Waarom werkten vollers naakt?

Van de late middeleeuwen tot in de achttiende eeuw was de lakennijverheid de slagader van de Leidse economie. Die slagader had af en toe ook te lijden van opstoppingen.
Het Leidse laken werd niet alleen in de regio verhandeld, maar werd ook geëxporteerd naar alle hoeken van Europa, van Spanje tot het Oostzeegebied. Leiden was dé lakenstad van Nederland. Duizenden Leidenaren werkten eraan om van ruwe wol een volwaardig stuk stof te maken, geverfd in de fraaiste kleuren. Onder hen ook de vollers.

Vollen van laken

Het vollen van laken diende ervoor om het weefsel van lakense stof dichter te maken. Hierdoor werd de stof mooier en steviger. Het vollen was zwaar en vies werk. Urenlang stonden de vollers met hun eeltige voeten te stampen op het ruwe laken. De kommen waar ze in stonden, waren gevuld met water, aarde en verschraalde urine. Aangezien het bloedheet was in de werkruimte, werkten zij naakt. En dat voor een hongerloontje…

vollers leiden

Het vollen en verven. Schilderij Isaac van Swanenburgh, 1594-1596. De schilder heeft de vollers gekuist door een doek om hun lendenen te drapeneren. Collectie Stedelijk Museum De Lakenhal, Leiden.

Naaktloperij

Leiden was het bolwerk van de lakennijverheid in de noordelijke Nederlanden. De Leidse vollers vormden een ruw volk waar het stadsbestuur bij tijd en wijle de handen vol aan had. Er werd zelfs een wet afgekondigd waarbij het de vollers werd verboden om in hun werkkostuum over straat te gaan. Want… naaktloperij was strafbaar.

Vollersstaking: Leiden 1478

De vollers waren ook bereid tot staking. Om hun eis voor verhoging van hun karige loon of verbetering van hun werkomstandigheden kracht bij te zetten, legden zij meermaals het werk neer. Zo ook in 1478. In november van dat jaar stapten 700 vollers uit hun kom en trokken massaal naar Gouda.

Er volgde een heen-en-weer-geschrijf tussen het Leidse stadsbestuur en de stakers. Het bestuur wilde snel weer orde op zaken stellen en schreven de vollers aan met “onsen lieven ende geminden vrienden, die ghemeene gesellen van den volreambochte van Leyden up desen tijt ter Goude wesende” om toch maar snel terug te keren naar hun werk.

Vervolging vollers

Het bestuur van Gouda werd vriendelijk verzocht om de vollers ervan te overtuigen om weer terug te keren. Het duurde bijna twee volle maanden voordat er overeenstemming werd bereikt. Op oudjaarsdag 1478 kwamen de partijen tot elkaar. De baljuw van Rijnland verleende de stakers absolutie; zij zouden niet worden vervolgd voor hun werkweigering. Zij trokken naar Leiden. Terug naar hun vollerskommen.

Leon Mijderwijk

Leon Mijderwijk (1975) studeerde voor Leraar Geschiedenis 2e graads aan de HU en deeltijd Geschiedenis aan de Universiteit van Utrecht. Zijn aandacht gaat uit naar de vroege middeleeuwen, in het bijzonder van Engeland. Hij schreef artikelen en recensies voor Westerheem, Archeologie Magazine, So British & Irish, Muntkoerier en Filatelie. Leon is redactiemedewerker van het Detectormagazine en Historiën-redacteur. Hij onderhoudt contact met diverse uitgeverijen, archeologen en historici.

More Posts

Schrijf je in voor TOEN!