Vorsten verbleven op het Valkhof in Nijmegen

Karel de Grote (± 742 – 814) laat de Valkhofburcht in Numaga, ofwel Nijmegen, in de achtste eeuw bouwen. Hij was de eerste vorst die het Valkhof bezocht. Hij verbleef er in 777, 804, 806 en 808. Daarna volgden vele vorsten. Een overzicht.

Vorst en Valkhof: Karel de Grote

Basilique-cathédrale Notre-Dame de l’Annonciation de Moulins; vitrail de Sainte Catherine, dit vitrail des ducs, fin du 15ème siècle. Détail:Charlemagne. Bron: wikimedia commons.

Waarom liet Karel de Grote in Nijmegen een burcht bouwen? Bij gebrek aan een staatsapparaat, ambtenarenkorps, een staand leger en parlement waren de Karolingische koningen en hun opvolgers gedwongen om rond te reizen. Dat was de enige manier voor een koning als Karel de Grote om zijn gezag te handhaven of bepaalde bestuurlijke maatregelen te nemen. Daarom had hij verspreid over zijn rijk vele koninklijke paleizen, ofwel paltsen. Het Valkhof was er één van. Van de burcht uit de tijd van Karel is echter niets over. Het enige restant van de tijd vóór de ingrijpende verbouwingen van keizer Frederik Brabarossa in 1155 is de achthoekige Nicolaaskapel, die waarschijnlijk rond 1050 gebouwd is. Deze is overigens genoemd naar de heilige Nicolaas van Myra (rond 280-342 of 352). Deze heilige kennen we tegenwoordig beter als Sinterklaas.

Erfenis van Karel de Grote

De nazaten en erfgenamen van Karel de Grote bleven het Valkhof bezoeken tot de burcht in de winter van 880-881 door Noormannen in vuur en vlam gezet werd. Pas in 891 bezocht keizer Arnulf (845-899) het Valkhof weer toen het enigszins hersteld was. In 949 bezocht Otto I de Grote (912-973), toen nog koning van het Heilige Roomse Rijk, het kasteel. Iets minder dan een halve eeuw hierna stierf de echtgenote van keizer Otto II (955-983), de Byzantijnse prinses Theophanu (960-991), binnen de muren van het Valkhof. In 1047 ging de palts tijdens een conflict dat Boudewijn V (1013-1067), graaf van Vlaanderen en Godfried (999-1069), hertog van Lotharingen, hadden met de keizer wederom grotendeels in vlammen op. Daarna vereerden keizers Hendrik V (1081-1125), in 1125, en Koenraad III (1093-1152) in 1147 en 1151 het Valkhof met hun bezoeken. Keizer Frederik Barbarossa (1122-1190) besloot in 1155 de burcht te herbouwen. De verzameling gebouwen die toen ontstond is in essentie blijven staan tot 1797. De middeleeuwse keizer die het Valkhof het vaakst bezocht was Lodewijk de Vrome (778-840), de zoon van Karel de Grote. In zijn regeerperiode tussen 814-840 verbleef hij 9 keer in het kasteel.

Nicolaaskapel op het Valkhof. Bron: wikipedia.

Valkhof onder de graven van Gelre

Het tijdperk van de keizers op het Valkhof eindigde toen de palts en alle daaraan verbonden goederen via verpanding in bezit van de graven van Gelre kwam. Het werd één van de kastelen van de graaf van Gelre. De burggraaf, de vertegenwoordiger van de graaf, nam er zijn intrek. Ondanks dat het tijdperk van de keizers voorbij was op het Valkhof, kwam er toch nog een keizer op bezoek. In 1546 bezocht Karel V, die sinds 1543 ook hertog van Gelre was, de burcht. Zijn zoon Filips kwam in 1549 langs.

Hierna braken jaren van achteruitgang en verval aan voor het Valkhof. In de Tachtigjarige oorlog werd het complex regelmatig als kazerne voor soldaten gebruikt. Zo waren de troepen van de Spaanse hertog van Alva in 1572-1573 te gast. Zij richtten de nodige vernielingen aan. Verder werden de gebouwen op het Valkhof sinds de zestiende eeuw steeds meer als open steengroeve gebruikt. Deze gewoonte kende een dieptepunt met de sloop tijdens de jaren 1796 en 1797.

Oranje op het Valkhof

Voor het zover was zou stadhouder Willem V (1748-1806) in 1786 en 1787 het Valkhof nog gebruiken als winterse residentie. Waarom koos hij er voor om het gerieflijke slot ’t Loo, al was het maar voor de wintermaanden, te verlaten en met zijn gezin het toen al erg bouwvallige Valkhof te betrekken? De redenen waren op de eerste plaats politiek. Nijmegen ligt namelijk niet ver van de Gelderse steden Hattem en Elburg af. Deze twee steden hadden geweigerd om het plakkaat van de Staten van Gelderland af te kondigen, inzake het recht van petitie voor de inwoners van dat gewest. De Staten van Gelderland hadden de stadhouder op 31 augustus 1786 toestemming gegeven om met militaire kracht tegen deze ongehoorzaamheid op te treden. Vanuit het Valkhof kon hij zich bezig houden met deze taak. Om het verblijf van Willem V en zijn gezin, waaronder de latere koning Willem I, draagbaar te maken werd de burcht wel enigszins opgeknapt. Uiteindelijk hielden zij van november 1786 tot september 1787 op het Valkhof hof.

Bronnen

Dongelmans, M.J.M., De Oranjes en het Valkhof 1786-1787 (Nijmegen 1980)
Kuys, J., Bots, H. (red.), Nijmegen. Geschiedenis van de oudste stad van Nederland (3dln, Wormer, 2005) dl. 2
Wikipedia

Tim Wachelder

Tim Wachelder studeerde geschiedenis aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Tijdens zijn studie specialiseerde hij zich in Europese Expansiegeschiedenis. Behalve over koloniale geschiedenis schrijft hij ook over militaire, culturele en Nijmeegse geschiedenis. Sinds 2007 is hij webredacteur bij Historiën.

More Posts

Schrijf je in voor TOEN!