1989 : de val van het Oostblok

In 1989 viel de Berlijnse Muur en luidde dit het definitieve einde van het oostblok in. De ene na de andere Sovjet-satelliet staat opende haar grenzen. Een overzicht van de historische gebeurtenissen die eraan vooraf gingen en die volgden.

De val van de Muur in Berlijn. Bron: Wikipedia.org

De val van de Muur in Berlijn. Bron: Wikipedia.org

Overzicht

Begin 1989 – In Polen worden voor het eerst vrije verkiezingen georganiseerd waarbij een regering ontstaat met een communistische minderheid.

mei 1989 – Als gevolg van de een jaar daarvoor ingezette politieke hervormingen en het ontstaan van oppositie partijen in Hongarije, opent deze de grens met Oostenrijk en haalt alle wachttorens en versperringen weg langs deze grens.

juli 1989 – Veel Oost-Duitsers, die hun vakantie in Hongarije en Tsjechoslowakije doorbrachten, besluiten na de zomer niet terug te keren naar de DDR en vragen politiek asiel aan bij de West-Duitse ambassade in deze landen. Dit gebeurt ook bij de West-Duitse ambassade in Oost-Berlijn

augustus – De West-Duitse ambassades in de DDR, Hongarije en Tsjechoslowakije moeten hun deuren sluiten omdat deze vol zitten met DDR-burgers die politiek asiel hebben gevraagd. Sommige vluchtelingen zien kans om de grens tussen Hongarije en Oostenrijk over te vluchten.

10-11 september – Om middernacht geeft Hongarije vrije doortocht aan alle DDR-burgers die via Oostenrijk willen door reizen naar het westen. Binnen een maand hebben ruim 25.000 Oost-Duitsers hier al gebruik van gemaakt.

30 september – De vluchtelingen die vastzitten in Tsjechoslowakije en Polen krijgen de mogelijkheid om via een speciaal ingzette Oost-Duitse trein, via het grondgebied van de DDR, naar West-Duitsland te reizen. Er vertrekken meer dan 6000 mensen via deze mogelijkheid.

6 oktober – Ondanks de leegloop van de DDR gaan de vieringen naar aanleiding van het veertig jarig bestaan van de Oost-Duitse heilstaat gewoon door. De Sovjetleider Gorbatsjov is hier bij van de partij en roept Hoenecker op om hervormingen door te voeren. In de straten van Berlijn wordt de Sovjetleider door grote menigten aangeroepen.

7 en 8 oktober  – demonstreren tienduizenden DDR-burgers voor een democratische vernieuwing van het socialisme. In Berlijn vindt de menigte hardoptredende VoPo’s (Volks Polizei) op hun pad.

9 oktober  – In Leipzig een massale demonstratie plaats waar meer dan 70000 mensen aan mee doen. De DDR-regering zit met de handen in het haar vooral omdat de Sovjet Unie aangeeft niet militair in te willen grijpen. Deze demonstraties vinden vanaf nu op elke maandag plaats.

18 oktober – Honecker treedt terug als staatsleider. Egon Krenz neemt het roer van hem over.

23 oktober – Op de maandagdemonstratie van 23 oktober lopen 300000 mensen door de straten van Leipzig waarbij de leus ‘Wir sind das Volk’ wordt geroepen.

4 november – In Oost-Berlijn zijn meer dan een miljoen demonstranten op de been die hervormingen en vrije verkiezingen eisen.

7 november  – De Oost-Duitse regering treedt af.

9 november – Tijdens een persconferentie deelt minister van communicatie Günther Schabowski mee dat DDR-burgers voortaan zonder visum naar het westen kunnen reizen. Op de vraag van een Italiaanse journalist per wanneer dit mogelijk is antwoordde Schabowskie dat et naar zijn weten vanaf dat moment mogelijk was. Vrijwel direct na deze persconferentie bewegen velen zich naar de grensposten tussen Oost- en West-Berlijn waar zij tot hun grote verbazing door mochten lopen. De Muur was gevallen.

28 november – Bondskanselier Kohl lanceert een 10-punten plan om de deling ongedaan te maken tussen de DDR en BRD. Er zijn echter ook andere geluiden te horen: intellectuelen en kunstenaars uit de DDR pleiten voor het bestaan van een zelfstandige DDR naast de BRD.

