Titanic-EXPO in Amsterdam

In Amsterdam is tot en met 11 mei (2014) een tentoonstelling te zien over de Titanic, het onzinkbaar geachte luxe-schip dat in de nacht van 14 op 15 april 1912 toch naar de bodem van de oceaan zonk.

Titanic_3

Titanic. Bron: Wikipedia

Aan de hand van biografieën en authentieke voorwerpen zoals brieven, kledingstukken, flessen, serviesgoed, gratineerschalen, patrijspoorten, geldstukken, en tegels die toentertijd aan bord waren, maakt de toeschouwer in de ‘buik’ van het schip een virtuele reis over de woelige baren op weg naar Amerika. In de Amsterdam Expo wordt op een visueel aantrekkelijke manier aanschouwelijk gemaakt hoe de reis van het grootste passagiersschip ter wereld verliep en tot een desastreus einde kwam.

De bouw van de Titanic duurde 3 jaar en vond plaats in Belfast. Het schip was 269 meter lang, 28 meter breed en woog meer dan 46.000 ton. Er was 6000 ton kolen aan boord en men gebruikte 30 kilo van deze grondstof om 18 meter te varen.  Bij de tewaterlating van de Titanic waren meer dan 100.000 mensen aanwezig, een ongekend hoog aantal. Op 10 april 1912 verliet de Titanic de haven van het Britse Southampton richting Cherbourg (Frankrijk). Het uiteindelijke doel was Amerika (New York), waar men na zeven dagen varen aan hoopte te komen. De Titanic bood plaats aan 2228 passagiers.

Extreme Luxe

De Titanic was niet alleen het allergrootste schip ter wereld, maar ook extreem chic. De inrichting kende verschillende stijlen: o.a. Italiaanse Renaissance, Lodewijk de 14e, Queen Anne, Régence, Georgiaans en de Hollandse Renaissance stijl. Het schip betekende een nieuwe standaard voor luxe reizen.

Er waren drie klassen aan boord. De eerste klas was voor de zeer gefortuneerden. Een ticket hiervoor kostte omgerekend naar de huidige wisselkoers zo’n 42.000 euro. Op de Amsterdam Expo kan men zien hoe luxueus men hier leefde. Prachtig aangeklede vertrekken met schitterende meubelen, duur bestek en dito servies kwam men overal op het schip tegen. De gouden sieraden die de passagiers droegen zijn fraai uitgestald op de tentoonstelling in Amsterdam. Het servies dat men te zien krijgt, is ondanks een verblijf van meer dan 70 jaar onder water nog zo goed in tact dat men er zo van zou willen eten. Op het menu van de eerste klasse stonden zaken als oesters, zalm, jonge eend, biefstuk, foie gras, vanille eclairs en perziken in Chartreuse-gelei. Op de Expo ziet men ook de authentieke karaffen, champagneflessen en kandelaars staan die aan boord waren ten tijde van de ramp.

Titanic 2

Staatsietrap Titanic. Bron: Wikipedia

Voor eerste klas-passagiers was er een Turks bad aanwezig en een schitterende staatsietrap die ook in de Amsterdam Expo mooi visueel wordt uitgebeeld op ware grootte. Bekende families als Guggenheim, Straus en Astor waren aan boord van de Titanic. Lady Lucile Duff-Gordon zei over de luxe op het schip: “Denk je toch eens in, aardbeien in april, en nog wel midden op de oceaan. Het is echt buitengewoon. Je zou denken dat je in het Ritz bent.”

De tweede klasse was iets soberder uitgerust, maar toch nog steeds zeer fraai te noemen. Hier werkte de 27-jarige Nederlandse kok Hennie Bolhuis. Hij overleed aan boord waarna zijn kookboek naar diens familie in Groningen werd teruggestuurd. Het boek is te zien in een vitrine in de Amsterdam Expo.

De derde klasse mag men gerust zeer sober noemen, met simpele houten bedden en weinig aanzienlijke lakens en dekens. Het oogt allemaal wat Spartaans. Op het beddengoed stond groot de naam White Star Line vermeld, de rederij van de Titanic. Veel Europeanen met weinig geld die een nieuw, beter leven gingen zoeken in Amerika bevolkten deze vertrekken.

