Helden op hengsten

Over de hele wereld staan ruiterstandbeelden. Kees van Tilburg vond het de hoogste tijd om ze alle te bezoeken en erover te vertellen in ‘Helden’ op hengsten.

Van ‘Helden’ op hengsten spat het plezier af. Het is een creatie van Kees van Tilburg die er zijn levenswerk van heeft gemaakt om alle ruiterstandbeelden ter wereld te bezoeken, te fotograferen en te documenteren. Deze passie heeft geleid tot een boek vol mooie beelden en verhalen. Misschien vraagt het om het hart van een verzamelaar, maar bij het doornemen ervan sloeg de fascinatie die de schrijver voelt, direct over.

Tijdloze beelden

‘Ruiterstandbeelden zijn van alle tijden’, staat in de inleiding. En inderdaad, ondanks dat het paard deze eeuw grotendeels uit het straatbeeld is verdwenen in grote delen van de wereld, verrijzen er nog steeds nieuwe beelden. Waarom?

Er zijn drie redenen om een ruiterstandbeeld op te richten:

  • zelfverheerlijking
  • versterking van de (nationale) identiteit
  • eerbetoon door de bevolking.

De laatste reden is nog weinig in zwang, maar zolang er machtswellustelingen en nationalisten zijn, komen er nieuwe beelden bij en gaat het werk van Van Tilburg door. Hij heeft wel grenzen aan zijn inventarisatie gesteld door criteria te benoemen die bepalen of een beeld daadwerkelijk een ruiterstandbeeld is. Die luiden onder meer dat het beeld vrij moet staan, voor het publiek toegankelijk is en de ruiter heeft bestaan.

Van Marcus Aurelius tot Kim Jong-il

Het eerste hoofdstuk is gewijd aan de geschiedenis van het ruiterstandbeeld. Het oudste beeld is dat van keizer Marcus Aurelius in Rome. Het is het enige overgebleven beeld uit de klassieke oudheid.

Aan het eind van de middeleeuwen werd de draad weer opgepakt in Noord-Italië. Dit was mogelijk omdat aan de belangrijkste voldaan werd: ‘het beschikbaar zijn van het artistieke meesterschap en van voldoende financiële middelen, en het beheersen van de techniek om zo’n enorm beeld te gieten.’

Langzaam maar zeker veroverde het ruiterstandbeeld Europa en de wereld. In de negentiende en de vroege twintigste eeuw – bloeitijd van het nationalisme – schoten ze als paddenstoelen uit de grond. In de moderne tijd worden nog steeds beelden opgericht. Zo staan sinds 2012 de beelden van Kim Il-sung en Kim-Jong-il in Pyongyang, Noord-Korea. Hieruit blijkt al dat niet alle ruiters frisse jongens zijn. Niet voor niets staat in de titel ‘helden’ tussen aanhalingstekens.

Van het paard gevallen

In het tweede hoofdstuk laat Van Tilburg weten dat wat voor de eeuwigheid bedoeld is toch verloren kan gaan: ‘Veel ruiterstandbeelden sneuvelen in de loop der tijd.’ Ook hier is de auteur helder door drie kritieke momenten aan te wijzen die het bestaan van een beeld doormaakt: revolutie, onafhankelijkheid en oorlog. Deze kantelpunten zijn niet zelden de oorzaak van vernietiging. Dat het ook anders kan, bewijzen ze in India waar de beelden van de Engelse koloniale overheersers met respect worden behandeld.

Van idee tot onthulling

‘Tussen droom en daad’ gaat over wat er nodig is om paard en ruiter op een sokkel te krijgen. De oprichting verliep meer dan eens met horten en stoten, bijvoorbeeld omdat de financiering niet rond kwam of dat de maker niet leverde naar tevredenheid van de opdrachtgever. ‘Veel beelden zijn nooit verder gekomen dan de tekentafel of een model.’

Dat is gelukkig niet het geval voor het beeld van de graaf van Horne in Weert waarvan de auteur de totstandkoming met eigen ogen volgde. Op het moment van schrijven (december 2019) moet het nog wel geplaatst worden.

Wereldwijde verspreiding

Het hoofdstuk ‘Waar de beelden te vinden zijn’ is per werelddeel ingedeeld. In de Benelux blijkt het aantal beelden beperkt. In Nederland staan er zeven; kopieën telt Van Tilburg niet mee, daarom valt het beeld van Willem III aan het Binnenhof in Den Haag af, maar valt het origineel in Luxemburg wel binnen de criteria. In sommige andere landen was er duidelijk meer animo om het evenbeeld van mens en paard te laten verrijzen. Bij Gettysburg, de plaats waar een belangrijke slag in de Amerikaanse Burgeroorlog plaatsvond, staan alleen al acht beelden.

Gaat het zelf zien!

In zijn slotwoord nodigt de auteur uit om zelf de beelden in hun eigen omgeving te bekijken. Als dit boek de lezer daar niet enthousiast voor maakt, dan zal het waarschijnlijk wel nooit gebeuren. De scherpe foto’s, verhelderende illustraties en toegankelijke tekst maken ‘Helden’ op hengsten een genot om door te nemen.

Kees van Tilburg,

‘Helden’ op hengsten, Verhalen over ruiterstandbeelden

(Zutphen 2019)

ISBN 9789462494510, € 29,99, 302 pag.

Walburg Pers

Bezoek equestrianstatue.org, de website van Kees van Tilburg waarop zijn database is te vinden.

[bol_product_links block_id=”bol_5deaa0e701fc4_selected-products” products=”9200000116746892″ name=”Kees van Tilburg” sub_id=”” link_color=”003399″ subtitle_color=”000000″ pricetype_color=”000000″ price_color=”CC3300″ deliverytime_color=”009900″ background_color=”FF9C38″ border_color=”D21C00″ width=”200″ cols=”1″ show_bol_logo=”1″ show_price=”1″ show_rating=”1″ show_deliverytime=”1″ link_target=”1″ image_size=”1″ admin_preview=”1″]

Leon Mijderwijk

Leon Mijderwijk (1975) studeerde voor Leraar Geschiedenis 2e graads aan de HU en deeltijd Geschiedenis aan de Universiteit van Utrecht. Zijn aandacht gaat uit naar de vroege middeleeuwen, in het bijzonder van Engeland. Hij schreef artikelen en recensies voor Westerheem, Archeologie Magazine, So British & Irish, Muntkoerier en Filatelie. Leon is redactiemedewerker van het Detectormagazine en Historiën-redacteur. Hij onderhoudt contact met diverse uitgeverijen, archeologen en historici.

More Posts

Schrijf je in voor TOEN!