Relieken, welke botten zijn heilig?

In de Middeleeuwen is de verering van heiligen op een hoogtepunt. Pelgrims zijn op pad om de relieken van heiligen te zien en als het kan, zelfs aanraken. 9789087044770.pcovr.Madoc20144.inddRelieken? Relieken, ja. De stoffelijke overblijfselen van heiligen: stukjes kleding, sieraden maar nog vaker stukjes van de heilige zelf: stukjes bot, haar, een gebit of een hele schedel. Mensen vereren heiligen met een doel. Een heilige staat als het ware tussen de mens en God in en kan als bemiddelaar optreden, een goed woordje voor je doen.

Reliekenhandel

Al in de Middeleeuwen groeit de scepsis. Zijn al die botten wel echt? Het wantrouwen is gegrond. De handel in relieken tiert welig. Er is goed geld te verdienen dus dan is het aantrekkelijk om een runderbot aan te bieden als een overblijfsel van een heilige man of vrouw van 5 eeuwen geleden. Kerken en kloosters staan vol met relieken. Veelzeggend is de anekdote dat je een heel schip kunt bouwen van de splinters van het Kruis van Christus. Van af de late Middeleeuwen nemen onderzoekers, veelal verbonden aan de Kerk, zowel de verhalen over heiligen als de relieken onder de loep.

In de 20e en 21e eeuw worden de nieuwste technologieën ingezet. In Vlaanderen heeft het Koninklijk Instituut voor Kunstpatrimonium botten onderzocht om te zien of de “menselijke overblijfselen die we terugvinden in de reliekschrijnen ons iets leren over de vroege Middeleeuwen.” Bij het onderzoek komen de vervalsingen al snel aan het licht, maar “van een aantal skeletresten komt de radiokoolstofdatering heel goed overeen met de periode waarin de vermeende heilige geleefd moet hebben.” In dit geval de laat-Merovingische periode.

Valse Middeleeuwen

De zoektocht naar valse en echte relieken is een van de onderwerpen in het themanummer van Madoc, Tijdschrift over de Middeleeuwen: De valse Middeleeuwen. Uit de artikelen valt op te maken dat er een dunne lijn is tussen vals en echt. En dat vervalsingen niet per se in de Middeleeuwen plaatsvonden maar de Middeleeuwen als onderwerp hadden. Zoals blijkt uit een artikel over IJslanders en de creatieve omgang met hun Oudnoordse erfgoed. Of de mogelijke vervalsing van een schilderij uit het Rijksmuseum Twente, Anna en Maria. Is het een werk van de 15e eeuwse schilder Hans Memling of niet? Ook in een artikel over de Spaanse Vervalser staat de schilderkunst centraal; een anonieme schilder speelde in de periode 1900-1920 in op “de plotselinge vraag naar middeleeuwse kunst”. Naast veel korte bijdragen die Madoc juist prettig maken om door te nemen, ook nog artikelen over valsemunterij en vroegmiddeleeuwse Ulfberht-zwaarden.

Een columnist in Madoc verdenkt –op vriendelijke wijze- de redactie ervan dat deze “klaarblijkelijk ook aangestoken is door dit hedendaagse virus van achterdocht” door de aandacht te richten op fraude, bedrog en misleiding. Tendentieus of niet, het is een boeiend themanummer.

De valse Middeleeuwen
Madoc, Tijdschrift over de Middeleeuwen 28 (2015)
ISBN 978-90-8704-477-0, € 8,-, 88 p.
Uitgeverij Verloren, Hilversum

[bol_product_links block_id=”bol_55845b8b0d168_selected-products” products=”1001004011270705″ name=”Middeleeuwen” sub_id=”” link_color=”E94C00″ subtitle_color=”E94C00″ pricetype_color=”000000″ price_color=”E94C00″ deliverytime_color=”C20318″ background_color=”FFDF80″ border_color=”E94C00″ width=”200″ cols=”1″ show_bol_logo=”undefined” show_price=”1″ show_rating=”1″ show_deliverytime=”1″ link_target=”1″ image_size=”1″ admin_preview=”1″]

Leon Mijderwijk

Leon Mijderwijk (1975) studeerde voor Leraar Geschiedenis 2e graads aan de HU en deeltijd Geschiedenis aan de Universiteit van Utrecht. Zijn aandacht gaat uit naar de vroege middeleeuwen, in het bijzonder van Engeland. Hij schreef artikelen en recensies voor Westerheem, Archeologie Magazine, So British & Irish, Muntkoerier en Filatelie. Leon is redactiemedewerker van het Detectormagazine en Historiën-redacteur. Hij onderhoudt contact met diverse uitgeverijen, archeologen en historici.

More Posts

1 Reactie op Relieken, welke botten zijn heilig?

Schrijf je in voor TOEN!