Flamboyante schipper

CaptianEdwardSmith

Edward J. Smith, kapitein van de Titanic. Bron: Wikipedia

De Kapitein van de Titanic was Edward J. Smith (62), de flamboyante zoon van een pottenbakker. De man was zo bijzonder en onderhoudend dat veel passagiers alleen maar mee wilden als hij de leiding had. Eigenlijk was Smith al met pensioen, maar zijn werkgever, rederij White Star Line, haalde hem over om toch nog met de Titanic naar New York te reizen. Tragisch genoeg had Smith zijn vrouw en dochter beloofd om na deze reis direct met pensioen te gaan. Dit pensioen zou hij echter nooit halen.

Het eerste deel van de ramp-reis ging nog voorspoedig, maar na verloop van tijd werd er wel gewaarschuwd voor ijsbergen ter hoogte van Newfoundland. Dit ondanks dat de barometer mooi weer had voorspeld. Om de ijsbergen te ontwijken had kapitein Smith zijn koers naar het Zuiden verlegd. Deze nieuwe koers was echter nog nooit eerder gevaren wat een zeker risico inhield. Er doemden ook communicatieproblemen op rond de situatie van het schip doordat sommige verontrustende telegraaf-berichten niet goed doorkwamen vanwege het chaotisch hoge aantal berichten dat verstuurd werd van en naar het schip.

De Titanic voer bijna op topsnelheid (21 knopen) toen de ramp zich voltrok. Op een zeker moment zagen de bemanningsleden in het kraaiennest opeens een grote ijsberg opduiken. Het opmerken gebeurde erg laat omdat de mensen op de uitkijk geen verrekijker bij zich hadden. Die was zoekgeraakt waardoor ze te laat alarm konden slaan. Bovendien hadden ze tranende ogen van de koude wat hun zicht beperkte.

Aangezien de Titanic zeer traag kon draaien en wenden, was het al te laat om de steven snel te wenden. Met man en macht werd de vaarrichting nog veranderd, maar toch schampte het schip een gigantische ijsberg die 6 maal groter was dan de Titanic. Er was geen houden meer aan. Vijf van de 16 compartimenten, die bij nood met waterdichte schotten gesloten konden worden, liepen vol, wat er net één te veel bleek te zijn (4 was max.) waardoor het schip gevaarlijk begon over te hellen. Hierdoor werd de boeg van de Titanic te zwaar en zonk de voorkant van het schip snel waardoor het schip uiteindelijk in twee delen brak.

Op de Expo loopt men onder zo’n nagemaakt schot door wat een indrukwekkend gezicht is. Er is ook een kleine ijsbergreplica te zien, die gemaakt is van echt ijs en die de bezoekers mogen aanraken met hun blote handen. Het is bedoeld om de toeschouwers een indruk te geven hoe koud de zee en het weer geweest moeten zijn op de dag van de catastrofe. Die koude bleek van fatale invloed te zijn bij de ramp. De meeste opvarenden verdronken namelijk niet zoals te verwachten viel, maar stierven door onderkoeling. Het koude water (-2 graden Celsius) en het slechte weer waren psychisch en lichamelijk te veel voor de drenkelingen. Uiteindelijk kwamen 1523 mensen van de 2228 opvarenden om het leven.  Zo’n 700 mensen werden gered door het snel opgeroepen schip Carpathia dat in de buurt voer.

Titanic_wreck_bow

Wrak Titanic. Bron: Wikipedia

Wrak

In 1985 werd de Titanic na jarenlang speuren opgespoord door Robert Ballard en Jean-Louis Michel die lid waren van een Frans-Amerikaanse expeditie. Het wrak lag op zo’n 4 kilometer diepte. Veel van het schip was nog in goede staat toen men het vond wat er voor heeft gezorgd dat er momenteel talloze voorwerpen te zien zijn op de Amsterdam Expo.

Oorzaak ramp Titanic

Wat de oorzaak van de ramp met de Titanic nu precies is geweest, zal wellicht nooit helemaal duidelijk worden, maar de Amsterdam Expo doet een verdienstelijke poging het mysterie op te helderen. Volgens een boeiende video aan het einde van de tentoonstelling moet de toedracht van de ramp gezocht worden in tal van oorzaken. Volgens kapitein Brian Penoyer (onderzoeker naar scheepsongelukken en commandant bij de Amerikaanse kustwacht) was het een combinatie van factoren. Hij wijt de ramp niet in de eerste plaats aan persoonlijke fouten of commerciële druk etc. Het slechte weer, de late ontdekking van de ijsberg, het sluiten van de waterschotten (compartimenten), de hoge snelheid en de verwarrende communicatie speelden allemaal een rol plus het feit dat het schip onzinkbaar werd geacht en daardoor maar weinig reddingssloepen mee kreeg. Maar de wellicht belangrijkste toedracht ligt volgens Penoyer in de matige kwaliteit van de gebruikte klinknagels.

