Saluut aan de Romeinen in Valkenburg

Archeologie is niet alleen het verhaal over de vondsten, maar ook het verhaal van de archeoloog… Romeinen in Valkenburg vertelt de geschiedenis van een Romeinse plaats én van de archeologen die deze zichtbaar maakten.

“Beoordeel een boek niet aan de kaft” is een veelgehoord en cultureel correct antwoord op uiterlijkheden die mogelijk een slappe inhoud maskeren. Maar… het oog wil ook wat. De eerste beoordeling is immers veelal gebaseerd op hoe een boek eruit ziet.

Veelkleurig
Romeinen in Valkenburg (ZH) komt er in dat geval gunstig uit. De vorm (A4-liggend); de kleurkeuze (deels rose en groen) en foto’s (opgravingsfoto’s en voorwerpen) van de kaft laat immers in een oogopslag zien dat er een bijzonder boek ligt. Het uiterlijk aan de binnenkant bevestigt dit. Veelkleurig en rijk geïllustreerd, rijk in aantal en kwaliteit, kan dit boek voor menig boekenliefhebber niet meer stuk. Of het moet het bezwaar zijn dat het niet past op sommige boekenplanken.

Archeoloog Van Giffen
Inhoudelijk valt het in twee delen uiteen. Het eerste gaat over de opgravingsgeschiedenis van Valkenburg, beschreven per jaartal. Hoewel al een beschrijving van vondsten werd gedaan in 1664 was Valkenburg vooral de plaats van Albert Egges van Giffen, de invloedrijkste archeoloog die Nederland heeft voortgebracht. Het werd zijn thuisbasis. Zijn aandacht ging al een aantal decennia naar de plaats uit voor hij van 1941 tot 1953 zelf het onderzoek leidde. Ook daarna bleef hij aan Valkenburg gehecht. De onderzoeken en gebeurtenissen tijdens de opgraving, worden aan de hand van vele citaten weergegeven. Met name de bezetting had zijn weerslag op de opgraving, maar ook relaties en onderlinge verhoudingen tussen archeologen zorgden voor de nodige spanning. Dit deel is waardevol want zelden wordt deze kant van een archeologisch onderzoek belicht. Zonde, want omstandigheden bepalen mede de kwaliteit en uitkomst van een onderzoek. Bovendien is het interessante geschiedenis op zich. De tijdlijn loopt door tot 2005. Naast de lijn zijn er ook kaderteksten over archeologen en archeologie en een artikel over de aanval op Valkenburg in de Tweede Wereldoorlog.

Fasen van het castellum
Kaderteksten staan er ook in het tweede gedeelte dat gaat het over de Romeinen in Valkenburg. Inleidend wordt de vroegste geschiedenis van Valkenburg en Romeins Nederland beschreven. Daarna komen thematisch verschillende aspecten van het Romeinse leven in Valkenburg aan de orde. Uiteraard is er veel aandacht voor militaire voorwerpen en instellingen aangezien de soldaten letterlijk en figuurlijk hun stempel drukten op de plaats. In de archeologie van het castellum, de legerplaats, zijn zes fasen te onderscheiden. Enkele keren hing een bouwkundige verandering samen met de wisseling van de wacht. Van 39 tot 240 na Christus leefden er immers vele verschillende bewoners in het kamp. In aantal, opdracht en culturele achtergrond verschilden de legereenheden van elkaar. Eerst waren er de Galliërs uit het huidige Zuid-Frankrijk, later kwamen er Thraciërs uit Bulgarije/Noord-Griekenland. Waarom was een handjevol soldaten voldoende om een streek te bezetten en vooral bezet te houden?

Vicus
Met name de militaire superioriteit en efficiënte infrastructuur maakten de Romeinen machtig ten aanzien van de autochtonen. Dit machtsverschil stond echter geen onderling contact tussen soldaten en de plaatselijke bevolking in de weg. Ten zuiden van het kamp ontstond een vicus, een burgerlijke nederzetting. Daar, maar ook binnen het castellum, zijn er  sporen gevonden van het dagelijks leven. Kleding, tafelgerei en spellen, maar ook voorwerpen die verband houden met geloof en dood maken van de Romeinse soldaat zowaar een mens. In dit gedeelte veel aandacht voor de voorwerpen, maar altijd in relatie tot het onderwerp.

Slotstuk is de geschiedenis van Valkenburg na het vertrek van de Romeinen waarbij de nadruk wordt gelegd op de vraag wat te doen met het Romeinse verleden. Het is inderdaad altijd lastig om de geschiedenis in een modern straatbeeld te verbeelden, maar dit boek mag gelden als een monument, een eerbetoon. Daarbij mag er zeker eer uitgaan naar de auteurs Anne de Hingh en Wouter Vos die een boek hebben geschreven dat goed leesbaar en origineel van opzet is.

A.E. de Hingh en W.K Vos, Romeinen in Valkenburg (ZH), de opgravingsgeschiedenis en het archeologische onderzoek van Praetorium Agrippinae (Leiden 2005; herziene druk 2006).

Uitgever: Hazenberg Archeologie Leiden http://www.hazenbergarcheologie.nl/

• Wanneer is het Pasen?
• Spinoza, een hoorcollege
• Dagboek van Jan Terlouw
• Jan Terlouw bij Huiskamer TV Show
• Nederlands verleden in schilderijen