Wanneer begint de christelijke jaartelling? Woensdag weetje

We tellen af tot het nieuwe jaar begint. De geboorte van Jezus met kerst kondigt het begin van een nieuw jaar aan. Bovendien tellen we vanaf zijn geboortejaar. Sinds wanneer gebruiken we de christelijke jaartelling?

christelijke jaartelling

Maand april. Gebroeders van Limburg, tussen 1411-1416. Bron: wikimedia commons.

Dionysus berekent wanneer het Pasen is

De in Rome wonende monnik Dionysus Exiguus vond de christelijke jaartelling rond 525 uit zodat hij beter kon berekenen wanneer Pasen viel.

Waarom wilde hij weten wanneer Pasen precies was?

Omdat Pasen het belangrijkste christelijke feest is. Christenen vieren met Pasen dat Jezus is opgestaan uit de dood.

Ga voor een overzicht van Dionysus Exiguus’ paastabel naar www.janzuidhoek.net.

De invoering van de christelijke jaartelling

De christelijke jaartelling, die ook wel Anno-Domini-jaartelling heet, begint met de geboorte van Jezus. Dat was althans de bedoeling van Dionysus.

Tegenwoordig zijn historici van mening dat Jezus enkele jaren vóór jaar 1 van de aan hem opgehangen jaartelling werd geboren.

Het duurde echter enkele eeuwen voordat de christelijke jaartelling gemeengoed werd. Dat wil zeggen: onder de geestelijkheid. Monniken en priesters waren de voornaamste schrijvers in de middeleeuwen.

De geestelijken voerden de christelijke jaartelling stapsgewijs in:

  • De Angelsaksische monnik en historicus Beda Venerabilis die eind zevende en begin achtste eeuw leefde in Engeland gebruikte de christelijke jaartelling voor het eerst om historische gebeurtenissen te dateren.
  • In de tiende eeuw werd de christelijke jaartelling voor het eerst gebruikt voor het dateren van een pauselijk document.
  • In de tweede helft van de elfde eeuw nam de kerk van Rome de christelijke jaartelling officieel in gebruik.

Voordat de christelijke godsdienst de westerse wereld ging domineren, schiepen de Romeinen al orde in de chaos van opeenvolgende dag- en nachtritmes, warme, lauwe en koude seizoenen met behulp van kalenders.

Kalender versus jaartelling

Een kalender geeft op basis van astronomie de inhoud en indeling van een jaar weer, terwijl een jaartelling, het woord zegt het al, bepaalt bij welk jaar het tellen begint. In het geval van de christelijke jaartelling: bij de geboorte van Christus.

Dionysus Exiguus maakte dankbaar gebruik van de juliaanse kalender. De christelijke jaartelling en de juliaanse kalender vulden elkaar aan.

Juliaanse kalender

De kalender die Julius Caesar in 45 voor Christus invoerde en zijn eigen naam gaf, was lang leidend in de westerse wereld:

  • De juliaanse kalender was van 46 voor christus tot ongeveer 1582 de meest gebruikte kalender.
  • Tussen 325 en 1582 was de juliaanse kalender de officiële kalender van de christelijke kerk.

Paus voert gregoriaanse kalender in

In 1582 besloot Paus Gregorius XIII dat de gregoriaanse kalender de nieuwe officiële kalender van de kerk werd. Deze kalender was een correctie op de juliaanse kalender. De Gregoriaanse kalender loopt tussen 10 en 13 dagen voor op de juliaanse.

Twee kalenders in Nederland

Op sommige plaatsen werd de juliaanse kalender ook na 1582 nog gebruikt. In de Nederlanden bestond tussen 1582 en 1700 een schizofrene situatie met betrekking tot de juiste kalenderaanduiding.

In een deel van het land gebruikte men de nieuwe gregoriaanse kalender snel na 1582. Bijvoorbeeld in:

  • Brabant
  • Zeeland
  • Holland

In andere delen van de Nederlanden gold de juliaanse kalender totdat ze daar in 1700 ook overstapten op de gregoriaanse kalender. Zo was de juliaanse kalender tot 1700 van kracht in:

  • Gelderland
  • Overijssel
  • Utrecht

Wil je verschillende kalenders met elkaar vergelijken?
Ga naar hetweer.nu/calendar_converter

Wist je dat de Oktoberrevolutie in november plaatsvond?

De Oktoberrevolutie van 1917 vond volgens de juliaanse kalender plaats in oktober, maar volgens de gregoriaanse kalender in november.

De Russische staat voerde na de Oktoberrevolutie de gregoriaanse kalender in. Al duurde het ongeveer tot 1920 voordat heel Rusland deze kalender gebruikte.

Russisch-orthodoxe kerken gebruiken de juliaanse kalender nog steeds om feestdagen te bepalen. Zo valt kerst in Rusland op 7 januari 2015.

Bronnen

www.janzuidhoek.net

Wikipedia

Tim Wachelder

Tim Wachelder studeerde geschiedenis aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Tijdens zijn studie specialiseerde hij zich in Europese Expansiegeschiedenis. Behalve over koloniale geschiedenis schrijft hij ook over militaire, culturele en Nijmeegse geschiedenis. Sinds 2007 is hij webredacteur bij Historiën.

More Posts

Historiën Twitter
Schrijf je in voor TOEN!