Volgens Penoyer had de Titanic eigenlijk maar oppervlakkige schade opgelopen door de botsing met de ijsberg. De romp had geen scheur van 90 meter opgelopen zoals vaak beweerd is. De oorzaak moet eerder gezocht worden in ondeugdelijk materiaal. Er werden 3 miljoen klinknagels gebruikt voor de Titanic. Door een slechte kwaliteit van een deel van deze klinknagels was de romp niet zo stevig als gewenst en lieten verschillende klinknagels bij de botsing met de ijsschots los, waardoor het water naar binnen begon te stromen. De meeste klinknagels waren wel van hoog kwalitatief staal en machinaal aangebracht, maar een aanzienlijk aantal was dat niet. Bij de gedeeltes van het schip waar men niet makkelijk bij kon, had men namelijk handmatig klinknagels van ijzer aangebracht. Om ze sterker te maken was het ijzer met slak gemengd wat echter in de verkeerde verhouding was gebeurd. (Slak is een bijproduct van ijzerertswinning). Te veel slak maakt ze jammerlijk genoeg juist zwakker i.p.v. sterker waardoor ze braken en de platen van de boeg sneller loslieten. Hierdoor maakte de Titanic water en zonk uiteindelijk.

Orkest

Terwijl het gigantische schip dreigde te vergaan, bleef eigenaardig genoeg een op de Titanic aanwezig orkest gewoon doorspelen. Dit tafereel is altijd zeer tot de verbeelding blijven spreken en komt in menig speelfilm ter sprake. De anekdote die bestaat over Benjamin Guggenheim mag er ook wezen. Hij zei tijdens de ondergang van de Titanic: “we zijn op ons Paasbest gekleed en klaar om onder te gaan als gentlemen.”

Er vonden helaas ook wat minder heroïsche daden plaats aan boord. Tijdens de ondergang vulden de pursers naar verluidt hun zakken met geld en juwelen uit de kluis van de passagiers. Die hadden ze toch niet meer nodig was de veronderstelling.

Kapitein Smith bleek wel heldhaftig te zijn en bleef tot zijn dood aan boord en zonk samen met zijn schip naar de bodem van de zee. Anderen waren minstens even dapper. Veel vrouwen die wel van boord mochten richting reddingssloep deden dat niet vanwege de liefde voor hun man. Isidor Straus en zijn vrouw Ida waren een zeer hecht koppel en besloten ook samen aan boord te blijven. “We hebben jaren samen geleefd. Waar jij gaat, ga ik ook” zeiden ze tegen elkaar. Over moed gesproken.

De laatste overlevende van de Titanic stierf op 31 mei 2009 op 97-jarige leeftijd. Milvina Dean was 2 maanden oud toen de ramp zich voltrok. Dean ’s moeder en broer bleven eveneens in leven, maar haar vader kwam om tijdens de ramp. Op de Expo ziet men interessante foto’s en voorwerpen van Dean.

Titanic_iceberg

De ijsberg die de Titanic tot zinken bracht. Bron: Wikipedia

Costa Concordia

Sinds het begin van de 19e eeuw had de mensheid altijd veel vertrouwen gesteld in techniek en ontwikkeling. De ramp met de Titanic betekende dat aan dit vertrouwen voorlopig een einde kwam. Men realiseerde zich dat techniek niet zaligmakend was en ook tot grote risico’s kon leiden. Ondanks het feit dat de Titanic als één van de eerste schepen het toen technologisch nieuwe SOS signaal had uitgezonden, was de reis toch een catastrofe geworden. De ramp met de Costa Concordia in Italië laat zien dat zelfs tegenwoordig een grote scheepsramp nog steeds niet helemaal te voorkomen is. Hoewel de Costa Concordia (3700 passagiers) veel groter was dan de Titanic, vielen er wel veel minder slachtoffers: 32. Erg genoeg natuurlijk, maar geen vergelijk met de Titanic. Hoe het ook zij, de zee valt ook met moderne techniek niet te temmen. De natuur blijft ruw, chaotisch, ontembaar en onvoorspelbaar. Onderschat haar nooit …

De expositie over de Titanic duurt nog tot 11 mei 2014

Voor meer informatie zie: http://www.amsterdamexpo.nl

Schrijf je in voor TOEN!