Wanneer is het Pasen?

De juiste datum van Pasen berekenen, was vroeger ingewikkeld. Door gebruik van verschillende kalenders kunnen er vreemde taferelen plaatsvinden. Bijvoorbeeld tegelijk vasten en feesten tegelijk in de hal van koning Oswiu!

Voor christenen is niet Kerstmis maar Pasen het belangrijkste feest van het jaar. Met Kerstmis wordt de geboorte van Jezus Christus  herdacht. Tijdens het Paasfeest wordt zijn opstanding uit de dood gevierd.

Voor de eerste christenen was de reden voor de viering duidelijk, maar wannéér het gevierd moest worden, dat was een dilemma. Daarom werd in 532 bepaald dat de katholieke kerk voortaan het rekenschema van Dionysius Exiguus zou volgen voor het bepalen van de juiste datum. Voor deze berekeningswijze algemeen werd aanvaard, duurde nog eeuwen. De berekeningswijze werd namelijk lang niet overal aanvaard. Illustratief voor de verwikkelingen waartoe de verschillen konden leiden, is het verhaal van de Angelsaksische koning Oswiu (gestorven 670).

Rooms of Iers christendom?
In Engeland ontmoette het Roomse het Ierse christendom. De zuidelijke delen van het eiland waren voornamelijk bekeerd door Roomse en Gallische missionarissen. In het noorden hadden de Ieren pastoraal werk verricht. Het Roomse het Ierse christendom verschilde van elkaar. De berekening van de Paasdatum was wel het opvallendste verschil.
In Northumbrië, in het noordoosten van Engeland, regeerde in de late zevende eeuw de koningen Oswald en, na diens dood in 642, Oswiu. Tijdens de regeerperiode van hun voorganger Edwin (gestorven 633) hadden zij als bannelingen geleefd onder de Schotten van Dal Riada, aan de westkust. Zij waren daar tot de Ierse versie van het christendom bekeerd. Oswiu’s vrouw Eanflaed kwam uit Kent en volgde de Roomse wijze.

Beda de Eerbiedwaardige (ca. 673-735) beschrijft in zijn Kerkelijke geschiedenis van het Engelse volk tot welke absurde gebeurtenissen de verschillen konden leiden. Hierbij merkte hij als bronkritische historicus op: “zo wordt gezegd, dat in een jaar tweemaal Pasen werd gevierd.”

“Terwijl koning Oswiu, bevrijd van het vasten, Paaszondag vierde, waren de koningin en haar volgelingen nog steeds aan het vasten op Palmzondag.”

Twee geloven
Beda, overtuigd van de juistheid van het Roomse christendom, oordeelde dat de koningin het ware en katholieke Pasen vierde. Het moet een bijzonder tafereel zijn geweest. In de hal hebben zich de thegns van de koning, de krijger-volgelingen, om hem heen verzameld. Zij hebben het vasten doorstaan en laven zich aan het bier en stortten zich op de spijzen die worden voorgezet. De koningin en de haren kunnen zich er alleen maar op verheugen dat zij zich de volgende week aan de gelagen over kunnen geven. Tja, twee geloven op één kussen…

Synode van Whitby
Het was dezelfde koning Oswiu die een officieel einde maakte aan deze religieuze verdeeldheid in Northumbrië. In 664 werd in Whitby een bijeenkomst gehouden om te bepalen welke Paasdatum in de toekomst gebruikt zou worden. Maar liefst vier verschillende rekenmethoden kwamen op tafel. Uiteindelijk gaven niet de rekenkundige argumenten de doorslag, maar het beroep op de kerkelijke autoriteit. De woordvoerder van de Romeinse partij, Wilfrid (ca. 634 – ca. 709), lokte van zijn tegenstrever Colman de erkenning uit dat diens berekeningen toegeschreven konden worden aan Anatolius, een volgeling van Johannes de apostel. Wilfrids wijze van berekenen werd echter gebruikt in Rome, waar de apostelen Petrus en Paulus lagen begraven. De autoriteit van deze apostelen, met name Petrus die de sleutels tot het hemelse koninkrijk bezat, was onaantastbaar. Daarop concludeerde Oswiu dat Wilfrid als Rooms bisschop de juiste Paasdatum wel zou weten.
 

Paasberekening
De kloosterling Beda nam schijnbaar kritiekloos Wilfrids stellingen over dat zijn berekeningen in Rome werden gebruikt. Beda, als deskundige op dit gebied, moet hebben geweten dat Wilfrids methode niet in Rome werd gebruikt, maar van oorsprong uit Alexandrië kwamen. De paus had in 525 al het berekenen van de paasdatum aan de bisschop van Alexandrië overgedragen.
Beda wijdde zelf twee werken aan de berekening van Pasen waaronder De temporum ratione (Over de berekening van de tijd; 725). Het waren uiteindelijk niet de Ierse of Roomse, maar Beda’s voorschriften die gebruikt werden in middeleeuws Europa, ook in Rome zelf.

• Spinoza, een hoorcollege
• Dagboek van Jan Terlouw
• Jan Terlouw bij Huiskamer TV Show
• Nederlands verleden in schilderijen
• Van Vleuten verricht wat groots