Timman’s ontdekking van de hemel

Het nieuwste boek van voormalig topschaker Jan Timman, getiteld 64 + 1, gaat over de beroemde roman De ontdekking van de hemel van Harry Mulisch.  64 + 1 is een zeer persoonlijk en boeiend boek van een van Nederland’s beste schakers ooit.

Timman 1
Het nieuwste boek van voormalig topschaker Jan Timman gaat over de befaamde roman De ontdekking van de hemel van Harry Mulisch.  64 + 1 is een zeer persoonlijk en boeiend boek van Timman. Mulisch en Timman kenden elkaar immers goed wat het geschrift belangwekkender en interessanter maakt dan zo maar een beschouwing van buitenaf door een buitenstaander.

In zijn boekwerk behandelt Timman zeer uiteenlopende zaken als de Etrusken, Stanley en Livingstone, Cicero, het feit dat weinig schakers een rijbewijs hebben, de vriendschap van schaker Jan Hein Donner met Mulisch, het Gilgamesj-epos en oud-premier Dries van Agt etc. Alle verhalen in 64 + 1 hebben betrekking op de roman De ontdekking van de hemel of Mulisch. In elk van Timman’s artikelen weet de schaker interessante zaken te vertellen en verrassende invalshoeken op te diepen over Mulisch beroemde boek en diens esoterisch en intellectuele denkbeelden.

Het idee voor 64 + 1 deed Timman o.a. op via een droom die hij ooit had. Lange tijd heeft de Nederlandse topschaker immers een boek bijgehouden waarin hij al zijn dromen optekende.  Timman vertelde daarover in een interview met Historiën het volgende: ‘Ik vind dat buitengewoon interessant. Soms ga ik dergelijke dromen ook analyseren of er over nadenken. Ik had bijvoorbeeld eens een droom over een roman die Harry Mulisch had geschreven. Dat is interessant omdat dat boek met de titel De Tijd Zelf onafgemaakt is gebleven. Mulisch kwam er op een gegeven punt niet verder mee. In mijn droom werd de roman echter wel afgerond, maar in een soort filmvorm. De gegevens van die film annex roman waren achteraf heel moeilijk te begrijpen zoals dat vaak met dromen gaat. Hij was echter wel enigszins te verklaren. Daar kan ik dan wel iets mee. Het is net als bij een eindspelstudie waar een schaker niet mee verder komt, maar die uiteindelijk toch door iemand wordt afgemaakt. Dat is buitengewoon boeiend.”

Meesterwerk

Mulisch

Harry Mulisch loopt voor de laatste keer het boekenbal in Amsterdam binnen. Foto: 2010, Maurits Vink, Wikipedia.

Over Mulisch roman De ontdekking van de hemel heeft Timman nu dus zelf een boek geschreven. Net als de Ontdekking van de Hemel telt ook 64 + 1 van Timman 65 hoofdstukken. 65 is tevens de leeftijd waarop Mulisch dit meesterwerk schreef. Volgens Timman is in het schaken het getal 65 het veld dat net buiten het bord valt. Een schaakbord heeft immers 64 vlakken en wie daar buiten treedt komt in een onbekend mysterieus gebied waar, net als in De ontdekking van de hemel, diepe waarheden en wijsheden aan bod kunnen komen. In de 65 hoofdstukken die het boek telt, behandelt Timman, die lange tijd de op twee na beste schaker ter wereld was, dan ook talloze verschillende, wijsgerige onderwerpen. De man die in 1993 om de wereldtitel heeft mogen schaken tegen Karpov en de Best of the West werd genoemd omdat alleen de Russen Kasparov en Karpov beter waren, laat met dit boek zien dat hij zeer belezen is en veel meer is dan alleen een monomane schaker.

Donner

Jan Hein Donner

Jan Hein Donner. Foto: 1978 Verhoeff, Bert / Anefo, Wikipedia.

