V.O.C.-kaarten in kaart!

Volgend jaar februari opent het Nationaal Archief (NA) een tentoonstelling over de Verenigde Oost-Indische Compagnie (V.O.C.). In deze expo zullen meer dan vijftig V.O.C.-kaarten te zien zijn. De V.O.C. gebruikte kaarten om de wereldzeeën te bevaren, nieuwe gebieden te ontdekken om te onderzoeken of er wat te handelen (lees halen) viel. De kaarten gaven grenzen aan, met andere bewoners of met andere kolonisators, zoals Engelsen, Spanjaarden, Fransen en Portugezen. In de Maand van de Geschiedenis past een uniek project van het NA: het georefereren van V.O.C.-kaarten. De huidige wereld op oude werkelijkheid gepast.

Digitaliseren

In feite is het niet meer dan een spannend digitaliseringsproject. Voor de tentoonstelling, volgend jaar worden oude V.O.C.-kaarten ingescand. De scans kunnen door het publiek bekeken worden. Van sommige kaarten weten we niet precies welke landen ze weergeven, van andere kaarten wel. De kaarten werden door de V.O.C. gemaakt en gebruikt. Kloppen de kusten en grenzen die op de kaarten staan? Zouden we de plaatsen nog kunnen vinden? Sommige steden (bijvoorbeeld Kaapstad) zijn heel gemakkelijk op te zoeken, maar van andere oorden, of delen ervan is dat wat moeilijker. Het is de wens van het NA om oude kaarten beter vindbaar te maken, en als het ware over de huidige kaarten heen te kunnen leggen. Digitaliseren is monnikenwerk, en daarom vraagt het NA iedereen die kan en wil om te helpen.

Leuke klus

Nl-haNA_2-21-271_839

Kaert der Bovelanden of der Prianger landen in ’t Jaar 1778 (NL-haNA_2.21.271_839)

Op de webstek van het NA staat een oproep. Iedereen die kaarten mooi vindt, die nieuwsgierig is naar het reilen en zeilen van de V.O.C. of mensen die het leuk vinden om met geografische gegevens en geschiedenis bezig te zijn, mag meedoen. Wat is er nou leuker dan bij te dragen aan een prachtige tentoonstelling van ons nationale geheugen. Bovendien is het een groot experiment; welke gegevens komen er op tafel? Komen er nieuwe feiten aan het licht? Krijgen kaarten met onbekende locaties eindelijk een plek op de wereldkaart?

Eenvoudig

Het is heel eenvoudig. Het georefereren houdt in dat er opvallende punten, steden, plekken op de oude kaart (waarvan een scan te zien is) vergeleken moeten worden op een moderne kaart (voor zover te zien gaat het hier om een ‘Open StreetMap’. De overeenkomstige punten of plekken worden ‘vastgepind’ en aan elkaar gekoppeld, waardoor de kaarten op elkaar kunnen worden gelegd (de oude kaart over de nieuwe). Zie hier de locatie is bepaald.

Aan de slag

In de handleiding op www.gahetna.nl lijkt het allemaal heel eenvoudig. Het maakt niet uit hoeveel kaarten iemand wil koppelen, eentje mag, honderd ook. Dat is aardig; voor ieder wat wils. Laat je niet afschrikken door het eerste voorbeeld, maar zoek een kaart uit en ga aan de slag, zou ik zeggen. Even door het jargon bijten. De tiende stap is niet helemaal duidelijk. Zou iedereen weten wat ‘clippen’ is, en is het zinvol dat hier te noemen. Om eerlijk te zijn weet ik niet wat bij stap tien bedoeld wordt met het ‘volledige document’. Gewoon proberen maar. De kaart die ik voor mijn neus krijg, vind ik moeilijk te lokaliseren, en grijp terug naar google, wikipedia en een obscure website, waarop oude en nieuwe geografische namen te vinden zijn. Uiteindelijk vind ik een plekje ten noordwesten van Sri Lanka dat ook op de oude kaart weergegeven zou kunnen zijn.

Nationaal geheugen gekoppeld

De Geograaf van Vermeer (1669) te zien in Stedelijk Museum Frankfurt

De Geograaf van Vermeer (1669) te zien in Stedelijk Museum Frankfurt

Na wat oefenen en zuchten krijg ik er echt heel veel lol en voldoening van. Pas op want het lijkt verslavend, maar dat is altijd beter dan een sigaret opsteken. Los van dit verslavende ongemak, is het een belangrijk project. Niet alleen is het leuk om te doen maar het is een belangrijke bijdragen aan de algemene kennis over de kaarten van de V.O.C.-kaarten. De kaarten die vroeger bij het bedrijf hoorden. Dat is allang niet meer. De kaarten horen bij ons nationale geheugen, en dat is van en voor iedereen. Dankzij de nieuwe technieken kunnen ze nu worden gekoppeld door iedereen.

Historiën Twitter
Schrijf je in voor TOEN!