Russisch Japanse oorlog

Op 15 augustus 1945 capituleerde Japan. Dit betekende het einde van de Tweede Wereldoorlog in Zuidoost Azië. Naar aanleiding hiervan staan we stil bij de gebeurtenis die de opkomst van Japan als grootmacht in het begin van de twintigste eeuw markeerde: de Russisch Japanse oorlog (1904-1905).


Japan had sinds 1853, toen het door de Verenigde Staten gedwongen werd zich open te stellen voor het westen, een enorme technologische en industriële groei doorgemaakt. De zogenaamde Meidji-restauratie van 1867-1868 vormde de aanzet tot de snelle en succesvolle modernisering. Men keek en modelleerde naar het westen. Westerse kleding en haardracht werden populair. Het daimo-stelsel, een soort feodaal stelsel, werd afgeschaft en vervangen door een stelsel van prefecturen en gemeenten. De grondwet werd naar Duits model aangepast. Met behulp van westerse technici werden moderne spoorwegen en havens gebouwd. Maar vooral op militair gebied werd enorm gemoderniseerd. Dit alles bereikte Japan in amper vijfentwintig jaar tijd. Hoewel het westen Japan als een barbaars en achterlijk volk bleef zien was Japan nu een moderne geïndustrialiseerde staat, in feite gelijk aan de westerse staten. Aan het einde van de 19de eeuw voerde Japan oorlog met China om het bezit van Korea (1894-1895), doordat Frankrijk, Duitsland en Rusland intervenieerden kon Japan echter geen munt slaan uit de oorlog. Bij het verdrag van Sjimonoseki (1895) kwam Formosa (het huidige Taiwan) en de Pescadores in Japans bezit, terwijl Japan de onafhankelijkheid van Korea moest erkennen. Ook de strategisch gelegen havenplaats Port Arthur, die Japan kortstondig in bezit had, moest afgestaan worden. Rusland wist deze havenplaats echter twee jaar later van de Chinezen te leasen. Rusland verwierf hiermee een permanent ijsvrije haven. Dit nieuws werd in Japan niet enthousiast ontvangen. De rivaliteit tussen Rusland en Japan in Azië zou in de loop van de jaren verder groeien waarbij beide landen het hadden voorzien op het Koreaanse schiereiland.

Boxer opstand
Japan was samen met Rusland in 1900 betrokken bij het neerslaan van de Chinese Boxeropstand. Rusland nam hierbij bezit van Mantsjoerije met de belofte dit gebied in drie etappes weer te verlaten gedurende 1902 en 1903. Japan breidde ondertussen haar invloed in Korea uit en terwijl vreedzaam samenleven met Rusland in het gebied eerst heel goed mogelijk was, kwamen er steeds meer botsingen tussen de twee landen. In 1901 werd begonnen aan onderhandelingen maar deze leken het probleem niet op te lossen. Rusland was overtuigd van de superioriteit van het westen boven de Aziatische volkeren en meende dat bij een conflict Japan altijd het onderspit zou delven.

Alliantie met Engeland
Japan voelde zich echter versterkt door het alliantieverdrag dat in 1902 met Engeland werd afgesloten. De belangrijkste bepalingen van het verdrag waren dat de verschillende belangen van beide landen in China en die van Japan in Korea werden benadrukt en dat beide landen elkaar de volmacht gaven om bij bedreiging van deze belangen in te grijpen. Ook spraken zij af dat wanneer een van de landen bij het beschermen van deze belangen betrokken zou raken in een oorlog, de ander zich strikt neutraal zou opstellen tenzij dit land hulp zou krijgen van een derde mogendheid. De praktische vertaling van deze alliantie hield dus in dat Japan de handen vrij had in Korea en dat Engeland neutraal zou blijven bij een oorlog tussen Japan en Rusland tenzij Rusland hulp kreeg van een andere partij zoals Frankrijk. Met dit laatste land had Rusland sinds 1892 een alliantieverdrag. Dat er oorlog zou komen leek onvermijdelijk, Rusland breidde haar invloed in Mantsjoerije steeds verder uit, daarbij de belofte om het gebied in 1903 te verlaten naast zich neer leggend, wat voor Japan reden was om in 1904, zonder oorlogsverklaring, Port Arthur aan te vallen.

