Romeinse wegen in Nederland

Romeinse wegen in Nederland is een prachtige nieuwe uitgave van uitgeverij Matrijs, over het Romeinse wegennetwerk in Nederland.

 

Omslag van het boek. © Ulco Glimmerveen, Dwingeloo. Bron: perskit uitgeverij Matrijs

Omslag van het boek. © Ulco Glimmerveen, Dwingeloo. Bron: perskit uitgeverij Matrijs

Aan het begin van onze jaartelling hadden de Romeinen grote delen van Europa veroverd, zo ook het gebied dat we nu kennen als Nederland. Als je door Nederland rijdt, zie je daar vrijwel niets meer van. Bovengronds is er in ons volledig ingerichte landje nauwelijks nog iets te vinden dat een directe link heeft met de vervlogen Romeinse tijden.

De echte Romeinse wereld bevindt zich in Nederland dus voornamelijk ondergronds en dan hebben we het vooral over een uitgebreid netwerk van wegen. Daarbij hoef je niet te denken aan verharde wegen, zoals je die in het buitenland nog wel een ziet. Dat blijkt ook uit de bodemvondsten: wat verkleuringen in de grond, wat grind en met een beetje geluk een paar verrotte houten balken. Het geeft een indruk van de materiaalsoorten waarmee de Romeinen hun wegen in de lage landen aanlegden.

Belang van de Romeinse wegen

Je kunt je de vraag stellen waarom dit nu allemaal zo belangrijk is. Het zijn immers weinig tastbare, en normaal gesproken onzichtbare nalatenschappen uit het verleden, die de meeste mensen toch minder aanspreken dan bijvoorbeeld een grote Vikingschat met zilveren munten en voorwerpen.

Het antwoord op die vraag is het begin van dit nieuwe boek van uitgeverij Matrijs: Romeinse wegen in Nederland, onder redactie van Paul van der Heijden. Want zonder de Romeinse wegen geen beschaving, zo luidt de prikkelende stelling in de inleiding. Natuurlijk, de Romeinse legers konden zich over de wegen sneller verplaatsen en ze konden dankzij de wegen ook grotere afstanden afleggen, maar ook handelaren maakten dankbaar gebruik van het Romeinse wegennetwerk en brachten hun spullen tot in de verste uithoeken van het rijk, tot daar waar de wegen hen konden leiden. En zowel het leger als de handelaren zorgden onder meer voor een uitwisseling van producten en culturen.

In de tien hoofdstukken die op de inleiding volgen, laat Romeinse wegen in Nederland de lezer ontdekken hoe de Romeinse wegen zowel infrastructuur als beschaving brachten.

Wegtypen

In het eerste hoofdstuk gaat Van der Heijden uitgebreid in op de verschillende typen wegen en hoe ze aangelegd werden. Met deze kennis op zak wordt de lezer in hoofdstuk twee op pad gestuurd naar de weg tussen Naaldwijk en Leiden. In dit toen ook al dichtbevolkte gebied liep een waterweg. Het vermoeden bestond dat er ook een verharde weg liep, maar dat is soms bijzonder lastig vast te stellen. Stap voor stap wordt de ontdekking van de weg verteld, ondersteund door prachtig beeldmateriaal.

opgravingen

4. Opgraving van de Romeinse weg van Heerlen naar Aken bij De Locht. © Provincie Limburg, Mat Snijders. bron: perskit Matrijs

De verdwenen weg

De Peutingerkaart, een dertiende-eeuwse kopie van een Romeinse reiskaart uit de derde of vierde eeuw, geeft veel informatie over het Romeinse wegennet in Nederland, maar soms staan de onderzoekers voor een raadsel. Volgende de Peutingerkaart zou er zuidelijk van de limesweg nog een tweede Romeinse ‘snelweg’ moeten liggen, maar waar de archeologen ook zochten, van deze mysterieuze weg is nooit een meter teruggevonden. De zoektocht naar deze weg staat centraal in hoofdstuk drie.

Hadrianus

Hoofdstuk vier heeft als titel: een kleine muur van Hadrianus, verwijzend naar de muur van Hadrianus in Groot-Brittannië. Daar waar de echte muur van Hadrianus een verdedigingsmuur was, doelt de titel van dit hoofdstuk op de aaneengeschakelde ingenieuze oplossingen die de Romeinen moesten bedenken om een weg aan te leggen in het zompige landschap van wat nu Utrecht en Zuid-Holland is.