1 december – De SED (de staatspartij) is niet meer de belangrijkste macht in de DDR. Er worden procesen aangespannen tegen voormalige SED leiders waaronder Hoenecker.

2 december – Tijdens een topontmoeting tussen de Verenigde Staten en Gorbatsjov wijst deze laatste een vereniging van de twee Duitslanden resoluut af.

11 december – Ondanks de val van de Muur gaan de maandagprotesten door. Tijdens deze demonstratie zijn de leuzen iets veranderd: ‘Deutschland Vaterland’ in plaats van ‘Wir sind das Volk’.

16 december – De SED verandert haar naam in de PDS (Partei des Demokratischen Sozialismus)

19 december – De regeringsleiders van de DDR en de BRD komen tot een akkoord over de vereniging van de twee Duitslanden.

22 december – De Brandenburger Tor in Berlijn wordt geopend.

24 december – De DDR is nu ook zonder visum toegankelijk voor burgers uit de BRD

15 januari 1990 – Het hoofdkwartier van de Stasi wordt bestormd.

30 januari – Gorbatsjov stemt alsnog in met de Duitse hereniging.

1 februari – De Oost-Duitse leider Modrow stelt voor om het herenigde Duitsland een neutrale status te geven en van berlijn de hoofdstad te maken.

13 februari – Kohl en Modrow besluiten over de instelling van één munteenheid voor beide Duitslanden. De Ost-Mark wordt vervangen door de West-Mark.

14 februari – Het ‘Twee plus Vier’ plan is een feit. De vier landen die na de tweede Wereldoorlog verantwoordelijk waren voor de bezetting van Duitsland (Engeland, Frankrijk, de Verenigde Staten en de Sovjet Unie) en de twee Duitslanden (DDR en BRD) komen tot overeenstemming.

20 februari – Een nieuwe kieswet in de DDR maakt vrije verkiezingen mogelijk.

12 april – Lothar de Maizière (CDU) wordt door de Volkskammer tot nieuwe minister-president van de DDR gekozen.

18 mei – De eerste grote stap op weg naar hereniging wordt genomen met het instellen van een monetaire unie.

15-16 juni – Sovjetleider Gorbatsjov stemt toe met de soevereniteit van het herenigde Duitsland. Dit houdt onder andere in dat Duitsland haar eigen politieke koers mag volgen en ook zelf beslist of het wel of niet tot een bondgenootschap wil treden. Gorbatsjov had tot dan toe geëist dat het herenigde Duitsland zich terug zou trekken uit de NAVO.

21-22 juni – De Oder-Neisse grens met Polen wordt door beide Duitslanden erkend als de definitieve oostgrens.

1 juli – De D-Mark wordt in de DDR als betaalmiddel ingevoerd.

16 juli – Het herenigde Duitsland zal lid worden van de NAVO.

23 augustus – In De Volkskammer wordt besloten dat de DDR opzal gaan in de BRD.

31 augustus – Het Duits-Duitse herenigingsverdrag wordt getekend.

2 oktober – De vier bezettingsmachten heffen de status van bezet gebied voor Berlijn op en zullen zich hierna terug trekken uit de stad.

3 oktober – De Duitse eenheid is een feit.

Bronnen:
– Bas Kromhout, ‘Vijftien jaar na 1989. Berlijn en Bin laden vieren feest’ in Historisch Nieuwsblad (februari 2004).
– Bern Lindner, Die demokratische Revolution in der DDR 1989/90 (bonn 1998).
– Gerhart Maier, Die Wende in der DDR. (Bonn 1991).

 

1 Reactie op 1989 : de val van het Oostblok

  • Hans Wesselius schreef:

    Heel mooi overzicht, Philip.
    Zelf heb ik in die tijd een paar kerstgedichten geschreven. Die vormen (voor mij) een herinnering aan deze bijzondere gebeurtenis(sen). Ik heb deze vandaag geplaatst op Yoors.
    De link: yoo.rs/flying.eagle/blog/de-berlijnse-muur-ging-28-jaar-geleden-omver-1510223449.html

Geef een reactie

Schrijf je in voor TOEN!