Port Arthur
Op 8 februari 1904 torpedeerde de Japanse marine de Russische vloot bij Port Arthur waarbij enkele schepen verloren gingen en de Russische vloot omsingeld was. Een week later landde het Japanse leger bij Seoul en trokken zij naar het noorden, naar de rivier de Yalu waar Mantsjoerije begon en het grootste gedeelte van het Russische leger zich bevond. Hoewel de Russische bevelhebber, generaal Alexei Kuropatkin, zijn leger terug wilde trekken naar het binnenland om daar te wachten op troepenversterkingen uit Siberië, eiste de viceroy van de tsaar dat er een offensief plaatsvond. Dit resulteerde in een verpletterende nederlaag voor het Russische leger. Ondertussen hadden de Japanners ook troepen geland ten noordoosten van Port Arthur en ten westen van de Yalu. In mei werd Port Arthur door de Japanners belegerd. De Russen hadden echter voldoende voorraden en konden een langdurig beleg weerstaan. Pas in het midden van augustus kon Japan belangrijke militaire posities in bezit nemen rondom de stad. Het beleg had Japan vijf keer zoveel soldaten gekost als de Russen. In september werd het offensief voortgezet maar nu zonder noemenswaardige terreinwinst maar wel een grotere levenstol. Hetzelfde gold voor het offensief van oktober en november. In december besloten de Japanners het volledige offensief op de belangrijkste Russische stelling, 203 Metre Hill, te richten. Het bezit van deze stelling was cruciaal en zou het einde betekenen van de Russische verdediging. Ook kon het restant van de Russische Verre Oosten vloot zo makkelijk vernietigd worden. In de loop van de maand wist Japan, opnieuw ten koste van vele soldaten, de stelling in bezit te nemen en de Russen in januari 1905 tot overgave te dwingen.

Slag bij Port Arthur. Bron: wikipedia.

Mantsjoerije
Naast het beleg van Port Arthur vonden ook grote gevechten plaats in Mantsjoerije waar de Russen en Japanners steeds grotere hoeveelheden soldaten tegen over elkaar plaatsten. Terwijl in augustus het aantal Russische soldaten 158.000 bedroeg en het aantal Japanse soldaten 125.000, hadden de Russen in januari al 300.000 man in het veld staan en de Japanners ruim 220.000. Een maand later hadden beide legers circa 310.000 soldaten tegenover elkaar staan. Op 21 februari begon de slag om Mukden, Japan wist deze stad in amper twee weken tijd binnen te trekken en na een drie dagen durende slag het Russische leger te verslaan. De Russen verloren ruim 100.000 soldaten tegenover 70.000 Japanse soldaten.

Nadat de Russische vloot in Port Arthur nagenoeg verwoest was, vertrok de Baltische vloot op 15 oktober 1904 voor een “wereldreis” om Port Arthur te ontzetten. Deze vloot bestond uit tweeëndertig schepen waaronder vele oude en ongeschikte vaartuigen. In de Doggersbank zonk de vloot een aantal Britse visserschepen omdat de Russen dachten dat het om Japanse oorlogsschepen ging. De Russische tsaar, Nicolaas II, bood hiervoor zijn excuses aan en stelde voor de zaak met de Engelsen uit te praten. Uiteindelijk betaalde Rusland aan Engeland een schadevergoeding van £ 65.000. Zonder verdere incidenten bereikte de vloot in mei Azië. Hier werd de vloot echter bijna onmiddellijk verslagen in de Tsushima straat door de Japanse marine. De Baltische vloot was hiermee verdwenen.

Naar vrede
De grote Russische nederlagen leidden in Rusland zelf tot grote onrust. Er brak een revolutie uit die bijna de val van het tsarenrijk betekende, het tsarenrijk kreeg echter uitstel van executie tot de Russische Revolutie van 1917. Hoewel Japan in feite de winnaar van de oorlog was kampte het met financiële problemen en het verlies van duizenden soldaten. In september 1905 grepen beide landen het bemiddelingsinitiatief van de Amerikaanse president, Theodore Roosevelt, dan ook met beide handen aan. Heel even leek het erop dat de vredesonderhandelingen in Den Haag zouden plaatsvinden, de Amerikaanse president Theodore Roosevelt en Rusland gaven hier de voorkeur aan, maar Japan eiste dat deze niet in Europa zouden plaats vinden. Uiteindelijk vonden de onderhandelingen plaats in Portsmouth in de Verenigde Staten. Op 5 september 1905 werd het vredesverdrag gesloten. Het verdrag van Portsmouth bepaalde dat Rusland Port Arthur en Mantsjoerije zou verlaten, Japan kreeg een grote invloed in deze beide plaatsen maar nam deze niet in bezit. Dat gebeurde pas veel later, in 1931.

Gevolgen
De oorlog had in ieder geval drie belangrijke effecten. In de eerste plaats ging Rusland, door haar nederlaag in Azië, zich nu meer concentreren op Europa en met name op de Balkan. Waardoor deze oorlog als een oorzaak gezien kan worden van de Eerste Wereldoorlog. In de tweede plaats had de oorlog grote binnenlandse gevolgen voor Rusland door de hierboven reeds genoemde revolutie (1905) die zelf weer de basis zou vormen voor de latere Russische Revolutie van 1917. En in de derde plaats bracht de overwinning van Japan op Rusland, de overwinning van een niet-westers land op een westers land, een nieuw bewustzijn met zich mee in de omringende Aziatische landen. Er braken allerlei nationalistische revoluties en opstanden uit in de loop van de volgende jaren welke leidden tot grotere emancipatie voor de Aziatische bevolking binnen Europese kolonies zoals in India en Nederlands-Indië.

1 Reactie op Russisch Japanse oorlog

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Schrijf je in voor TOEN!