Bewijst steen Tintagel dat koning Arthur bestaat?

Bij het kasteel Tintagel in Cornwall (Engeland) hebben archeologen in augustus 1998 een leisteen gevonden met de inscriptie Artognov. Zij concluderen dat het een verbasterde vorm is van de naam Arthur. Is deze inscriptie een teken dat de legendarische koning Arthur geleefd heeft. Een vloedgolf van media-aandacht verwachtte ik destijds, maar dat viel tegen. Althans in Nederland. De pers zweeg in alle talen over de opzienbarende vondst.

Tintagel

Ruïne Tintagel kasteel. Eens een onneembare vesting. Bron: en.wikipedia.org

Ruïne Tintagel kasteel. Eens een onneembare vesting. Bron: en.wikipedia.org

Het kasteel Tintagel wordt gezien als de geboorteplaats van Arthur. Het verhaal van zijn verwekking daar is legendarisch. De hertog van Cornwall, Gorlois, verbergt hier zijn vrouw Igraine nadat koning Uther Pendragon zijn ronduit hitsige zinnen op haar heeft gezet. Gorlois kiest bewust voor Tintagel. Het is een onneembare vesting. De natuur is hier een trouwe bondgenoot tegen aanvallen van buitenaf. De ruige zee en de machtige rotspartijen schrikken iedere belegeraar af. Gedreven door passie is Uther door niets af te schrikken. Met een list weet hij de burcht binnen te dringen en Igraine de zijne te maken. Merlijn, genius achter de list, werkt mee omdat hij weet waartoe de samenkomst zou leiden. Het kind dat Uther en Igraine verwekken, is Arthur. Hij is de krijgsheer die de Britten voor zal gaan in de strijd en de opmars van de Angelsaksische invallers tijdelijk tot stilstand brengt.

Geoffrey van Monmouth

Dat Tintagel de geboorteplaats is van Arthur is, vermeldt de twaalfde-eeuwse geschiedschrijver Geoffrey van Monmouth († 1154/1155). Geoffrey, zeker geen betrouwbaar historicus, heeft zijn bijdrage geleverd aan de ingrediënten die de Arthur-mythen zo smakelijk maken. Zijn Historia Regum Britanniae (Geschiedenis van de koningen van Brittannië) is uitermate populair in de Middeleeuwen. Tevens heeft het werk invloed op andere schrijvers. Zij nemen gegevens uit de Historia over. Meer dan eens geven zij daarbij teveel krediet aan het boek als waarheidsgetrouw geschiedwerk. Alleen al de keus van Geoffrey voor het kasteel Tintagel als geboorteplaats is dubieus. Het kasteel dat hoog op het verlanglijstje van menig Arthur-pelgrim staat, is namelijk 13e-eeuws. Geoffrey heeft het zelf dus niet kunnen zien, laat staan de vroegmiddeleeuwse Arthur. Uiteraard is het wel mogelijk dat de schrijver geïmponeerd is door de plaats en het de geschikte locatie acht voor de geboorte van de legendarische koning.

Archeologisch onderzoek

Direct naast de ruïnes van het kasteel ligt Tintagel Island. In werkelijkheid gaat het hier om een schiereiland. In de jaren 1930 hebben hier opgravingen plaatsgevonden onder leiding van archeoloog C.A. Ralegh-Radford. Op diverse punten op het eiland heeft hij omheiningen gevonden. De conclusie luidt dat er een Keltisch klooster heeft gestaan. Het gevonden aardewerk dateert het complex als zesde-eeuws, het tijdperk van de historische Arthur. Het beeld van de passionele verbintenis van Uther en Igraine in een klooster doet vreemd aan.

In de jaren 1990 wordt de opvatting dat het om een site van een klooster gaat, verworpen. Nieuw archeologisch onderzoek, geleid door Chris Morris van Glasgow University, bewijst dat de omheiningen overblijfselen zijn van een nederzetting met een hoge status in de periode na het vertrek van de Romeinen uit Brittannië (na 410 na Chr.). Het zesde-eeuwse aardewerk uit de Mediterrane wereld, dat ook al bij de eerdere opgraving is aangetroffen, zijn potten en kruiken waarin wijn en oliën zijn aangevoerd. Het gaat om een nederzetting die handel drijft met de Romeinse wereld. De handel duidt niet alleen op het onderhoud van internationale betrekkingen en rijkdom, maar brengt ook een verfijning aan het licht die men in het woeste land van Cornwall niet verwacht. Het is mogelijk dat de koningen van Dumnonia (de huidige provincies Cornwall, Devon en delen van Somerset) er zetelden. Een belangrijk hof, waarbij de naam van Arthur niet zou misstaan.

