Rijksmuseum van Oudheden – hoera, een jubileumboek!

Merit en Maya - Foto: Rijksmuseum van Oudheden CC-SA-BY

Merit en Maya – Foto: Rijksmuseum van Oudheden CC-SA-BY

Vier kilo

Voor mij ligt een indrukwekkend jubileumboek met een gewicht van vier kilo. De buitenkant ziet er prachtig uit, de binnenkant ook. Onder redactie van Pieter ter Keurs verschenen ter ere van het 200-jarig bestaan van het Rijksmuseum van Oudheden (RMO) te Leiden. Dit boek is echt nodig, want nu eindelijk hebben we een naslagwerk over de geschiedenis van de totstandkoming van dit museum en het collectiebeheer van het RMO. Een mooi werk, maar het is ook een boek vol spannende verhalen. Hieronder komen er een paar aan de orde. Niet de allermooiste verhalen uiteraard; wie nieuwsgierig is geworden moet het boek Rijksmuseum van Oudheden Leiden – Een geschiedenis van 200 jaar gewoon kopen.

Liever kwijt dan rijk

Caspar Reuvens (Foto Stadsmuseum Harderwijk met toestemming van het Rijksmuseum van Oudheden).

Caspar Reuvens (Foto Stadsmuseum Harderwijk met toestemming van het Rijksmuseum van Oudheden).

Thorbecke was het RMO liever kwijt dan rijk, maar de directeuren Reuvens en Leemans trokken zich daar niets van aan. Ze gingen tegen de klippen op -in een wereld vol bezuinigingen en geldgebrek, stug door. Het RMO had wereldwijd een goede reputatie, het stond in dienst van de wetenschap en beschikte over een wereldwijd netwerk. Dat kon je niet zomaar laten wegbezuinigen. Nederland had een nationaal podium voor oudheidkunde, gestoeld op collectiebeheer, presentatie van deze schatten, onderwijs en wetenschap. Het jubileumboek geeft een goed en helder beeld van ons nationale podium voor de Oudheid door de eeuwen heen.

Oprichting van het RMO

Al vanaf 1789 hing er iets in de lucht, maar pas in 1818 komt het tot een echt oudheidkundig museum. Niet in Amsterdam of Brussel, maar vanwege de universiteit opgericht in Leiden. We moeten er niet aan denken dat men voor Brussel had gekozen. Stel je voor. Al lezend komen we meer leuke feiten te weten. Heel lief sprak men in het prille begin over ‘afgodekens’ wanneer de conservatoren schreven over de beelden uit het oude Egypte, Griekenland en het Romeinse Rijk.

Mummieverbod en meer verhalen

Op een gegeven moment gelastte de Turkse sultan een exportverbod van mummies, die vermalen en wel werden verwerkt in medicijnen om krachten op te doen. Het idee dat mensen in de Christelijke wereld sterker zouden worden, boezemde de sultan zoveel angst in, dat hij de uitvoer op mummies verbood. Een greep uit de vele verhalen. Het boek staat er vol mee. We leren dat de musea in de zeventiende eeuw particulier aangekochte collecties waren, die op aanvraag konden worden bezocht in het huis van de bezitter, een museumjaarkaart bestond nog niet. Kunstcollecties zwierven van bezitter naar bezitter, werden gesplitst en weer bij andere collecties gevoegd. Zo heeft het RMO stukken uit het bezit van Pieter Paul Rubens, of uit de collecties van de familie Six, en uit de familie Uylenburg (schoonvader van Rembrandt).

Farao Hatsjepsoet te zien in het RMO - Foto: ES

Farao Hatsjepsoet te zien in het RMO – Foto: ES

Bloemenkrans

Iedereen kent de beelden van Merit&Maya en van de vrouwelijke farao Hatsjepsoet , maar de krans van bloemblaadjes op de mummie van Ramses II? Kennen we die ook? Het ligt in het RMO. In de catalogus maken we kennis met Egypte, Syrië, Irak en vele andere landen, maar ook met de Hunebedden. Voor het onderzoeken van de Hunebedden werd voor het eerst gebruikgemaakt van fotografie. De foto’s zijn er nog steeds. Zo kunnen we nog wel even doorgaan. Ieder hoofdstuk is er weer een met een verrassend verhaal over het verleden. De geschiedenis van de geschiedenis van het RMO.

