Waterloo herinnerd, herdacht en herbeleefd

De Slag bij Waterloo is niet zomaar een van de vele veldslagen in de geschiedenis. Het is er één die tot op de dag van vandaag tot de verbeelding spreekt.

waterlooZo bewijzen ook de ‘kijkcijfers’ van Historiën. Tot de meest gelezen artikelen op de site behoren de artikelen over Napoleon: over zijn relaties met vrouwen, over de verbanningen naar Sint Helena en Elba en ook over de Slag in 1815 waarbij definitief een einde kwam aan zijn heerschappij.

Jubeljaar 2015: 200 jaar Slag bij Waterloo

2015 was een jubeljaar en natuurlijk ging er toen veel interesse uit naar de Slag. Op deze site was er de Waterloo-special. En er was het symposium Waterloo 200. De slag om de herinnering, georganiseerd door het Rijksmuseum en het Huygens Instituut voor Nederlandse geschiedenis. Hier werden lezingen gegeven die zijn bewerkt tot artikelen. Deze zijn verschenen in het themanummer van De negentiende eeuw: Waterloo herinnerd, herdacht en herbeleefd.

Negentiende eeuw

Dat deze artikelen juist in het tijdschrift De negentiende eeuw verschijnen, ligt voor de hand. Niet alleen speelde de Slag bij Waterloo zich af in die eeuw, maar ook worden al direct na het neerdalen van de stof op het slagveld de eerste getuigenissen opgeschreven en de stroom ramptoeristen komt op gang.

Geschiedenis van Europa

In ‘‘Heel Euroop zal zich terstond vereenen’, Europa in de Nederlandse Waterlooliteratuur’ breekt Janneke Weijermars met een trend in het geschiedonderzoek. Zij bestudeert Waterloo niet in het kader van natievorming maar om de sterke Europese implicaties te belichten. Dus met oog voor Europese gemeenschapszin, Europese helden en de verbeelding van Europa. Maar dat Europees is dan wel vooral West-Europees: “Opvallend is dat de Noord-Zuid-tegenstellingen, ons wel bekend uit de recente Eurocrises, ook in dit corpus zichtbaar zijn, vooral in de Waterlooliteratuur vanaf 1865.”

“Europa lijkt in de Waterlooliteratuur een Germaanse aangelegenheid te zijn, waarbij de zuidelijke landen, temperamenten, karakteristieken, rivieren en bergen worden genegeerd.”

Ramptoerisme

In ‘Oog in oog met het slagveld van Waterloo, Het herinneringslandschap in de beleving van Britse, Franse, Pruisische en Nederlandse reizigers (1815-1870)’ door Jolien Gijbels blijkt dat de Slag al snel een cashcow wordt voor de locals: “Op enkele maanden tijd ontwikkelden de lokale bewoners een toeristisch aanbod dat anticipeerde op de vraag van de bezoekers.” Toeristen “hadden weinig andere keuze dan zich te verlaten op betwijfelbare praatjes van gidsen en industrieel geproduceerde relieken. Fictie en werkelijkheid vloeiden meer dan ooit in elkaar over.”

Onderwijs

In het onderwijs raakt de Slag bij Waterloo meer en meer op de achtergrond laten Maria Grever en James Scharink weten in ‘Leren voor het vaderland?, De Slag bij Waterloo in Nederlandse geschiedenismethoden’. Het absolute en relatieve aantal woorden dat aan de Slag is sterk afgenomen vanaf 1904.

Wargasm

De Vlaamse cultuurhistoricus Tom Verschaffel beleeft de nagespeelde Slag bij Waterloo mee die in juni 2015 duizenden mensen, re-enactors en toeschouwers, op de been brengt. In ‘Ongehinderd door het heden, Re-enactment en het naspelen van Waterloo’ neemt hij het fenomeen re-enactment onder de loep. Voor de re-enactors “is het tonen aan toeschouwers niet waar het wezenlijk om gaat.” “Wat re-enactors zoeken, kunnen ze enkel vinden in de activiteit zelf.” Amerikaanse burgeroorlog-naspelers spreken zelfs van ‘wargasm’ als zij een moment beleven dat zij zich intens met het verleden verbonden voelen.

Een historische ejaculatie in het heetst van de strijd. Daarbij zit je inderdaad niet per se op pottenkijkers te wachten. “Toeschouwers zijn niet alleen buitenstaanders, maar ook oningewijden en indringers.” Alleen bij een showcase zoals de Slag bij Waterloo 2015 mogen zij even meekijken in de wereld van de re-enactors.

Grootse gebeurtenis

Het zijn vier boeiende artikelen (+ inleiidng door Jeroen van Zanten en Jan de Hond) die dit themanummer vullen. Zonder interesse voor de militaire aspecten van de Napoleontische Oorlogen of zelfs zonder interesse voor de hoofdrolspelers als Napoleon, Wellington of de Willem, prins van Oranje is dit boekje zeer de moeite waard om te zien hoe een grootse gebeurtenis werd beleefd tot twee eeuwen later.

De negentiende eeuw themanummer:
Waterloo herinnerd, herdacht en herbeleefd

(Hilversum 2016)
ISBN 978-90-8704-614-9, € 10,-
Uitgeverij Verloren

Leon Mijderwijk

Leon Mijderwijk (1975) studeerde voor Leraar Geschiedenis 2e graads aan de HU en deeltijd Geschiedenis aan de Universiteit van Utrecht. Zijn aandacht gaat uit naar de vroege middeleeuwen, in het bijzonder van Engeland. Hij schreef artikelen en recensies voor Westerheem, Archeologie Magazine, So British & Irish, Muntkoerier en Filatelie. Leon is redactiemedewerker van het Detectormagazine en Historiën-redacteur. Hij onderhoudt contact met diverse uitgeverijen, archeologen en historici.

More Posts

1 Reactie op Waterloo herinnerd, herdacht en herbeleefd

Schrijf je in voor TOEN!