Ridders in de middeleeuwen

In romans en films zijn ridders heldhaftig en nobel. Komt dat overeen met de werkelijkheid in de late middeleeuwen? Historica Petty Bange oordeelt dat er een groot verschil was met de realiteit.

Er was eerder een rauwe werkelijkheid dan een romantisch ideaal. Ridders begonnen als ‘soldaten te paard, zonder alle franje die er later omheen werd gevormd of gefantaseerd’. Grondbezit stelde een ridder in staat om zich volledig te richten op het krijgswezen in dienst van zijn heer, zo verklaart mediëvist Petty Bange de opkomst van de ridderstand in West-Europa in Ridders in de middeleeuwen.

Ridders en rovers

In vogelvlucht schetst zij in een inleidend hoofdstuk de verdere ontwikkeling van de ridderstand. De trouwe dienaren van weleer vochten zich gaandeweg een zelfstandige plaats onder de zon. De ridders gingen elkaar om de haverklap te lijf, ondanks maatregelen die koningen en pausen namen. De kruistochten bleken een geschikte uitlaatklep voor het teveel aan energie en testosteron.

‘Nu worden jullie ridders waar jullie tevoren rovers waren’

paus Urbanus II

Aan de verovering van het Heilige Land kwam in 1291 een einde. Het einde voor het ridderschap diende zich eveneens langzaam maar zeker aan. Vuurwapens en de inzet van huurlegers zorgden voor de neergang. In de literatuur -en later in romans en films- bleef de riddercultuur nog springlevend.

Thematische opzet

Na de inleiding volgen 14 thematische hoofdstukken. Het boek heeft het karakter van een verzameling losse bijdragen waarin de tegenstelling ‘rauwe werkelijkheid, romantisch ideaalbeeld’ niet in alle hoofdstukken expliciet aan bod komt.

Het lijkt of er diep is gegraven in het archief van de auteur. Althans, dat maak ik op uit de verwijzingen in de teksten. Dat Bange in het hoofdstuk over Jacoba van Beieren refereert aan een ‘recente biografie’ uit 2009 is nog verklaard omdat er staat vermeld dat dit artikel eerder is verschenen in 2011. Maar in ‘Arthur, de onbekende held’ staat dat ‘nog niet zo lang geleden er opnieuw een magistraal romantisch verhaal verschenen is’. In de boekbespreking blijkt het dat het gaat over Arthur, koning voor eens en altijd van Terence White, die in 1967 in het Nederlands uitkwam. Middeleeuwenkenners hebben inderdaad zo hun eigen kijk op de tijd, maar ruim 50 jaar is een ruime opvatting van ‘nog niet zo lang geleden’.

Hersttij der ridderschap

Het laatste hoofdstuk, over ridders in Johan Huizinga’s Herfsttij der middeleeuwen (1919), is nieuw en past naadloos in het onderwerp omdat Bange de passages onderzoekt waarin Huizinga de verschillen tussen ideaal en werkelijkheid van het ridderwezen beschrijft. Hij zag het ridderschap ten ondergaan, maar anderzijds leefde het aan het Bourgondische hof juist op. Het werd door de hovelingen gezien als een hogere levensvorm waarin ridderlijke omgang, hoofse liefden en nieuwe ridderorden de schone schijn ophielden.

Met de kanttekening dat niet alle artikelen direct invulling geven aan het thema is Ridders in de middeleeuwen een onderhoudend boek. De artikelen zijn kort, de onderwerpen aantrekkelijk, Banges schrijfstijl is toegankelijk  en de vormgeving -mooie harde kaft, paginagrote kleurenafbeeldingen en prettige leesletter- is uitstekend verzorgd.

Petty Bange,

Ridders in de middeleeuwen,

Het romantische ideaal en de rauwe werkelijkheid

(Zutphen 2019)

ISBN 978 94 6249 366 7, € 19,95, 127 pag.

Walburg Pers

Leon Mijderwijk

Leon Mijderwijk (1975) studeerde voor Leraar Geschiedenis 2e graads aan de HU en deeltijd Geschiedenis aan de Universiteit van Utrecht. Zijn aandacht gaat uit naar de vroege middeleeuwen, in het bijzonder van Engeland. Hij schreef artikelen en recensies voor Westerheem, Archeologie Magazine, So British & Irish, Muntkoerier en Filatelie. Leon is redactiemedewerker van het Detectormagazine en Historiën-redacteur. Hij onderhoudt contact met diverse uitgeverijen, archeologen en historici.

More Posts

Schrijf je in voor TOEN!