Werkloosheid

logo_cwiOp dit moment vindt een wereldwijde economische crisis plaats met werkloosheid tot gevolg, ook in Nederland. Hoe ging de overheid in eerdere tijden van crisis om met werklozen en werkloosheid?
Definitie en maatschappelijke gevolgen

Volgens de algemene definitie is een persoon werkloos, als hij of zij zich aanbiedt op de arbeidsmarkt maar geen betaalde baan heeft.  Werkloosheid is de situatie van aanwezige werklozen, waarvan de mate wordt uitgedrukt in het ‘werkloosheidscijfer’ dat bij de CWI’s staat geregistreerd. Hierbij wordt de ‘verborgen’ werkloosheid niet gerekend.

Werkloosheid heeft ingrijpende gevolgen voor de werkloze zelf, maar zeker ook voor zijn of haar gezin. In vroeger

Werkloze moeder van zeven kinderen, Californië 1936. Bron: wikipedia.org

Werkloze moeder van zeven kinderen, Californië 1936. Bron: wikipedia.org

 tijden betekende werkloosheid concreet geen inkomen, met als gevolg armoede en afhankelijkheid van de armenzorg:  liefdadigheid van kerken en particuliere instellingen. Tegenwoordig ontvangen werklozen een werkloosheids (WW) of bijstandsuitkering(WWB)  wat weliswaar een gegarandeerd inkomen betekent maar wat zeker geen vetpot is.  Bovendien betekent langdurige werkloosheid ook dat het steeds moeilijker wordt om weer ‘aan het werk’  te komen,  wat betekent dat langdurig werklozen steeds langer ‘aan de kant’ blijven staan, met alle gevolgen van dien zoals sociale isolatie, gering maatschappelijk aanzien  en inkomen en het ontbreken van dag structuur.  Bovendien legt het lange tijd rond moeten komen van een klein inkomen een grote druk op werklozen en hun gezinnen, en kunnen er gemakkelijk grote schulden ontstaan en kunnen vaste lasten dikwijls niet of nauwelijks nog betaald worden. Geld voor extraatjes zoals bioscoopbezoek, kleding, sport  en vakantie is er meestal niet meer.

De jaren 30 De grote depressie

Deze jaren werden als gevolg van ‘de grote depressie’  gekenmerkt door grote werkloosheid.  Oorzaken hiervan waren onder andere overproductie in de landbouw en industrie en beurskrach in 1929, die in New York begon. Als gevolg van de hoogconjunctuur in de jaren twintig van de vorige eeuw stegen de koersen van aandelen en effecten tot extreme hoogten en de prijzen werden steeds verder opgejaagd. Dat dit niet goed kon gaan werd wel duidelijk op donderdag 24 oktober 1929, ook wel Zwarte Donderdag genoemd, toen de aandeelkoersen op de New York Stock Exchange extreem begonnen te dalen en uiteindelijk in elkaar klapten. Er ontstond een ware run om spaartegoeden op te nemen en veel leningen konden niet terug betaald worden, waardoor een aantal banken failliet  gingen en al hun spaargeld verloren. Door de Beurskrach, het instorten van de handel en de deflatie (steeds verdere daling van het prijsniveau waardoor consumenten steeds langer wachtten met aanschaf van producten en de omzet van  de bedrijven steeds verder terugliep)belandde zowel de Verenigde Staten als de rest van de wereld in een enorme financiële crisis.

Grote werkloosheid en Werkverschaffing

De gevolgen van de grote depressie werden ook in Nederland steeds sterker merkbaar en er ontstond een enorme werkloosheid met alle gevolgen van dien. In 1930 waren er circa 100.000 werklozen met als tragisch dieptepunt 480.000 werklozen in 1936. Van elke vier arbeiders was één arbeider langer dan één jaar werkloos. De werklozen ontvingen van de regering financiële ondersteuning, de zogenaamde ‘steun’ , een bedrag dat net voldoende was voor de eerste levensbehoeften. Voor extraatjes zoals kleding, sport of uitgaan was geen geld. Werklozen werden ook nog gedwongen om één of twee keer per dag te stempelen in het stempellokaal. Dit om te voorkomen dat zij  ergens ‘zwart’ bij zouden klussen. Het stempelen werd als bijzonder vernederend ervaren, en gaf werklozen het stempel van nutteloze steuntrekkers.

In die periode werd de werkverschaffing opgezet, met als doelstelling werklozen nuttig werk te laten  doen. Voorbeelden hiervan waren onder andere het aanleggen van zwembaden, wegen en het graven van kanalen. Werklozen kregen geen echte banen aangeboden, maar werden gedwongen om tegen een klein loon zeer zwaar lichamelijk werk te verrichten en lange dagen te maken. Werkweken van 50 uur waren heel gewoon en bovendien waren de werkprojecten dikwijls ver van huis, zodat de werklozen gedwongen werden hele weken van huis te zijn. In 1939 was het gemiddelde loon in de werkverschaffing tussen de   €6, 50 en € 8,00 per week, wat omgerekend in guldens nog geen 20 gulden per week was. Werkweigering of het werk niet kunnen volhouden werden afgestraft door intrekking van de uitkering, wat voor de werklozen betekende dat zij aangewezen waren op de armenzorg, wat als zeer vernederend werd ervaren. Veel projecten stonden onder leiding van de Nederlandse Heidemaatschappij (Heidemij) en hun medewerkers gaven orders, hielden toezicht en betaalden het loon uit. Toezichthouders van de Heidemij kregen de weinig vleiende bijnaam ‘stoklopers’, en zij hadden veel macht over de arbeiders die niet durfden te protesteren. Protest leidde immers tot ontslag en dus aangewezen zijn op de armenzorg:  hulpverlening aan armen die vanuit kerkelijke instellingen, de adel en particuliere iniatieven werd georganiseerd op basis van liefdadigheid.