Artognov

Steen met inscriptie Artognov. Bron: news.bbc.co.uk

Steen met inscriptie Artognov. Bron: news.bbc.co.uk

En dat verband wordt na de vondst van de leisteen met inscriptie direct gelegd. Het is de eerste lijn van de inscriptie die voor de opschudding zorgde. De opgraver van de steen Kevin Brady omschrijft zijn vondst als volgt: “As the stone came out, when I saw the letters A-R-T, I thought uh-oh….” De conclusie dat het hier om een Arthur-steen gaat, is voorbarig en een sterk staaltje wishful thinking. De inscriptie heeft het namelijk niet over Arthur, maar over Artognov. ‘Art-‘ was een veelvoorkomend begin van een naam in de Keltische taal. Het voorvoegsel betekent beer en deze titel is gerechtvaardigd in een strijderscultuur. De volledige inscriptie luidt: Artognov – Pater Coliavi ficit Artognov (Dit heeft Artognov, de vader van een afstammeling van Col gemaakt). Het ficit slaat waarschijnlijk op het gebouw waarin de steen was aangebracht.
Dat het gebouw geen lang leven beschoren is geweest, lijkt zonneklaar. Voordat de muur goed en wel stond, stortte hij in. In de zevende eeuw werd de leisteen met inscriptie hergebruikt als afvoerbedekking. Dit ontlokt aan historicus Michael Wood de opmerking dat “it would be a bit of a let down to find our hero had really been a Dark Age sewerage inspector.”

Glimlachende Merlijn

Een riooldeskundige zal Artognov niet zijn geweest. Maar was hij dan toch Arthur? Zoals gezegd, zijn naam heeft weliswaar hetzelfde voorvoegsel, maar is gewoonweg anders. De datering aan de hand van het aardewerk en het type handschrift is zesde-eeuws, het tijdperk waarin ook Arthur leefde en ten strijde trok tegen de Saksen. Als hij heeft geleefd?

Voor degenen die daar niet aan twijfelen, kunnen we verder gaan met speculeren. Mocht Arthur dan niet geboren zijn op Tintagel, dan zal hij de nederzetting zeker bezocht hebben als hij de machtige vorsten van Dumnonia voor zijn zaak wil winnen. En misschien aanschouwde hij wel de bouw van een versterking waarin net een leisteen met inscriptie werd ingelegd. Merlijn stond ongetwijfeld glimlachend naast koning Arthur en fluisterde: “Daar hebben ze over 1500 jaar nog een mooi raadsel aan.”

[bol_product_links block_id=”bol_55ff185bd4aee_selected-products” products=”1001004006443391,1002004000097817,1001004001845948″ name=”Koning Arthur” sub_id=”geboren in Tintagel” link_color=”D68F00″ subtitle_color=”D6982D” pricetype_color=”FF642B” price_color=”CC3300″ deliverytime_color=”009900″ background_color=”FFBD7A” border_color=”D27700″ width=”600″ cols=”3″ show_bol_logo=”undefined” show_price=”1″ show_rating=”1″ show_deliverytime=”1″ link_target=”1″ image_size=”1″ admin_preview=”1″]

Leon Mijderwijk

Leon Mijderwijk (1975) studeerde voor Leraar Geschiedenis 2e graads aan de HU en deeltijd Geschiedenis aan de Universiteit van Utrecht. Zijn aandacht gaat uit naar de vroege middeleeuwen, in het bijzonder van Engeland. Hij schreef artikelen en recensies voor Westerheem, Archeologie Magazine, So British & Irish, Muntkoerier en Filatelie. Leon is redactiemedewerker van het Detectormagazine en Historiën-redacteur. Hij onderhoudt contact met diverse uitgeverijen, archeologen en historici.

More Posts

Schrijf je in voor TOEN!