Een belangrijk figuur in het boek van Timman is schaker en schrijver Jan Hein Donner, die zowel met Timman als Mulisch goed bevriend was. Donner schreef drie boeken over zijn vriend Mulisch. De schrijver van De ontdekking van de hemel had eerst grote problemen met deze geschriften. Hij wilde niet graag van zo nabij gevolgd worden. Pas later werd Mulisch daar milder over en begon hij hun relatie te zien als die van de ontdekkingsreiziger Stanley en missionaris Livingstone. Timman ziet die vriendschap echter anders. Volgens hem waren Stanley en Livingstone geen vrienden zoals Donner en Mulisch. Stanley zocht volgens Timman Livingstone slechts in Afrika op om zijn gestrande carrière weer uit het slop te trekken. Donner had andere beweegredenen. Wraakzuchtig joeg Donner immers zijn vriend Mulisch achterna op zoek naar de man die in zo hoog aanzien stond, schrijft Timman. Stanley had daarentegen grote bewondering voor Livingstone en was niet uit op wraak of iets dergelijks. Dat is toch een ander uitgangspunt moeten we vaststellen. Donner en Mulisch waardeerden elkaar uiteindelijk zeer. Uren lang spraken ze met elkaar en creëerden samen een spirituele wisselstroom en kanonnade van ideeën, waarbij vergeleken De Ontdekking van de Hemel maar kinderspel was volgens Timman. Timman schrijft verder dat er altijd een bizarre rolverdeling bestond tussen Mulisch en Donner. Donner vond Mulisch ongeneselijk krankzinnig (wegens diens ziekelijke ordelijkheid)  en Mulisch schreef dat Donner dom was, mede omdat hij ooit enige tijd in Domburg verbleef.

Timman 2

Jan Timman. Foto: 2012, Wikipedia.

Verder bevat Timman’s 64 + 1 interessante hoofdstukken over nog veel meer dat betrekking heeft op onderwerpen en thema’s uit de Ontdekking van de hemel, Mulisch zelf en niet te vergeten Donner en Timman. Zo leren we dat schakers vaak geen rijbewijs bezitten omdat autorijden veel te onrustig is voor denksporters. Fietsen is nog net te doen voor een schaker, maar bij autorijden krijgen ze de neiging om in gedachten te verzinken, waarbij de buitenwereld een onzichtbare factor wordt. Levensgevaarlijk natuurlijk. Druk verkeer is voor de meeste schakers dan ook een schrikbeeld. De grote Bobby Fischer hield wel van autorijden, maar dan erg langzaam. Bij een vaart van dertig kilometer per uur maande hij zijn chauffeur dan ook regelmatig om toch maar vooral langzaam te gaan rijden. Opmerkelijk toch wel voor zo’n grootheid.

In 64 + 1 worden buitengewoon veel verschillende onderwerpen aangeroerd. Te veel om in een recensie te bespreken. Timman heeft het bijvoorbeeld over Mulisch band met Cuba en Castro; de Zuid-Afrikaanse schrijver J.M. Coetzee, Joop den Uyl, Dries van Agt en Hans van Mierlo, maar ook over de filosoof, schrijver en wetenschapper Francis Bacon (‘wetenschap is macht’) en de vraag of deze Brit de echte auteur is achter William Shakespeare en Christopher Marlowe. Of schreef Bacon niet eens zijn eigen boeken zelf? Ook die vraag komt aan bod in 64 + 1. Interessante kost, dat zeker.

Noach en Rudi Dutschke

Andere helden van Timman zoals Dostojevski en Borges komen eveneens ter sprake in zijn boek evenals uiteenlopende onderwerpen als de Ark van Noach, Kafka, de Etrusken en studentenleider Rudi Dutschke. Allemaal buitengewoon boeiend. Het valt echter wel aan te raden om De ontdekking van de hemel van tevoren gelezen te hebben of enige kennis te bezitten van Mulisch’ werk. Dat maakt het lezen van 64 + 1 immers nog een stuk boeiender, interessanter en makkelijker verteerbaar voor de lezer. Anders gaat er wellicht het een en ander verloren voor de lezer en dat zou jammer zijn.

Timman bewijst met dit boek eens te meer zeer erudiet te zijn. Net als Jan Hein Donner is Timman een boeiende auteur. Hij heeft inmiddels plannen om een boek over topschaker Mischa Tal te schrijven en er staat tevens een werk op stapel over verschillende bekende schrijvers. The Best of the West (Timman) kan kortom nog even voort met schrijven. Onderwerpen heeft hij genoeg, zo blijkt uit zijn boeken. Als schaker mocht hij maar op 64 velden acteren, maar als schrijver bespeelt hij nu al 65 vlakken en dat lijkt nog maar het begin. De ontdekking van het universum kan beginnen …

http://www.debezigebij.nl/web/Boek-5/9789023472889_64-1.htm

Titel: 64 + 1
Auteur: Jan Timman
ISBN: 978 90 234 7288 9
Uitgever: De Bezige Bij

Schrijf je in voor TOEN!