Wie is de dokwerker? Woensdag weetje

De dokwerker kijkt uit over het Jonas Daniël Meijerplein in Amsterdam. Hij herinnert zich de Februaristaking van 25 februari 1941. Wie is de dokwerker?

Wie is de dokwerker?

wie is de dokwerker?

De dokwerker. Bron: wikimedia commons.

Willem Termetz
Het standbeeld van de dokwerker uit 1952 werd in opdracht van het Amsterdamse gemeentebestuur gemaakt door Mari Andriessen. Met frisse tegenzin stond de Haarlemse timmerman en aannemer Willem Termetz model als dokwerker.  Juist omdat hij de Februaristaking als iets heiligs beschouwde, vond Termetz het in eerste instantie overbodig om een beeld in het leven te roepen. Schrijver Godfried Bomans haalde hem over om toch te poseren.

De zware bouw van de man was precies wat Andriessen zocht. Andriessen en Termetz kenden elkaar al van voor de oorlog. Mogelijk zaten zij samen in het verzet.

Wie is de dokwerker nog meer?
De dokwerker staat symbool voor de Amsterdammers die zich tijdens de Februaristaking van 1941 verzetten  tegen de beginnende vervolging van hun joodse stadsgenoten.

Hoe sloeg de vlam in de pan?

De WA, de ‘Weerafdeling’ van de NSB trad begin januari 1941 (7 maanden nadat de Duitsers Nederland bezet hadden) steeds agressiever op tegen joden in Amsterdam.  Dit had vechtpartijen tot gevolg tussen mannen van de WA aan de ene kant en joden en hun vrienden aan de andere kant. Over en weer werden met knuppels en ijzeren staven flinke tikken uitgedeeld. Het resultaat was dat WA-man Koot dood op straat achterbleef. Hij werd door de NSB als held begraven.

Zijn dood vroeg om represailles van de Duitsers.

Die lieten niet lang op zich wachten, zeker omdat de rellen nog niet voorbij waren. Stamgasten van een door twee Duitse joden gedreven ijszaak in Amsterdam-Zuid vormden een knokploeg. Toen de WA de ijssalon aanviel, verdedigde deze knokploeg zich met ammoniakgas. Bovendien vochten de verdedigers met Duitse soldaten.

De Duitsers voerden vervolgens als vergeldingsmaatregel een razzia  uit. Ruim 300 joden werden opgepakt en afgevoerd naar concentratiekamp Mauthausen in Oostenrijk.

Februaristaking

Communisten in Amsterdam riepen op tot een staking met behulp van pamfletten. Dit had op 25 februari 1941 de Februaristaking tot gevolg. Het was de enige solidariteitsstaking met de joden in heel Europa. De staking breidde zich uit tot Zaandam en legde heel Amsterdam plat.

Met militaire middelen drukten de Duitsers de staking binnen twee dagen de kop in.
Lees meer over de Februaristaking op Historiën:

Weet je hoeveel Nederlanders tijdens de Tweede Wereldoorlog in het verzet zaten?

De Duitse bezetter stelde de verzetsgroep “De Geuzen” als afschrikwekkend voorbeeld. Op 13 maart 1941 veroordeelde een Duitse rechtbank achttien leden van “De Geuzen”, inclusief hun leider Bernard IJzerdraat, ter dood en zond de rest van de gevangen genomen leden naar concentratiekamp Buchenwald bij de stad Weimar in Duitsland.

Behalve angst en vrees, zoals de bedoeling was van de Duitsers, riepen dit soort acties ook haat en afkeer op onder de Nederlandse bevolking. Toch is het een grote stap om daadwerkelijk in verzet te komen. Daarom bleef het merendeel van de Nederlanders gehoorzaam aan het Duitse gezag.

Slechts ongeveer één procent was naar schatting betrokken bij het verzet.

Wie is de dokwerker? Iemand die zich wel verzet.

Herdenking
Amsterdam herdenkt jaarlijks de Februaristaking. Ga voor meer informatie naar februaristaking.nl

Bronnen

  • Horst, Han van der, De vaderlandse geschiedenis van de prehistorie tot nu (Amsterdam 2009)
  • Verzetsmuseum
  • Wikipedia

Tim Wachelder

Tim Wachelder studeerde geschiedenis aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Tijdens zijn studie specialiseerde hij zich in Europese Expansiegeschiedenis. Behalve over koloniale geschiedenis schrijft hij ook over militaire, culturele en Nijmeegse geschiedenis. Sinds 2007 is hij webredacteur bij Historiën.

More Posts

Schrijf je in voor TOEN!