Vieze affiches

Op 28 april werd door Ed van Thijn een bijzondere tentoonstelling geopend: DE PROPAGANDA-OORLOG. Te zien zijn oorlogaffiches uit 1940-1945, in de hal van Stadsarchief en Athenaeumbibliotheek te Deventer. 

Het bijzondere van de tentoonstelling is, dat alle kanten belicht worden: de nazi-propaganda en de reacties van het verzet daarop en hoe de bezetter daar weer op reageerde.

A-nul

De enige manier om het publiek te bereiken was door middel van aanplakbiljetten. Televisie bestond nog niet, een radio had nog niet iedereen en lang niet iedereen ging naar de bioscoop. Enorm groot schreeuwen de pro-Duitse teksten de toeschouwer toe. In schril contrast liggen daarnaast de verzetsdrukwerken. Piepklein, op vies, oud, slecht papier, kleurloos. Het verzet kon nou eenmaal niet groot uitpakken. Wie in het bezit was van ook maar een illegaal snippertje, werd zonder proces neergeschoten.

Ingewikkeldheden

Bij de tentoonstelling hoort ook een boek met dezelfde titel:  ‘De Propaganda-oorlog’. Hier wordt ingegaan op de Duitse propaganda-machine. In Nederland werd de propaganda heel nauwkeurig opgezet. De bezetter hoopte dat de Nederlanders op deze manier wel zou ombuigen naar het Nationaalsocialisme. Het broedervolk zou Hitler omarmen.

De Duitsers gingen grondig te werk, bij de opzet van hun propaganda. Van bureaucratie hielden ze ook,  de Duitsers. De organisatie van de verschillende instanties die zich bezig hielden met propaganda, was daarom nogal ingewikkeld.

Kleine soap

Wie de geschiedenis goed bestudeert over de verschillende organisaties, de collaborateurs, de NSB ‘ers lacht smakelijk. De leiders van de NSB en andere instellingen die actief samenwerkten met de bezetters konden elkaar niet uitstaan. Kennelijk ging het heulen met de bezetter gepaard met twistzieke karakters. Rost van Tonningen, Mussert, Carel Piek, iedereen had ruzie met iedereen.

Perverse seksuele voorkeuren

De ruzies zorgden voor grote hilariteit bij de Nederlandse bevolking. Bijna niemand nam de NSB-leider Mussert serieus. Niet omdat hij totaal geen uitstraling had, maar vanwege zijn perverse seksuele voorkeuren. Hierover valt uitgebreid te lezen in het boek ‘Propaganda-oorlog’,  te koop aan de balie van Stadsarchief en Athenaeumbibliotheek.

Kleine ondermijningen

Hilariteit en perversiteit dus, bij de collaborerende NSB-leiders. Het lijkt wel of de kleine vouwblaadjes van het verzet niet opkonden tegen de enorm grote lappen tekst waarmee de Duitse bezetter het Nederlanse volk om de oren sloeg. Maar juist ieder papiersnippertje, met een klein w-tje (van Wilhelmina) gaf hoop, schepte moed. Achteraf is gebleken dat de illegale en clandestiene drukwerken -hoe klein ook- wel degelijk een ondermijnend effect hadden op de Duitse propaganda. De Duitsers waren zich dat bewust. Ze bestreden de anti-propaganda grondig en wreed. Het is bekend dat er mensen zijn doodgeschoten die aanstalten maakten om een pamflet van de grond op te pakken.

Kippenvel

Ed van Thijn kreeg kippenvel van narigheid, toen hij de affiches zag. Hij is  waarschijnlijk niet de enige, want de beeldtaal, de boodschap, het kleurgebruik is agressief en kwaadaardig. Gelukkig eindigt de tentoonstelling met de bevrijding. We kunnen ons afvragen in hoeverre propaganda van nu ons in haar greep heeft. Altijd goed om daar bij stil te staan. Het gaat slinkser dan we denken… ook iets om kippenvel van te krijgen.

Wanneer?

De tentoonstelling ‘De Propaganda-oorlog’ duurt tot en met 31 augustus 2009. In de hal van Stadsarchief en Athenaeumbibliotheek te Deventer. Het gelijnamige boek is daar ook te koop.

Bezoekadres: zie www.sabinfo.nl

Besteladres voor het boek: info.sab@sabdeventer.nl of a.m.f.hurenkamp@saxion.nl

Meer lezen over de opening door Ed van Thijn? Bekijk www.opavontuurmetgeschiedenis.web-log.nl. Veel plezier!

Meer artikelen door Ester Smit:

• Het Twentoldrama
• Het spookmeer Beulakerwiede
• Han Hollander: sportverslaggever
• De geschiedenis van de VVD
• Knallende kastelen: Huis te Woude