Aanleg van het Goffertpark, Nijmegen 1937. Bron: http://www2.nijmegen.nl/wonen/oudste_stad/Archief

Aanleg van het Goffertpark, Nijmegen 1937. Bron: http://www2.nijmegen.nl/wonen/oudste_stad/Archief

Een aantal bekende voorbeelden van werkverschaffingsprojecten waren: Goffertpark in Nijmegen, Kralingse Bos te Rotterdam, Vliegveld Valkenburg, Amsterdamse Bos, Kamp Westerbork en het Twente Kanaal. In 1936 stelde  minister van Sociale Zaken Marcus Slingenberg een rouleringssysteem in waarbij de werklozen afwisselend steun kregen en in de werkverschaffing moesten werken. Na de Tweede Wereldoorlog was er zeer grote werkloosheid, en werd mede daardoor de werkverschaffing weer ingesteld onder de naam D.U.W. (Dienst Uitvoerende Werken) Na de Tweede Wereldoorlog veranderde het overheidsbeleid ten opzichte van werklozen en werden zij menselijker benaderd en werden meer inspanningen gedaan om werklozen aan een baan te helpen.

Jaren 80

Na de wederopbouw en stijgende werkgelegenheid in de jaren 50 volgden de  jaren 60, die zich kenmerkten zich door een groot tekort aan arbeidskrachten, waarvoor gastarbeiders uit het Middellandse zeegebied werden aangetrokken. Zij verrichtten vooral het ongeschoolde en zware werk waarvoor geen Nederlandse arbeiders waren te vinden. Na de oliecrisis in 1973 brak een periode met toegenomen werkloosheid aan, maar dit probleem werd langere tijd ‘verdoezeld’ door een soepele toelating tot de WAO. Dat betekende concreet dat er ook mensen ten onrechte in de WAO terecht kwamen. Behalve maatregelen zoals loonmatiging, werden de arbeidstijdverkorting (ATV-dagen) en de pensioengerechtigde leeftijd door middel van de VUT (Vervroegde Uittreding) ingevoerd, om de werkgelegenheid te verbeteren.

In de jaren 80 brak een wereldwijde economische crisis aan, wat een enorme werkloosheid ten gevolg had, met als record 639.000 werklozen in de periode van november 1983 tot en met januari 1984. In 1983 had de Limburgse band Jansse Bagge Bend een grote hit met het veelzeggende nummer ‘Sollicitere’ en het nummer stond binnen enkele weken in de Nederlandse Top 10. Verder ontstonden in diverse gemeenten projecten voor werklozen, waarbij onder andere cursussen, en andere activiteiten voor werklozen werden georganiseerd en waarbij werklozen begeleid werden naar een betaalde baan. Zeker voor de jongeren was het bijzonder moeilijk om aan het werk te komen, en vanwege de enorme jeugdwerkloosheid  werd ook wel gesproken over ‘de verloren generatie’.

Huidige werkloosheid

Als gevolg van de kredietcrisis, die in de zomer van 2007 in de Verenigde Staten begon, brak opnieuw een periode van grote werkloosheid aan. Oorzaken van de kredietcrisis waren onder andere de stagnerende huizenmarkt in de Verenigde Staten, de enorme bonussen bij de banken en het feit dat veel mensen hun hypotheken niet meer konden betalen met als gevolg gedwongen huizenverkoop. De gevolgen van de kredietcrisis waren ingrijpend voor het bedrijfsleven in Nederland,  die hun economische activiteiten en productiviteit zagen teruglopen. Als gevolg van de teruggang van de economie legden veel bedrijven hun productie gedeeltelijk stil, werden voorraden afgebouwd en gingen meer bedrijven failliet. Werknemers met flexibele contracten (oproep en uitzendkrachten) werden afgestoten en als gevolg van faillissementen werden veel medewerk(st)ers ontslagen en nam de werkloosheid toe met alle gevolgen van dien.

Maatregelen

Door de overheid worden verschillende maatregelen getroffen om de werkloosheid zoveel mogelijk te bestrijden en te beperken. Een van die maatregelen is de Deeltijd WW waarbij werkgevers werknemers in dienst kunnen houden, die anders ontslagen moeten worden. Deze regeling is bedoeld om voldoende gezonde bedrijven door de crisis heen te helpen, ondanks het tijdelijke tekort aan omzet en orders. De werknemers blijven dus in dienst bij hun werkgever, en zij hoeven tijdens de deeltijd WW niet te solliciteren of een re-integratietraject te volgen. Verder is het de bedoeling dat de werknemer na afloop van de deeltijd WW weer volledig gaat werken bij zijn of haar werkgever. Verder wordt door diverse bedrijven arbeidstijdverkorting  aangevraagd en ingevoerd.

Een andere maatregel is het oprichten van mobiliteitscentra, waarbij men er op gericht is om met ontslag bedreigde werknemers, zo snel mogelijk aan een andere baan te helpen. Deze centra bieden begeleiding bij detachering, om en bijscholing en het zoeken  naar  een andere baan. Hierbij wordt samengewerkt met onder andere  gemeenten, UWV, werkgevers, onderwijsinstellingen en uitzendbureaus.

Omdat teveel jongeren (tussen de 16 en 23 jaar) vroegtijdig hun school verlaten en/of geen baan hebben, worden er verschillende maatregelen getroffen. Jongeren worden onder meer gestimuleerd om langer door te leren, en aan jongeren die langer dan drie maanden werkloos zijn wordt een leer/werkstageplaats aangeboden.

Bronnen:

www.wikipedia.org

www.kunstbus.nl

www.szw.nl (Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid)

 

Geef een reactie

Schrijf je in voor TOEN!