Tiergartenstrasse, Berlijn 1933

De Amerikaanse ambassadeur William Dodd en zijn dochter Martha maken het eerste regeringsjaar van de NSDAP van dichtbij mee.

 

De Amerikaanse non-fictieauteur Erik Larson doet verslag van het verblijf van de Dodds in Tiergartenstrasse. De titel verwijst naar de straat in Berlijn waarin het gezin Dodd woonde.

Een nieuwe start

De Amerikaanse historicus William Dodd wil een betrekking waarin hij de tijd heeft om zich aan zijn studie te wijden. Achteraf kun je zeggen dat het aanvaarden van een ambassadeurschap niet de beste keuze was. Althans, niet die van Duitsland in 1933. Als het gezin Dodd arriveert, is het eerste regeringsjaar van Hitler en zijn NASDP in volle gang. Rust is ver te zoeken.

Neutrale blik

De nieuwe ambassadeur wil de regering aanvankelijk met neutrale blik tegemoet treden. De negatieve berichten in de Amerikaanse pers mogen hem niet beletten om de situatie eens goed te observeren. Aanvankelijk doet hij het geweld af als incidenteel. Zijn dochter Martha is zelfs gewoonweg enthousiast over het naziregime. Zij stort zich in het nachtleven en gaat met nazi-kopstukken om. Maar de excessen nemen toe. Langzaam maar zeker zien ze in dat het geweld tegen burgers, de censuur en het alomtegenwoordige Jodenvraagstuk structurele onderdelen zijn van het beleid.

“Dodd bleef de hoop koesteren dat de moorden het Duitse publiek zo woedend zouden maken dat het regime zou vallen, maar de dagen gingen voorbij zonder dat hij zo’n golf van woede kon bekennen.”

Ommekeer

Voor zowel vader als dochter komt de ommekeer die zij maken in hun beschouwing van het naziregime.

“Het is mijn taak hier om me in te zetten voor vrede en betere betrekkingen. Ik zie niet in hoe er ook maar iets te bereiken valt zolang Hitler, Göring en Goebbels de leidinggevende figuren van het land zijn.”

Martha schrijft bij haar afscheid van Berlijn: “Ik had voor de rest van mijn leven genoeg bloed en terreur gezien.”

Memoires

In Tiergartenstrasse volgt Erik Larson de activiteiten van William en Martha Dodd tijdens hun verblijf in Berlijn. Memoires en de correspondentie van Martha en het dagboek van William maken het mogelijk niet alleen activiteiten maar ook tot op zekere hoogte hun gedachten te reconstrueren.

Hij volgt hierbij verschillende verhaallijnen, zoals:

  • het sociale en amoureuze leven van Martha
  • het reilen en zeilen in de Amerikaanse diplomatieke wereld waarin Dodd als buitenstaander met argusogen wordt bekeken
  • de bloeddorstige onmin binnen nazigelederen.

Larson houdt deze lijnen veelal van elkaar gescheiden in 55 verschillende hoofdstukken waarvan sommige niet langer dan één of enkele bladzijden. Doordat hij de draad van het verhaal steeds weer oppakt, valt hij regelmatig in herhaling. Ook de vooruitblik die hij gebruikt als cliffhanger aan het einde van het hoofdstuk, is op den duur een beetje voorspelbaar. Dit komt de doorloop van het verhaal niet per se ten goede. Dat is jammer, want Larson heeft een vlot leesbare schrijfstijl en de vertaling van Aad van der Kooij is prima.

Het onderwerp is uitermate goed gekozen. Larson brengt het gevoel over dat het een kwelling geweest moet zijn voor een weldenkend mens als Dodd om een stelletje idioten aan de macht te zien en te beseffen hoe gevaarlijk die idioten waren. Hij en Martha hadden doorzien waartoe de nazi’s in staat waren. De wereld zou die harde les enkele jaren later leren.

Larson, E.

Tiergartenstrasse, Berlijn, 1933. Een Amerikaanse ambassadeursdochter wordt spion voor de Russische geheime dienst

(Uithoorn 2018)
ISBN 9789045215051, € 24,99, 416 p.
Karakter Uitgevers B.V.

Leon Mijderwijk

Leon Mijderwijk (1975) studeerde voor Leraar Geschiedenis 2e graads aan de HU en deeltijd Geschiedenis aan de Universiteit van Utrecht. Zijn aandacht gaat uit naar de vroege middeleeuwen, in het bijzonder van Engeland. Hij schreef artikelen en recensies voor Westerheem, Archeologie Magazine, So British & Irish, Muntkoerier en Filatelie. Leon is redactiemedewerker van het Detectormagazine en Historiën-redacteur. Hij onderhoudt contact met diverse uitgeverijen, archeologen en historici.

More Posts

Schrijf je in voor TOEN!