eerste helft van de twintigste eeuw kende het RMO een Gids voor de Nederlandsche afdeeling. Ik start de beschrijving met de Gids voor de verzameling Nederlandse oudheden, Rijksmuseum van Oudheden te Leiden uit 1969. Deze biedt in chronologie en in thema’s een beeld van de prehistorie en vroegste geschiedenis. De auteurs zijn Louwe Kooijmans en Stuart. Beiden zouden hun sporen in de Nederlandse archeologie nog verdienen, respectievelijk als prehistoricus en Romeins provincialisme/Nehalennia-specialist. In de tekst verwijzen zij naar de voorwerpen die alle in een zaal zijn tentoongesteld. Achterin zijn zwart-witafbeeldingen opgenomen van de (66) items.

Zowel de ruimte in het museum als op papier is tussen 1969 en 1993 vergroot. De opstelling is inmiddels vernieuwd, maar de drie boeken over De prehistorie van Nederland, De Romeinse tijd in Nederland en Archeologie van middeleeuws Nederland (uitgegeven door De Bataafsche Leeuw) zijn zeker nog de moeite waard. In de vierkante boekjes zijn mooie illustraties van de objecten te zien. Het verloop van de periode en de thematiek wordt beschreven aan de hand van de artefacten. Ieder deel kent een algemene inleiding waar in tien à twaalf bladzijden de lezer een helder beeld krijgt van de periode.

Tijdelijke presentaties

Naast een vaste collectie heeft het RMO in tijdelijke presentaties meerdere keren aandacht besteed aan de Nederlandse archeologie. Soms bescheiden van opzet, soms tentoonstellingen van formaat en internationale allure, zoal Dorestad, Wereldstad in de Middeleeuwen.

rmo 5 provincie imperiumProvincie van een imperium

Een tentoonstelling die alweer tot een verder verleden behoort, is Provincie van een imperium; het boek is van de hand van P. Stuart. Na een inleiding waarin de belangrijkste vindplaatsen aan bod komen, beschrijft hij per vondstrubriek de vondsten. Afhankelijk van de rubriek gaat Stuart in op onderwerpen als de ontwikkeling in de vorm, fabricagecentra en het verspreidingsgebied. Het boek van 180 pagina’s dik is rijk geïllustreerd. Ondanks dat sinds 1986 veel nieuw ‘inheems’ Romeins materiaal is gevonden blijft dit boek de moeite waard, juist vanwege de heldere beschrijvingen per vondstgroep.

rmo 6 archeologen zuid-hollandArcheologen werken in Zuid-Holland

Vanaf 1960 gaf het RMO in een reeks tentoonstellingscatalogi uit. Zo zijn er Panorama der prehistorie, de jongste opgravingen in Nederland (1960) en Vierhonderd jaar Romeinse bezetting, Noviomagus Batavorum (1961). In 1975 komt nummer elf uit: Archeologen werken in Zuid-Holland. Naast Louwe Kooijmans en Aart Verhoeven werkt ook Herbert Sarfatij mee aan de samenstelling van de catalogus. Sarfatij is te typeren als de grondlegger van de Nederlandse stadsarcheologie. De opzet is chronologisch. Wat opvalt is dat de bijdragen over de prehistorie de lezer meevoeren naar de vindplaats, waar veelal amateurs voor het eerst sporen aantroffen waarna onderzoek plaatsvond. De artikelen over de Middeleeuwen leunen meer op historische bronnen. Ook in dit boekje voldoende fotomateriaal van objecten en opgravingen, zij het alle in zwart-wit.

rmo7 gat in de stadGat in de stad

In 2004 bestond het Convent van Gemeentelijke Archeologen vijfentwintig jaar. Om dit jubileum te vieren werd in samenwerking met het RMO de tentoonstelling Gat in de stad verzorgd. Het boekje dat bezoekers van deze expositie ontvingen, begint met een uiteenzetting wat stadsarcheologie is en welke rol stadsarcheologen vervullen. Daarna volgen thematisch onderwerpen zoals ‘Woonplaats’, ‘Werk’ en een actueel issue: ‘Water en afval’. Daarnaast zijn er drie bijdragen van ervaringen van gemeentelijk archeologen, van wie een ingaat op een zaak die de detectorhobby in een kwaad daglicht stelde. Het boekje telt 48 pagina’s. De teksten zijn kort en bondig want de onderzijde van iedere pagina is ingeruimd voor fullcolour afbeeldingen met bijschrift.

Vroege Middeleeuwen

Conservator Annemarieke Willemsen heeft zowel in 2009 als in 2014 indrukwekkende tentoonstellingen gepresenteerd waarin de Vroege Middeleeuwen schitteren. De eerste keer stond de handelsstad Dorestad centraal: Dorestad, Wereldstad in de Middeleeuwen. In 2014 werd de periode die zo vaak als barbaars en donker wordt beschreven, beschreven als een betrekkelijk rustige tijd van welvaart en gouden voorwerpen: Gouden Middeleeuwen.

Literatuur

Titels die in dit artikel aan bod komen:

Vaste collectie

Louwe Kooijmans en P. Stuart, Prehistorie en vroegste geschiedenis van ons land. Gids voor de verzameling Nederlandse oudheden Rijksmuseum van Oudheden te Leiden (’s Gravenhage 1969).

Leo Verhart, De prehistorie van Nederland (Amsterdam 1993).

Marijke Brouwer, De Romeinse tijd van Nederland (Amsterdam 1993).

Arie Peddemors en Arnold Carmiggelt, Archeologie van middeleeuws Nederland (Amsterdam 1993).

Tentoonstellingen

Stuart, Provincie van een imperium, Romeinse oudheden uit Nederland in het Rijksmuseum van Oudheden te Leiden (Leiden 1986).

Leendert P. Louwe Kooijmans, Herbert Sarfatij, Aart Verhoeven, Archeologen werken in Zuid-Holland, Opgravingen uit de laatste 15 jaar, Tentoonstellingscatalogus nr. 11 (Leiden 1975). Tentoonstelling: 21 november 1975-22 februari 1976.

Tim de Ridder en Annemarieke Willemsen, Gat in de stad, Ontdek de stadsarcheologie van Nederland (Leiden 2004). Tentoonstelling: 8 april-29 augustus 2004.

Annemarieke Willemsen, Dorestad. Een wereldstad in de Middeleeuwen (Zutphen 2009).

Annemarieke Willemsen, Gouden Middeleeuwen. Nederland in de Merovingische wereld, 400-700 na. Chr. (Zutphen 2014).

Leon Mijderwijk

Leon Mijderwijk (1975) studeerde voor Leraar Geschiedenis 2e graads aan de HU en deeltijd Geschiedenis aan de Universiteit van Utrecht. Zijn aandacht gaat uit naar de vroege middeleeuwen, in het bijzonder van Engeland. Hij schreef artikelen en recensies voor Westerheem, Archeologie Magazine, So British & Irish, Muntkoerier en Filatelie. Leon is redactiemedewerker van het Detectormagazine en Historiën-redacteur. Hij onderhoudt contact met diverse uitgeverijen, archeologen en historici.

More Posts

Schrijf je in voor TOEN!