Waarom bouwde Hadrianus de Muur van Hadrianus?

De Muur van Hadrianus, Hadrian’s wall, is het grootste Romeinse monument in Groot Brittannïe. In vorm verschilt de Muur nogal met de noordelijke grens van het Romeinse Rijk die door Nederland loopt , maar net als de rivier de Rijn , is de Muur onderdeel van de limes. Waarom bouwde keizer Hadrianus deze muur?

Machtssymbool

Wind. Van alle kanten wind, met af en toe een (sneeuw)bui. Een erg aantrekkelijke opdracht is het niet voor drie legioenen om een muur te bouwen in het noorden van Brittannië. Niet zomaar een muur, maar een van 117 kilometer lang, van kust tot kust. Tijdens zijn inspectietocht in 122 heeft de Romeinse keizer Hadrianus zelf tot de bouw besloten. Natuurlijk is het een machtssymbool, maar het is ook het tegenovergestelde: de Britse stammen waren niet ‘tam’ te krijgen en de Romeinen gaven daar aan toe. De Muur is er niet zozeer om het Romeinse zuiden van het barbaarse noorden te scheiden, maar om activiteiten aan beide kanten te reguleren. De stammen aan beide zijden van de Muur kunnen niet langer hun krachten bundelen.

Muur van Hadrianus. Bron: en.wikipedia.org.

Muur van Hadrianus. Bron: en.wikipedia.org.

Romeinse forten

De Muur van Hadrianus is niet alleen een muur. Aan de noordzijde loopt een gracht; ten zuiden een militaire weg. Iedere mijl is er een fort met ertussen twee torens. In de nabijheid van de Muur zijn er zestien grote forten, zoals Vindolanda en Housesteads.

De Muur en forten worden bemand door zo’n 12.000 manschappen. Niet de legionairs die de Muur bouwden, maar soldaten uit de hulptroepen, auxiliarii. Uit iedere windstreek van het Romeinse Rijk komen zij. Syriërs, Hongaren, Spanjaarden en vooral ook Bataven bevolken de forten. Zij verdedigen de Muur in een land dat voor sommigen op het eind van de wereld moet hebben geleken.

Symbool Romeins Brittannië

De Muur heeft geleden onder de aanvallen van noordelijke stammen en het gebruik als afhaalplaats van bouwmaterialen na de aftocht van de Romeinen. Ondanks de afbraak en het verval domineert de Muur van Hadrianus nog steeds het landschap van Noord-Engeland. Als het symbool van Romeins Brittannië.

De wereld van Hadrianus

wereld van hadrianusAls de Muur van Hadrianus iets bewijst, is het dat Hadrianus bouwlustig was en dat hij –in tegenstelling tot keizers die hem voorgingen, niet alleen actief was in Rome. Het zijn twee punten die aan bod komen in De wereld van Hadrianus. Olivier Hekster en Corjo Jansen verzorgden de redactie van deze bundel waarin 8 artikelen en pro- en epiloog staan. In een soortgelijke opzet verscheen in 2012 al Constantijn de Grote, traditie en verandering.

Het doel van het boek staat helder omschreven in de proloog: “De bedoeling is het spanningsveld zichtbaar te maken tussen de keizer als actor en de globalisering en consolidatie die zich ten tijde van Hadrianus voltrokken.” Simpeler gezegd: “De aandacht verschoof van Rome naar de provincies terwijl tegelijkertijd geen enkele keizer- en dus ook Hadrianus niet- het zich kon permitteren Rome en zijn inwoners te verwaarlozen.”

Opvolger Trajanus

In de proloog worden de artikelen allemaal binnen de kaders van dit doel ingeleid. Onmisbaar voor een begrip van Hadrianus’ handelen is het artikel ‘Hadrianus en de grenzen aan de macht’ waarin Olivier Hekster de rollen beschrijft die een Romeinse keizer moest vervullen. Hij moest een prominent bouwheer en succesvol generaal zijn en was belast met rechtspraak.

Hekster geeft aan dat er voor Hadrianus bij het vervullen van die rollen nog een moeilijkheid bijkwam. Hij was opvolger van Trajanus, maar was nog niet aangenomen als zijn zoon bij diens dood en dat maakte de start van zijn regering tot een “precaire situatie”. Uitingen als afbeeldingen op munten waarop een afbeelding staat dat Trajanus Hadrianus adopteerde, moesten Hadrianus’heerschappij legitimeren.

Gouden munt, 117. Op de munt buste Hadrianus; op keerzijde Trajanus die Hadrianus adopteert. Bron: followinghadrian.com

Gouden munt, 117. Op de munt buste Hadrianus; op keerzijde Trajanus die Hadrianus adopteert. Bron: followinghadrian.com

Borstbeeld Hadrianus in Blenheim Palace (Engeland), geboortehuis van Winston Churchill.

Borstbeeld Hadrianus in Blenheim Palace (Engeland), geboortehuis van Winston Churchill. Foto: auteur.

Hoe Hadrianus met die situatie omging -“Hadrianus’ militaire beleid was niet gericht op verdere expansie , maar op de consolidatie van de grenzen”- en zich uiteindelijk ontpopte tot een “goede keizer” komt in de bundel zeker naar voren. Daarbij dragen niet alle artikelen evenredig mee aan het behalen van het doel. Een enkel artikel is als verdieping wel de moeite, maar valt toch een beetje buiten de boot: ‘Hadrianus’gedenkschriften van Marguerite Yourcenar’, maar dat erkent de redactie al in de proloog. Al met al een gevarieerd beeld om kennis te maken met de keizer die niet alleen herinnerd wordt om zijn Muur aan de grens van zijn immense Rijk.

Met foto’s, waaronder kleurenkatern, chronologie van Hadrianus’ leven, kaarten, notenapparaat en bibliografie.

Olivier Hekster en Corjo Jansen (red.)

De wereld van Hadrianus

(Nijmegen 2015)

Uitgeverij Van Tilt

ISBN 9789460042324

[bol_product_links block_id=”bol_565ac67855f7c_selected-products” products=”9200000045783339″ name=”De wereld van Hadrianus” sub_id=”” link_color=”D68F00″ subtitle_color=”D6982D” pricetype_color=”FF642B” price_color=”CC3300″ deliverytime_color=”009900″ background_color=”FFBD7A” border_color=”D27700″ width=”200″ cols=”1″ show_bol_logo=”undefined” show_price=”1″ show_rating=”1″ show_deliverytime=”1″ link_target=”1″ image_size=”1″ admin_preview=”1″]

 

Leon Mijderwijk

Leon Mijderwijk (1975) studeerde voor Leraar Geschiedenis 2e graads aan de HU en deeltijd Geschiedenis aan de Universiteit van Utrecht. Zijn aandacht gaat uit naar de vroege middeleeuwen, in het bijzonder van Engeland. Hij schreef artikelen en recensies voor Westerheem, Archeologie Magazine, So British & Irish, Muntkoerier en Filatelie. Leon is redactiemedewerker van het Detectormagazine en Historiën-redacteur. Hij onderhoudt contact met diverse uitgeverijen, archeologen en historici.

More Posts

1 Reactie op Waarom bouwde Hadrianus de Muur van Hadrianus?

Schrijf je in voor TOEN!