Zijn gebroeders Verveer joodse kunstenaars?

Zijn de gebroeders Verveer joodse kunstenaars? Je kunt het antwoord wel raden als je weet dat er in het Joods Historisch Museum tot en met 1 november 2015 een tentoonstelling is van hun werk. Maar zijn de gebroeders Verveer ook typisch joodse kunstenaars? Het is de vraag in het eerste hoofdstuk van De gebroeders Verveer, Haagse meesters van de romantiek. Het antwoord is helder: nee.

Hoogduitse joden

gebroeders verveerDe broers Salomon, Maurits en Elchanon zijn joods. Zij houden zich aan joodse gebruiken. Zij maken deel uit van de joodse gemeenschap in hun woonplaats Den Haag. Maar door hun werk ontstijgen zij het arme sociale milieu waarin veel Hoogduitse joden verkeren. “Zij hadden als kunstenaar alle drie succes: hun werk verkocht goed, werd (inter)nationaal geëxposeerd en gewaardeerd.” Door de keuze van onderwerpen kunnen ook hun kunstuitingen niet als typisch joods worden getypeerd. Als de werken van de gebroeders Verveer iets kenmerken dan is het de verregaande “acculturatie in de samenleving. In hun geval verenigt hun joodszijn hen meer met de Nederlandse samenleving dan dat het hen ervan scheidt.

Jozef Israëls

In het eerste hoofdstuk beschrijven Sara Tas en Edward van Vollen het milieu waarin de broers werken. In negentiende-eeuws Den Haag is er sprake van een levendig kunstklimaat. De oudste broer Salomon speelt hierin een actieve rol, onder meer door een van de initiatiefnemers te zijn van de oprichting van Pulchri Studio in 1847. Dit genootschap heeft als doel om de beeldende kunst te bevorderen. Er zijn ook andere joodse schilders in Den Haag actief van wie er ook wel belangstelling hebben voor joodse thema’s. Onder hen Jozef Israëls.

In de volgende 3 hoofdstukken komen de broers in volgorde van ouderdom aan bod: schilder Salomon (1813-1876), fotograaf Maurits (1817-1903) en schilder en karikaturist Elchanon (1826-1900). Christiaan Lucht schreef de bijdragen over Salomon en Elchanon; Hans Rooseboom en Steven Wachlin beschreven Maurits.

Salomon Verveer

Salomon Verveer. Foto: Maurits Verveer. Bron: www.joodserfgoeddenhaag.nl

Salomon Verveer. Bron: www.joodserfgoeddenhaag.nl

Als je het boek doorbladert, kom je ook wel tot de conclusie dat in een ander opzicht Salomon op de eerste plaats komt. Zijn schilderijen behoren zeker tot het betere werk uit de periode van de Hollandse Romantiek (1820-1850). In de landschappen en stadsgezichten is er volop waardering voor de geschiedenis en de eigenheid van het eigen land. Kenmerken van de aandachtspunten die in de Romantiek centraal staan. Prachtige beelden. Licht waardoor de doeken zeer fris ogen. Niet alleen de gebouwen, bomen en wolken spreken tot de verbeelding. “Salomon was zeer bedreven in het schilderen van levendige figuurgroepen.” Zo bedreven, dat ook andere kunstenaars hem vroegen om de figuren op hun schilderen in te vullen.

Elchanon en Maurits Verveer

Het werk van de jongste broer Elchanon lijkt -vooropgesteld, ik ben een leek- van een ander kaliber. De visserslevens waarin hij zich specialiseerde hebben iets zoets. Sprekender vind ik de karikaturen en schetsen die grover zijn opgezet maar de figuren karakter geven. Veel van de karikaturen hebben Haagse kunstenaars als onderwerp. Dat is ook het geval bij de foto’s van Maurits. Hij zag in dat hij als schilder “waarschijnlijk minder talent had dan zijn broers” en legde zich toe op de (portret) fotografie. Maurits (Mozes) maakte ook foto’s van leden van de Koninklijke familie zoals de foto waarop koningin Emma kijkt naar de net geboren Wilhelmina (1880).

De schilderijen en foto’s in dit boek bewijzen dat het volkomen terecht is dat de tentoonstelling Haagse Meesters van de romantiek, De gebroeders Verveer herontdekt in het Joods Historisch Museum en een geïllustreerd aan de kunstzinnige broers zijn gewijd.

Christiaan Lucht e.a.
De gebroeders Verveer, Haagse meesters van de romantiek
(Zutphen 2015)
ISBN 978-90-5730-695-2, € 19,95
Walburg Pers

Leon Mijderwijk

Leon Mijderwijk (1975) studeerde voor Leraar Geschiedenis 2e graads aan de HU en deeltijd Geschiedenis aan de Universiteit van Utrecht. Zijn aandacht gaat uit naar de vroege middeleeuwen, in het bijzonder van Engeland. Hij schreef artikelen en recensies voor Westerheem, Archeologie Magazine, So British & Irish, Muntkoerier en Filatelie. Leon is redactiemedewerker van het Detectormagazine en Historiën-redacteur. Hij onderhoudt contact met diverse uitgeverijen, archeologen en historici.

More Posts

Historiën Twitter
Schrijf je in voor TOEN!