Nederland eert Van Heutsz nog steeds

Tegenwoordig wordt generaal Van Heutsz vaak gezien als oorlogsmisdadiger. Hij wordt de “slachter van Atjeh” genoemd. Vroeger dacht men daar geheel anders over. In het verleden was generaal Van Heutsz voor veel Nederlanders een grote held. Men zag hem als de grote “pacificator van Atjeh”. Hij werd vereerd omdat hij vrede had bewerkstelligd in deze provincie. Tot in de twintigste eeuw werden er mede daarom straten en gebouwen vernoemd naar de oud Gouverneur-Generaal van Nederlands-Indië. Het laat zien hoe de Nederlandse kijk op heldendom en oorlogsvoering in honderd jaar gewijzigd is. 

Hier en daar zijn er nog resten te vinden van de Van Heutsz-verering. Het Nederlandse leger kent nog steeds het Regiment Van Heutsz. Er is zelfs een heus Van Heutsz-museum in Schaarsbergen. In Kampen staat nog immer het gebouw van de Van Heutsz-kazerne en diezelfde stad heeft ook een Van Heutsz-plein. Aan de Apollolaan in Amsterdam staat bovendien het grote Van Heutsz-monument dat echter niet meer zo mag heten. Op de gevel van de voormalige Nederlandsche Handel-Maatschappij in Amsterdam staat ook een beeld van Van Heutsz. Samen met twee andere beruchte Nederlands-Indië bestuurders, Herman Daendels en J.P. Coen, kijkt hij neer op de Vijzelstraat waaraan het gebouw ligt.   
 

De meeste herinneringen aan de generaal vindt men echter in zijn geboorteplaats Coevorden. Zo rijden er dagelijks veel auto’s over de Van Heutsz Singel, is er het fraaie, waterrijke, Van Heutsz-park en een robuust borstbeeld van de generaal in het midden van de stad. Aan de snor van het verder goed onderhouden beeld hangt vandaag wel een spinnenweb. Opmerkelijk genoeg staat het beeld pal naast het gemeentehuis. Daar werd dit borstbeeld van August Falise in mei 1933 onthuld door Prins Hendrik. Het was een geschenk van dragers van de Militaire Willemsorde als eerbetoon aan hun generaal.
In 1965 werd het beeld uit protest met pek en veren besmeurd door PvdA-politicus Relus ter Beek en een kompaan. Bij de buste werd een tekst geplaatst met de tekst: “Ontslapen onder het hakenkruis; gesneuveld bij het uitmoorden van het 39ste Atjehse dorp; bij het verkrachten van de 79ste Atjehse vrouw; om het geschokte vertrouwen van het Ned.-Indische bestuur opnieuw te funderen.” De dochter van Van Heutsz spande een rechtszaak aan tegen de daders en won. Ter Beek moest 50 gulden boete betalen.

De voormalig anti-militarist Ter Beek, die uiterlijk wel wat op Van Heutsz lijkt, werd later opvallend genoeg zelf minister van Defensie. Hij was in die functie verantwoordelijk voor de Nederlandse deelname aan de eerste Golfoorlog en de militaire aanwezigheid in Bosnië (Srebrenica).  Op 4 september 1993 onthulde Ter Beek als minister van defensie in Coevorden zelfs een plaquette ter gelegenheid van de opening van het net gerenoveerde Coevordense Arsenaal (oud munitie-depot). De plaquette hangt er nog steeds. Gezien zijn carrière had Ter Beek blijkbaar op latere leeftijd minder bezwaren tegen de krijgsmacht dan in zijn jongere jaren.    

Vlak naast het Arsenaal stond ironisch genoeg ooit het huis waar Van Heutsz op 3 februari 1851 geboren werd. In 1913 moest het gebouw plaats maken voor een nieuwe villa. Tegenwoordig staan er moderne huizen op de bewuste plaats. De rest van de omgeving ziet er grotendeels nog zo uit als in de tijd van de generaal. Het minuscule haventje waaraan het geboortehuis van Van Heutsz lag, is niet veel veranderd in vergelijking met oude foto’s uit de tijd van de generaal.
Bij de plaatselijke VVV weten ze amper wie van Heutsz was en informatie over hem is er niet te krijgen. In het museum Drenthe’s Veste dat achter in het Arsenaal is gevestigd wordt wel aandacht besteed aan de generaal, maar veel is het niet. Veel bruikleen-objecten moesten onlangs terug naar militair-museum Bronbeek vertelt een personeelslid.

Als enige niet-koninklijke staatsburger in de geschiedenis kreeg Van Heutsz een staatsbegrafenis. In 1927 werd hij bijgezet in een praalgraf op de Nieuwe Ooster-begraafplaats in Amsterdam. Zijn graf is nu tijdelijk geruimd in verband met een renovatie, maar zal daarna terugkeren op een andere plaats op het terrein. Wanneer dat gebeurt, is nog niet bekend.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Schrijf je in voor TOEN!