The Birth of the Modern World

bayly miniOver de negentiende eeuw is al veel geschreven. Nieuwste aanwinst is het boek The Birth of the Modern World van C.A. Bayly. Een interessant boek over een ingewikkeld tijdperk.

The Birth of the Modern WorldEen veelzijdig en ingewikkeld tijdperk
C.A. Bayly’s boek The Birth of the Modern World, 1780-1914 gaat over de lange negentiende eeuw: de periode van 1780 tot 1914. Deze eeuw is in de historische literatuur nog altijd een veelbesproken onderwerp. De verhoudingen tussen werelddelen onderling begonnen vaste vorm aan te nemen, waarbij de Europese dominantie steeds sterker werd. Deze ontwikkeling ging samen met een hoop andere ontwikkelingen, zoals de opkomst van het nationalisme en het proces van industrialisatie.

Bayly’s boek is een wereldgeschiedenis; hij behandelt niet alleen Europa, maar ook Azië, Amerika, en de andere continenten. Hij doet dit deels aan de hand van een chronologisch overzicht, deels aan de hand van een aantal thema’s zoals globalisering en industrialisatie. Een dik boek, in het Engels, en wellicht te specifiek voor iemand die zelf geen geschiedenis heeft gestudeerd. Vakliteratuur dus, maar wel goede.

Twee stellingen
Twee stellingen staan centraal in Bayly’s boek. De eerste is dat de Europese/westerse dominantie over de rest van de wereld niet zo absoluut was als vaak wordt gedacht, en ook dat deze dominantie in de negentiende eeuw nog helemaal niet zo zeker was. Bij vrijwel iedere periode en elk thema laat Bayly zien dat gebeurtenissen op lokaal niveau in Europa, het Ottomaanse Rijk en de Oriënt op elkaar leken en met elkaar verband hielden. Hij toont onder andere aan dat het niet alleen Europa was dat begon te industrialiseren, en dat ook in Azië en Noord-Amerika grote commerciële steden opkwamen. Lokale geschiedenissen maken dus deel uit van de grote verhalen van de wereldgeschiedenis. Maatschappijen in alle werelddelen gingen meer op elkaar lijken en namen dingen van elkaar over. Tegelijkertijd werden ze complexer en kregen meer dimensies.

Het tweede punt dat centraal staat in het boek van Bayly is dat de moderne wereld niet uit één of twee revoluties is gegroeid, maar langzaam is ontstaan uit een serie van politieke, economische, sociale en culturele gebeurtenissen en processen. Er is volgens hem niet één ontwikkeling aan te wijzen die als de belangrijkste aansturing voor al het andere gezien kan worden. Politieke conflicten en kolonisatie, processen zoals industrialisatie en urbanisatie, en nieuwe ideologieën en denkbeelden in alle culturen stonden allemaal in verband met elkaar en haakten op elkaar in. Daarom kan een analyse van deze wereld ook niet eenvoudig en rechtlijnig zijn.

Een nieuw perspectief
Bayly oppert een nieuwe invalshoek voor het kijken naar de lange negentiende eeuw. Hij koos voor de middenweg tussen een Europa dat van het begin af aan dominant was en dat de gebeurtenissen over de hele wereld dirigeerde, en een wereld waarin overal toevallig hetzelfde gebeurde en waar geen echt dominant gebied uit voortkwam. Dit is een sterk punt, en hij verantwoordt zich zo voor zijn manier van betogen.

Maar toch ontkomt men er niet aan om zijn betoog af en toe vermoeiend en onduidelijk te vinden, juist doordat hij twee tegengestelde dingen lijkt te stellen. Vaak begint hij een hoofdstuk of onderwerp door te zeggen dat het niet zo was zoals veel historici denken, bijvoorbeeld dat Europa niet de grote katalysator was. Vervolgens voert hij een reeks voorbeelden aan waaruit blijkt dat dit inderdaad niet zo was, maar dat ook in de rest van de wereld processen die wij als kenmerkend zien voor negentiende-eeuws Europa, plaats vonden. Hiermee laat hij het eurocentrisme dat in de meeste studies overheerst succesvol achter zich. Maar later nuanceert hij dit punt dan weer, als hij zegt dat Europa toch wel degelijk dynamischer was dan de rest en uiteindelijk het voortouw nam.
Verder voert hij veel voorbeelden aan als ondersteuning voor zijn theorie. Te veel voorbeelden, soms. Dit alles kan verwarrend werken.

Al met al heeft Bayly een interessant verhaal afgeleverd met enkele verhelderende argumenten. Zijn grote verdienste is dat hij een nieuw licht werpt op de gebeurtenissen in de negentiende eeuw en een nieuwe invalshoek geeft om de wereld te bekijken. Zijn geschiedenis is door het negeren van bepaalde werelddelen misschien geen echte wereldgeschiedenis te noemen, maar hij slaagt er wel in de positie van Europa te nuanceren en neemt in zijn betoog wel juist die delen op die, naast Europa, ook een dynamische ontwikkeling hadden.

The Birth of the Modern World, 1780-1914
C.A. Bayly
(Oxford 2004)
ISBN 9780631236160
568 pagina’s, € 24,99

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Schrijf je in voor TOEN!