De laatste dan

Goed, bij wijze van toegift een laatste waargebeurd verhaal. En dan hoppa, de jubileumcatalogus bestellen! Niet alleen in Leiden maar ook in Londen en Parijs werd druk door (oudheidkundige) musea aangekocht. Het RMO kon zich prima meten met deze musea. Egyptische stukken gingen de hele wereld over. Een bekende handelaar was Giovanni d’Anastasi (die leefde van ongeveer 1780 tot 1860). Eigenlijk is er niet zoveel over deze man bekend. Hij was een zoon van de bevoorrader van de legers van Napoleon. Zijn vader liet hem alleen schulden na. Anastasi was ongetrouwd, maar wist een (familie)fortuin op te bouwen. Nichtjes en neefjes van hem trouwden met Europese diplomaten. Zijn handelsonderneming bestond uit een groot handelshuis, waarin van alles opgeslagen lag. Altruïsme was hem niet vreemd, de inrichting van het huidige Tahrirplein hebben we aan hem te danken. Een handig handelaar die een lucratieve nevenhandel had in Oudheden om een fortuin op te bouwen. Hij handelde met het RMO, en later ook met België. In de RMO-archieven staat duidelijk dat er in 1828 voor 115.000 gulden 5675 voorwerpen uit Egypte zijn aangekocht. Anastasi stond bekend als een weldoener. Hij schonk ook. Een eerlijke handelaar, een eerlijk museum, bij ieder object is duidelijk hoe het is verworven.

Rijk geïllustreerd, rijke collectie

Klassieke beelden in de tentoonstelling ter ere waarvan het jubileumboek is uitgegeven. Foto met toestemming van Rijksmuseum van Oudheden.

Klassieke beelden in de tentoonstelling ter ere waarvan het jubileumboek is uitgegeven. Foto met toestemming van Rijksmuseum van Oudheden.

Zoals eerder genoemd is de catalogus rijkelijk voorzien van afbeeldingen die de tekst heel goed aanvullen. Onder de illustraties staan informatieve bijschriften. De hoofdstukken zijn los van elkaar te lezen, hiermee is het voor iedereen een toegankelijk werk, met als nadeel dat de vele verschillende auteurs elkaar soms herhalen. Maar dat mag de pret niet drukken. Ieder hoofdstuk sluit af met een historiografisch deel, waar begrippen worden uitgelegd. Klip en klaar dat er in het RMO goede wetenschappers aan het werk zijn. Wat ook duidelijk wordt is dat alles wat in het RMO staat aangekocht is; niets is geroofd. Dat stelt gerust.

Voor iedereen geschikt

Iedereen die (oude) geschiedenis studeert of heeft gestudeerd zou dit werk moeten aanschaffen. Het moet in ieders kast prijken als naslagwerk, over de ontwikkeling van deze wetenschap en over de geschiedenis van de oudheidkundige geschiedenis. Omdat het goed en helder is geschreven, is het geschikt voor iedereen en zou het bij iedereen die is geïnteresseerd in de (Nederlandse) oudheid op tafel moeten liggen. Door de illustraties en vormgeving is het een mooi cadeau om te geven. Het boek is goed opgezet, met een duidelijke hoofdstukken, de chronologische indeling maakt het overzichtelijk, er is een literatuurlijst en een bronnenlijst, mooi.

Hoe is het mogelijk. Maar het is waar; de prijs is 45 euro, voor meer dan vier kilo verhalen een koopje. Bestellen dus en dat kan bijvoorbeeld in de boekhandel of via bol.com maar het is natuurlijk leuker om het aan te schaffen onder de toeziende oogjes van Maya en Merit in het RMO.

EAN: 9789462621756  | 800 bladzijden | 45 euro

www.rmo.nl

 

Historiën Twitter
Schrijf je in voor TOEN!