Nijmegen

Via de onzichtbare limesweg in Gelderland (hoofdstuk 5) komen we in het oude Ulpia Noviomagus (Nijmegen) uit (hoofdstuk 6), met het uitgebreide netwerk van Romeinse wegen rondom de stad. Nijmegen was de centrale plaats van de Romeinse legioenen in Nederland en van hieruit liepen de doorgaande wegen alle kanten op. In de hoogtijdagen was in Nijmegen een Romeins legioen van 15.000 soldaten gelegerd, met daaromheen een stad met tussen de 5000 en 25000 inwoners. Het hoofdstuk gaat in op de Romeinse geschiedenis van Nijmegen, waarbij uiteraard de hoeveelheid en diversiteit van het Romeinse wegennet centraal staat.

De snelweg tussen Tongeren en Nijmegen

De route langs de Maas, van Tongeren naar Nijmegen, wordt uitgebreid besproken in hoofdstuk 7. Het was voor de Romeinen een belangrijke route en snelle verbinding tussen deze twee plaatsen. Een foto van een opgraving van een Romeinse weg bij de plaats Heel laat goed zien hoe de Romeinse weg er toen uitzag. In de verschillende grondlagen is heel duidelijk een bolvormige grindlaag te zien, op ongeveer anderhalve meter onder het huidige straatniveau.

Brug

Een fraai staaltje van de Romeinse kunde op het gebied van bruggenbouwen wordt verderop in dit hoofdstuk uitgelegd. Omdat de Romeinen ergens de Maas over moesten om hun wegennet verder te kunnen aanleggen, moest er een brug gebouwd worden. Dat deden ze uiteindelijk bij Cuijk. De constructie van deze brug is goed te zien in de twee pagina’s tellende artist impression. Er werden honderden heipalen in de rivierbodem geslagen, met daar bovenop een bekisting van balken en stenen, die de zware brugpijlers moesten dragen. Op de brugpijlers rustte tenslotte het houten brugdek.

1. Romeinse brug bij Cuijk. ©The Missing Link, Woerden. bron: perskit Matrijs

Romeinse brug bij Cuijk. ©The Missing Link, Woerden. bron: perskit Matrijs

Met de bespreking van de Via Belgica (hoofdstuk 8) en het traject van Heerlen naar Xanten (hoofdstuk 9) is het wegennet in van Romeins Nederland geheel besproken. Een helder concluderend hoofdstuk (hoofdstuk 10) maakt het boek compleet.

Conclusie

Paul van der Heijden en zijn auteursteam zijn erin geslaagd om een boeiende, aantrekkelijke en zeer toegankelijk geschreven impressie te geven van het Romeinse wegennetwerk in Nederland. Het in tien hoofdstukken ingedeelde boek biedt naast veel informatie ook prachtige afbeeldingen, waarbij de artist impressions buitengewoon mooi zijn. De hoofdstukkenindeling is helder en vormen bij elkaar een goed samenhangende rondgang lang de Romeinse wegen in Nederland.

Liefhebbers van de Romeinse wereld kunnen na het lezen van dit boek alvast uitkijken naar Grens van het Romeinse Rijk. De limes in Gelderland, van Paul van der Heijden. Vanaf maart 2016 uitgegeven door Uitgeverij Matrijs.

 

Romeinse wegen in Nederland

Paul van der Heijden (red.), Xavier van Dijk, Maarten Dolmans e.a.

ISBN: 978-90-5345-419-0
druk: februari 2016
21 x 21 cm – 120 blz.
genaaid gebrocheerd met omslagflappen

€19,95

Te koop via de website van Matrijs of direct hieronder, via Bol.com

[bol_product_links block_id=”bol_56c5c214afa15_selected-products” products=”9200000055670423,9200000010161470,9200000030888068,1001004002628738,1001004005331983″ name=”wegen” sub_id=”” link_color=”000000″ subtitle_color=”000000″ pricetype_color=”ED1000″ price_color=”CC3300″ deliverytime_color=”009900″ background_color=”FFA012″ border_color=”D25400″ width=”600″ cols=”3″ show_bol_logo=”undefined” show_price=”1″ show_rating=”1″ show_deliverytime=”1″ link_target=”1″ image_size=”1″ admin_preview=”1″]

 

 

 

 

Erik Sweers

Erik Sweers studeerde van 1997 tot 2004 geschiedenis aan de universiteit van Utrecht. Sinds 2008 is hij redacteur voor Historiën. Erik heeft in samenwerking met diverse uitgeverijen lesmateriaal voor het voorgezet onderwijs gemaakt, zoals GeschiedenisNU en de geschiedenislesmethode Columbus.

More Posts - Website

1 Reactie op Romeinse wegen in Nederland

Schrijf je in voor TOEN!