Wyatt Earp trad op tegen het dragen van wapens in Tombstone

Op 13 januari 1929 overleed Wyatt Earp. Hij nam in 1881 deel aan de zogenaamde ‘Gunfight at the O.K. Corral’ in Tombstone, Arizona. Een van de beroemdste schietpartijen uit de wildwestgeschiedenis. Minder bekend is dat deze schotenwisseling het directe gevolg was van een poging van Wyatt, zijn twee broers en Doc Holliday om de lokale wet tegen het dragen van wapens in het openbaar te handhaven. Obama kan trots op ze zijn.

Wyatt Earp

Wyatt Earp. Bron: wikimedia commons.

Het doel dat de huidige president van de Verenigde Staten heeft met zijn wens om de Amerikaanse wapenwet aan te scherpen en controle op de verkoop van wapens strenger te maken heeft overeenkomsten met het doel dat de lokale wetgevers in het negentiende-eeuwse Tombstone hadden met hun verbod op het dragen van wapens in het openbaar. Zowel deze wetgevers als Obama willen doden als gevolg van geweld met wapens zoveel mogelijk voorkomen.

Geweld met wapens was ook in de negentiende eeuw slecht voor alle andere zaken dan die van wapenverkopers en begrafenisondernemers. Vandaar dat het in 1881 in Tombstone voor iedereen behalve dienaren van de wet verboden was om wapens te dragen buiten de eigen woning. Het recht op het bezit van wapens stond namelijk wel fier overeind.

Wyatt Earp: manusje van alles

Wyatt Earp kind

Wyatt met zijn moeder Virginia Ann Cooksey rond 1856. Bron: wikimedia commons.

Wyatt Earp werd op 19 maart 1848 geboren in Pima County, Arizona. Hij was toen mogelijk een lieverdje, maar later niet meer. Hij groeide op tot een lange, gespierde man met een grote blonde snor. Imposant en voor niemand bang.

Wyatt Earp hield er gedurende zijn leven diverse beroepen op na:

  • Wetsdienaar (politieman)
  • Gokker
  • Jager
  • Salooneigenaar
  • Uitsmijter
  • Mijnwerker
  • Pooier
  • Scheidsrechter bij bokswedstrijden
  • Bewaker van postkoetsen van Wells Fargo & Co (hij reed letterlijk ‘shotgun’: hij zat met een geweer naast de wagenmenner)

Tombstone

In 1881 was de broer van Wyatt, Virgil Earp (1843-1905), de U.S. Marshall in Tombstone: de vertegenwoordiger van federale wetshandhaving. Wyatt en zijn jongere broer Morgan (1851-1882) waren assistenten van Virgil. Verder runden de broers samen een mijn en had Wyatt Earp bovendien een gokbedrijfje in de Oriental Saloon. In ruil voor zijn aandeel in het gokken (dat overigens legaal was) werkte Wyatt ook als manager en uitsmijter in de Saloon.

Sinds hun komst naar Tombstone in 1879 stonden de Earps als handhavers van de wet op gespannen voet met een lokale gang in de omgeving. Dit waren de zogenaamde cowboys: een in wisselend verband samenwerkende groep boeren en veehouders die er niet voor terugdeinsde om vee te stelen of eventueel een postkoets te beroven. ‘Cowboy’ was een negatieve term waar veedrijvers mee bedoeld werden die ook veedieven waren. De cowboys hadden regelmatig bedreigingen geuit tegen de gebroeders Earp.

Gunfight at the O.K. Corral

Op woensdag 26 oktober 1881 kwam de opgebouwde spanning tussen de Earps en de cowboys tot een uitbarsting. Virgil Earp hoorde dat vijf gewapende cowboys zich verzameld hadden bij de O.K. Corral: de lokale stal waar mannen hun paarden konden laten rusten en voederen. Eerst ging sheriff Johnny Behan er naartoe om ze te ontwapenen, maar faalde.

Virgil ging er samen met zijn twee broers en hun vriend (voor de gelegenheid tot ‘deputy’, ofwel assistent benoemd) Doc Holliday op af. Toen zij de cowboys vroegen hun wapens in te leveren, liep het uit de hand. Wie precies begon met schieten is onduidelijk. Het vuurgevecht duurde slechts 30 seconden. Het resultaat was dat Tom en Frank McLaury en Billy Clanton dodelijk gewond werden. De andere twee cowboys (Ike Clanton en Billy Claiborne) waren ongewapend en vluchtten weg. Verder werd Virgil in zijn been getroffen en Morgan aan zijn schouderbladen geraakt.

Ike Clanton klaagde de Earps vier dagen later aan voor moord. Zij (en Doc Holliday) werden echter vrijgesproken.

Na Tombstone

Wraakzuchtige cowboys sloegen in 1882 terug door Morgan Earp vanuit een hinderlaag neer te schieten. Hij overleed aan zijn verwondingen. In reactie daarop joegen Wyatt Earp, Doc holliday en een posse achter verschillende cowboys aan en wisten er vier te doden.

gedenksteen Wyatt Earp

Graf van Wyatt Earp in Los Angeles. Hij ligt op een Joodse begraafplaats naast zijn derde vrouw Josephine Sarah Marcus Earp. Bron: flickr via creative commons. Foto: door Ed Blerman in 2009.

Hierna verlieten Wyatt en Doc Arizona. Wyatt Earp zou nooit meer terugkeren naar Tombstone.

De gedenksteen van Wyatt Earp ligt ergens anders. Hij overleed thuis in bed op 13 januari 1929 in Los Angeles, Californië. Wyatt Earp werd tachtig jaar oud. Na zijn dood begon de mythevorming rondom zijn persoon pas goed.

Mythe

Met name de eerste biografie over zijn leven, Wyatt Earp: Frontier Marshall, die Stuart Lake in 1931 publiceerde was invloedrijk. Hier komt zijn imago als wildwestheld die in zijn eentje een hele stad ontdoet van criminele cowboys vandaan.

Verschillende verfilmingen dragen dit imago uit. Bijvoorbeeld ‘Tombstone’ uit 1993 met Kurt Russel als Wyatt Earp of ‘Gunfight at the O.K. Corral’ uit 1957 waarin Burt Lancaster Wyatt gestalte geeft. De beroemde Gunfight at the O.K. Corral vond trouwens niet in deze stal plaats, maar iets verderop in Fremont Street.

Wist je dat de huidige wetgeving op het dragen van wapens in Tombstone minder streng is dan in 1881?

In Arizona mogen mensen van eenentwintig jaar of ouder verborgen wapens dragen zonder vergunning. Alleen in ziekenhuizen, huisartsenpraktijken en sommige bedrijven is dit verboden. In Tombstone lopen de cowboys tegenwoordig rustig gewapend over straat. Geen Earp die ze een strobreed in de weg legt.

Bronnen

Drogin, Bob, Gun laws were tougher in old Tombstone (Los Angeles Times, 23 januari 2011) (latimes.com)
Wetgeving in Tombstone (law2.umkc.edu)
Wikipedia

Tim Wachelder

Tim Wachelder studeerde geschiedenis aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Tijdens zijn studie specialiseerde hij zich in Europese Expansiegeschiedenis. Behalve over koloniale geschiedenis schrijft hij ook over militaire, culturele en Nijmeegse geschiedenis. Sinds 2007 is hij webredacteur bij Historiën.

More Posts

Historiën Twitter
Schrijf je in voor TOEN!