Vrijen met God

Een huwelijksbed wordt altijd opgeschud door ruzies en beklag. Je rust er slecht in!…

lilith

Lilith, verbeelding van de samengang van erotiek en religie. Bron: wikipedia

“Een huwelijksbed wordt altijd opgeschud door ruzies en beklag. Je rust er slecht in! Een vrouw kan schuldbewust haar wangedrag in zuchten hullen en juist dan haar man feller aanvallen dan een tijgerin die naar haar welpen speurt: zij haat zijn vriendjes, klaagt over ’n niet bestaande bedvriendin onder een tranenstroom die steeds gewapend paraat is en naar haar commando’s uitziet en uitbreekt als het haar behaagt.”

Is dit de tekst van een cabaretier die in zijn voorstelling de relatie tussen mannen en vrouwen eens haarscherp beschrijft? Ja, zoiets. Maar het is wel een oude satiricus, namelijk de Romeinse dichter Juvenalis (ca. 60-ca. 137). Hij gaat tekeer tegen het huwelijk en zeker tegen de hypocrisie die er is ten aanzien van de huwelijkstrouw. Een hypocriete houding van zowel man als vrouw, want Juvenalis vervolgt zijn verhaal:

“En jij, stuk worm, voelt je gevleid, je ziet haar tranen als hartsverdriet en droogt ze met je lippen. Maar o, wat zou je van de briefjes schrikken, als dit jaloerse vrouwtjes brievenlaatje ontsloten werd! En als ze wordt betrapt in de armen van wie ook meester of knecht, zou Quintilianus* zelfs geen commentaar durven bedenken. Maar zij wel. Zij zegt: ‘Hadden wij niet een afspraak dat jij doen mag wat je maar wilt, en ik van mijn kant ook?’”
*Quintilianus is een befaamde Romeinse retoricus.

De auteur Jacob Slavenburg gebruikt het citaat van Juvenalis in het boek Vrijen met God, Over ‘heilige bruiloften’, erotiek & religie. Zoals de titel al verraadt staat niet de relatie tussen man en vrouw centraal, maar die van de mens en God. Juvenalis’ satire past in een ontwikkeling. De Romeinen hebben op veel gebieden gebruiken en ideeën overgenomen van de Grieken. Maar het was geen ondoordacht kopieergedrag. De Romeinen hebben een iets lossere verhouding ten aanzien van hun goden dan dat de Grieken hadden. Seks is daarvan een uitingsvorm. In de Romeinse tijd wordt seksualiteit steeds meer ontdaan van een religieuze betekenis. Het blijkt een keerpunt.

Seksuele onthouding

De Romeinen hebben in ieder geval nog plezier in seks. De christenen verspreiden in de Vroege Middeleeuwen de moraal waarbij seksuele onthouding de norm, of in ieder geval een heilig streven is. Er ontstaat, wat Slavenburg een maagdelijksheidmanie noemt. Kluizenaars schrijven over hun strijd om verleidingen te weerstaan. Zij vechten:

“Tegen de demon van de ontucht, in de gedaante van een naakte, zich heupwiegend voortbewegende vrouw wier hele lichaam zinnelijk genot uitstraalt.”

vrijen met godIn later eeuwen slaat het door naar “de angst voor de vrouw en het vrouwelijke”, met de heksenwaan als dieptepunt. Verreweg het grootste gedeelte van Vrijen met God gaat over de tijd voor de onthouding zegeviert: over de oude beschavingen, waarin de vrouw juist werd gezien in haar scheppende rol; waarin de Moedergodin als het begin van het leven werd gezien. In de religie vormde de eenwording tussen man en vrouw juist een belangrijk aspect. Er vond een hieros gamos, een heilige bruiloft plaats. Een mystieke versmelting tussen mens en god: spiritueel, maar zeker ook fysiek. Erotiek ligt als een sluier over de religie. Zoals bekend uit de mythologie zagen de goden een seksueel verzetje met een mens wel zitten. Met een reeks halfgoden en onsterfelijke helden (zoals Heracles en Perseus) tot gevolg. In rituelen mocht de mens het scheppingsproces voortzetten.

Relatie religie en erotiek

De relatie tussen religie en erotiek is een boeiend onderwerp. De down-to-earth-schrijfstijl van Jacob Slavenburg past er prima bij. De gekozen citaten zijn soms zeer beeldend (zoals die van Juvenalis), soms vooral lang. Ik heb er de voorkeur aan gegeven vooral te grasduinen in het boek omdat de structuur me enigszins ontging. Dat bleek geen verkeerde keuze want je komt veel interessants tegen. Alleen in het hoofdstuk over mystieke gezelschappen (hoofdstuk 7, Seks op weg naar God) raakte ik de draad kwijt. Dit is juist Slavenburgs kennisgebied, maar kon mij desondanks niet boeien. Iedere lezer zal voor zichzelf moeten beslissen of het smaakvol is dat er een Voorspel en een Naspel in het boek zit.

Er is gekozen voor een (deels kleuren-) fotokatern. Ook al is de kwaliteit van de illustraties hierdoor mogelijk beter, het directe samenspel tussen tekst en afbeeldingen had de voorkeur verdiend. Ook de noten staan achteraan en omdat meermaals uitleg daar is opgenomen in plaats van in de lopende tekst, zit je nog weleens te bladeren. Ondanks de bezwaren is Vrijen met God zeker geschikt om kennis te maken met dit onderwerp. Voor verder onderzoek: let op je zoekwoorden bij Google! De bronnen- en literatuurlijst is een veiliger weg voor vervolgstudie.

Jacob Slavenburg
Vrijen met God, Over ‘heilige bruiloften’, erotiek & religie
(Zutphen 2015)
ISBN 978-90-5730-485-9, € 19,95

268 pag, met bronnen- en literatuurlijst.

www.walburgpers.nl

Leon Mijderwijk

Leon Mijderwijk (1975) studeerde voor Leraar Geschiedenis 2e graads aan de HU en deeltijd Geschiedenis aan de Universiteit van Utrecht. Zijn aandacht gaat uit naar de vroege middeleeuwen, in het bijzonder van Engeland. Hij schreef artikelen en recensies voor Westerheem, Archeologie Magazine, So British & Irish, Muntkoerier en Filatelie. Leon is redactiemedewerker van het Detectormagazine en Historiën-redacteur. Hij onderhoudt contact met diverse uitgeverijen, archeologen en historici.

More Posts

1 Reactie op Vrijen met God

Schrijf je in voor TOEN!